opinie

Paleis der Natie | Van Turteltaks tot chantage

Als het op energiebeleid aankomt, belandt Vlaanderen in zeven sloten tegelijk. Intussen prijken de Vlaamse gezinnen met hun energiefactuur mee bovenaan op de wereldstatistieken.

‘Voor elk probleem bestaat een passende verkeerde oplossing’, beweerde de Amerikaanse politieke chroniqueur Henry Louis Mencken. Hij had het over het Vlaamse energiebeleid kunnen hebben. Dat hangt aan elkaar van subsidiemaatregelen, premies en allerhande voordelen die uiteindelijk alleen mattheuseffecten tot gevolg hebben.

Wie herinnert zich dat Steve Stevaert (SP) ooit beloofde dat de liberalisering van de energiemarkt de consumentenfactuur naar beneden zou halen? Stevaert verkondigde toen het groene-energieheil. Als razende boskabouters gingen de energieproducenten groenestroom- en andere warmtekrachtcertificaten inslaan, waarvan de rekening uiteindelijk bij de consumenten belandde. De verbruiker betaalde op den duur zelfs een toeslag voor de kosten die de netbeheerders moesten maken voor ‘maatregelen die rationeel energieverbruik bevorderen’.

Er is in Vlaanderen weinig veranderd sinds de legendarische televisieaanklacht ‘Dure elektriciteit’ van Maurice De Wilde in de jaren 1960. Vlaamse gezinnen prijken met hun elektriciteitsfactuur nog altijd mee bovenaan in de wereldstatistieken. Op dat terrein is Vlaanderen een klein België geworden. Die factuur dreigt nog aan te dikken als Fluvius, de distributeur van gas en elektriciteit, straks zijn glasvezelnetwerk mag uitbouwen, berekende de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (VREG). Die bijkomende factuur, te betalen door de verbruiker, kan oplopen tot 75 miljoen euro, voorspelde VREG-CEO Pieterjan Renier.

Vlaamse gezinnen prijken met hun elektriciteitsfactuur nog altijd mee bovenaan in de wereldstatistieken. Op dat terrein is Vlaanderen een klein België geworden.

De jongste maanden is de VREG geregeld de kop van Jut, zeker in kringen van de Vlaamse regering en bij de meerderheidsfracties in het Vlaams Parlement. Eerder deze week zat het er weer bovenarms op in de parlementaire energiecommissie. Terwijl de Vlaamse regering angstig dekking zoekt voor de PFOS/PFAS-neerslag, behandelde die commissie een tweede voetangel op de weg van de coalitie. Dat is die van de distributienettarieven als gevolg van het wegvallen van de terugdraaiende elektriciteitsteller en de invoering van een capaciteitstarief. Voor die angel waarschuwde de VREG jaren geleden al. Maar de waarschuwing werd straal genegeerd door de vorige en de huidige Vlaamse regering, die nooit een sluitend energieplan voorlegden en de opeenvolgende ministers van Energie lieten improviseren.

Veelzijdige onbekwaamheid

Wie destijds waarschuwde voor de ontsporingen van de handel in uitstootrechten, groenestroomcertificaten en het aankopen van schone lucht in verre maar propere buitenlanden, werd als verzuurd weggezet. Want die briljante subsidieruiven pasten in de Europese klimaatpolitiek, door The Economist ooit bestempeld als ‘een indrukwekkende demonstratie van veelzijdige onbekwaamheid’. De staalreus ArcelorMittal en de energieleverancier Electrabel verdienden op de Londense emissiebeurs fortuinen met de verkoop van gratis verkregen uitstootrechten.

Wie destijds waarschuwde voor de ontsporingen van de handel in uitstootrechten, groenestroomcertificaten en het aankopen van schone lucht in verre maar propere buitenlanden, werd als verzuurd weggezet.

Toenmalig Groen-voorzitter Wouter Van Besien suste de gemoederen met de verzekering dat de miljardenprijs van de groenestroomcertificaten niet op de factuur van de elektriciteitsverbruiker zou belanden. Die moesten worden gefinancierd met de algemene middelen - dus door de belastingbetaler. Een subtiel verschil dat alleen hij begreep. Na de verkiezingen van 2014 viel de rekening in de bus: de Turteltaks, genoemd naar minister van Energie Annemie Turtelboom (Open VLD). In 2017 haalde het Grondwettelijk Hof die constitutionele miskleun door de snippermachine. Maar omdat de rekeningen nu eenmaal moeten worden betaald, kreeg de Vlaamse verbruiker in ruil een maandelijkse heffing gepresenteerd.

Omgekeerde wereld

Weg Turteltaks, weg ook Turtelboom. In de plaats kwam haar Oostendse partijgenoot Bart Tommelein, een rondborstige politicus die nooit te beroerd is om de eigen voeten aan flarden te schieten, en dat ook prompt deed. Nauwelijks tot Vlaamse minister gezalfd, maar nog net voor de verkiezingen beloofde Tommelein de installatie van de digitale meter. Die paste in de Europese richtlijn die stelt dat de plaatsing van die slimme digitale meter uiterlijk tegen midden 2029 volledig moet zijn uitgerold, ook bij bestaande prosumenten, de consumenten die tegelijk elektriciteit verbruiken en produceren.

Maar tot consternatie van de VREG, en vooral van de federale regering en de federale Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas (CREG), beloofde Tommelein dat de eigenaars van zonnepanelen nog 15 jaar de voordelen van hun terugdraaiende teller mochten behouden. Een belofte die zelfs in 2020 nog werd herhaald.

De houding van Tommelein (maar ook van de Vlaamse regering) was verbijsterend voor wie de zaak een beetje volgde. Want in mei 2014 al oordeelde de Raad van State dat de terugdraaiende teller, die de via zonnepanelen geïnjecteerde stroom in mindering brengt van de afgenomen elektriciteit, in strijd is met de federale bevoegdheid. En jawel, precies daarom stapten de federale staat en de CREG naar het Grondwettelijk Hof. En wat de VREG had voorspeld, gebeurde: het Grondwettelijk Hof verbrak de overgangsregeling die Tommelein had beloofd. Waarna de Vlaamse regering de VREG aanmaande mee te werken aan retroactieve aanpassing van de tarieven om de uitspraak van het Grondwettelijk Hof ‘te corrigeren’.

Voor de regulator was het onbegonnen werk om zo’n 50.000 prosumenten, van wie sommigen intussen al waren verhuisd, op te zoeken, creditnota’s op te maken en terugbetalingen te regelen. Gevolg: de nieuwe minister van Energie Zuhal Demir (N-VA) werd boos, niet op haar blunderende voorgangers, maar op de VREG, die meer dan eens de Vlaamse regeerders had gewaarschuwd voor de kwalijke gevolgen van hun beslissingen.

De regulator VREG moet dus aan het Vlaams Parlement een decreetaanpassing vragen die de blunders van de opeenvolgende Vlaamse regeringen en ministers van Energie herstelt.

Blijkbaar heeft de minister een heel aparte visie op de door Europa geëiste onafhankelijkheid van de regulator. Eind maart ontbond ze haar bliksems tegen de VREG voor de betrokken commissie van het Vlaamse Parlement: ‘Iedereen vindt zo’n onafhankelijke regulator geweldig, maar wij, ik en jullie allemaal, zijn nu wel afhankelijk van die VREG. Ik denk dat het het beste is de tarieven retroactief te herzien. Ik denk dat dat het makkelijkst zou gaan. De VREG zou dan het parlement moeten vragen een decreetaanpassing te doen.’

Dat laatste moet men echt luidop herlezen om de enormiteit ervan te laten doordringen. De regulator VREG moet dus aan het Vlaams Parlement een decreetaanpassing vragen die de blunders van de opeenvolgende Vlaamse regeringen en ministers van Energie herstelt. Waarmee Demir het paard achter de wagen spant. Want de VREG adviseert. Decreten maken of corrigeren, dat is het werk van de regering of van het parlement.

Het klinkt als chantage: als de VREG volhardt in zijn regulerende houding wordt de top naar huis gestuurd.

Volgens de minister is ‘een goede regulator een die rekening houdt met wat leeft bij de mensen en daarmee aan de slag gaat’. En dan volgt haar uitspraak die de lezer toch even moet laten bezinken: ‘Ik zou voorstellen dat de top van de VREG eens verantwoording komt afleggen aan het parlement. Misschien is het ook tijd om die top te herschikken of wat dan ook. Men moet als regulator altijd aan de kant van de burger staan. Ik vind het verschrikkelijk dat men zeer afwachtend is. Ik denk dat een hoorzitting met die top niet slecht zou zijn. Ik heb ook begrepen dat de raad van bestuur binnenkort zal wijzigen. Het is van belang dat daar heel goede profielen in zitten die aan de boom kunnen schudden.’

Het klinkt als chantage: als de VREG volhardt in zijn regulerende houding wordt de top naar huis gestuurd. Terwijl er maar één boom is waar de VREG aan moet schudden, en dat is aan die van de zwakste Vlaamse regering ooit.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud