Kenneth Rogoff: Maak een einde aan de financiële wapenwedloop

Mensen vragen vaak of de toezichthouders en wetgevers de gebreken van het financiële systeem hebben gerepareerd die de wereld op de rand van een tweede Grote Depressie hebben gebracht. Het korte antwoord is nee.

Zeker, de kansen op een onmiddellijke herhaling van de acute financiële crisis van 2008 zijn enorm afgenomen door het feit dat de meeste beleggers, toezichthouders, consumenten en zelfs politici zich de financiële bijna-dood-ervaring nog wel even zullen herinneren. Als gevolg daarvan zou het ook nog wel even kunnen duren voor de roekeloosheid weer om zich heen grijpt.

Maar verder is er weinig fundamenteel veranderd. De wetgeving en het toezicht die in het kielzog van de crisis zijn geproduceerd, hebben grotendeels gediend als een stoplap om de status quo te handhaven. Politici en toezichthouders hebben noch de politieke moed noch de intellectuele overtuigingskracht die nodig zijn om terug te keren naar een helderder en directer systeem.

Tijdens zijn recente toespraak op de jaarlijkse conferentie van centrale bankiers in Jackson Hole, Wyoming, heeft Andy Haldane van de Bank of England een krachtig pleidooi gehouden voor een terugkeer naar de eenvoud in het toezicht op de banken. Haldane klaagde er terecht over dat het toezicht op de banken zich had ontwikkeld van een klein aantal zeer specifieke richtlijnen naar een verbijsterende hoeveelheid zeer gecompliceerde statistische algoritmen voor het vaststellen van risico's en kapitaalsterkte.

De ingewikkeldheid van de wetgeving groeit daarnaast exponentieel. In de Verenigde Staten was de Glass-Steagall Act uit 1933, die zeven decennia lang heeft bijgedragen aan meer financiële stabiliteit, slechts 37 pagina's lang. De recente Dodd-Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act telt daarentegen 848 pagina's. Bovendien moeten de toezichthoudende instanties nog eens honderden extra documenten produceren, met nóg gedetailleerdere regels. Alles bij elkaar lijkt de totale wetgeving op zo'n 30.000 pagina's te gaan uitkomen.

Zoals Haldane opmerkt, is zelfs de gevierde “Volcker rule,” die was bedoeld om een betere scheidslijn aan te brengen tussen de normale bankactiviteiten en de riskantere effectenhandel voor eigen risico, enorm verwaterd op zijn weg door het wetgevende proces. Van het simpele idee van de vroegere voorzitter van de Federal Reserve, het federale stelsel van Amerikaanse centrale banken, is weinig meer over door de honderden pagina's juridisch jargon die eraan zijn toegevoegd.

Maar het probleem zelf is niet gelukkig niet zo moeilijk: naarmate de financiële wereld steeds gecompliceerder is geworden, hebben de toezichthouders geprobeerd de ontwikkelingen bij te benen door steeds ingewikkelder regels op te stellen. Het is een wapenwedloop die de ontoereikend gefinancierde overheidsinstellingen onmogelijk kunnen winnen.

Zelfs in de jaren negentig klaagden de toezichthouders achter de schermen over de moeilijkheid om personeel vast te houden dat in staat was de zich snel ontwikkelende derivatenmarkt te begrijpen. Onderzoeksassistenten met slechts één jaar ervaring werden weggekocht door de particuliere sector tegen salarissen die soms vijf maal zo hoog lagen als wat de regering kon betalen.

Rond dezelfde tijd, halverwege de jaren negentig, begonnen academici rapporten te publiceren waarin werd geopperd dat de enige effectieve manier om toezicht te houden op moderne banken een vorm van zelfregulering was: laat de banken hun eigen risicobeheerssystemen ontwerpen, licht hun boeken voorzover mogelijk door en straf ze streng als ze verliezen lijden die de van te voren afgesproken limieten overschrijden.

Veel economen betoogden dat deze slimme modellen gebreken vertoonden, omdat de strafdreiging niet geloofwaardig was, vooral niet in geval van een 'meltdown' die een groot deel van het financiële systeem zou treffen. Maar de rapporten werden toch gepubliceerd en de ideeën werden ten uitvoer gelegd. Het is niet nodig om in herinnering te roepen wat de gevolgen waren.

De helderste en meest effectieve manier om het toezicht te vereenvoudigen werd naar voren gebracht in een reeks belangrijke analyses van Anat Admati van de Universiteit van Stanford (met medewerking van co-auteurs als Peter DeMarzo, Martin Hellwig en Paul Pfleiderer). Hun voornaamste punt is dat financiële firma's gedwongen moeten worden zichzelf evenwichtiger te financieren en niet zo zwaar te leunen op financiering met geleend geld.

Admati en haar collega's bevelen aan eisen te stellen om financiële firma's tot andere vormen van financiering te dwingen, door (een deel van) hun winsten vast te houden of – in het geval van aan de beurs verhandelde ondernemingen – door aandelen uit te geven. In de huidige situatie kunnen banken speculeren op steun van de belastingbetalers door zich in veel grotere mate op geleend geld te verlaten dan niet-financiële ondernemingen. Sommige grote bedrijven, zoals Apple, hebben zelfs bijna helemaal geen schulden. Als de banken meer aandelenkapitaal achter de hand zouden hebben, zouden ze over een betere buffer beschikken voor het verwerken van verliezen.

De financiële sector beweert dat een poging om tot meer financiering met aandelen te komen de kredietverlening zou beperken, maar in de context van een algemeen evenwicht is dit nonsens. Regeringen hebben zich op dit terrein niettemin zeer terughoudend betoond. De nieuwe “Basel III”-regels zetten slechts een klein stapje op weg naar een echte verandering.

Het is uiteraard niet makkelijk financiële hervormingen door te voeren in een stagnerende wereldeconomie, omdat de angst groot is dat de kredietverlening dan onnodig wordt gedwarsboomd en een traag herstel zal omslaan in een regelrechte recessie. Ook veel academici dragen schuld aan de huidige inertie, nu velen van hen nog steeds allerlei elegante, maar zeer twijfelachtige modellen van 'perfecte markten' verdedigen, die een illusie van veiligheid oproepen in een systeem dat feitelijk bol staat van de risico's.

Het modieuze idee om banken toe te staan 'contingent kapitaal' (obligaties die bij een systeemcrisis automatisch worden omgezet in aandelen) uit te geven, is net zo min geloofwaardig als het idee om banken in geval van een crisis streng te straffen. Een eenvoudiger en transparanter systeem zou uiteindelijk leiden tot meer kredietverlening en meer stabiliteit. Het is hoog tijd om het toezicht op de financiële markten weer een gezondere basis te geven.

Vertaling: Menno Grootveld

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud