Eén zwaar arbeidsongeval levert vele lessen op

Naast het spectaculaire dodental noteert men in Europa jaarlijks ruim 4,5 miljoen ongevallen met minstens drie dagen werkverlet, in totaal goed voor 146 miljoen verloren werkdagen. De directe verzekeringskosten bedragen ruim 20 miljard euro in Europa, maar de reële kosten bedragen een veelvoud daarvan. Marc de Greef van Prevent, het Belgisch instituut voor preventie, bescherming en welzijn op het werk, laat geregeld de reële kosten in bedrijven berekenen. 'In ons land betaalden de verzekeringen in 1999 zowat 868 miljoen euro (35 miljard frank) uit aan arbeidsongevallen, maar dan zijn het grote tijd- en productieverlies evenmin als de andere extra kosten meegerekend. Voor iedere euro die de verzekeraar betaalt, geeft de verzekerde er drie, vier of vijf uit eigen zak uit. Onlangs verstuikte iemand in een garage zijn voet, omdat hij was uitgegleden op olie uit een omgevallen vat. De verzekering betaalde het bedrijf zowat 500 euro (20.000 frank). Alles bij elkaar kwamen we op een kostprijs van 2.000 euro (80.000 frank) uit. Andere medewerkers moesten overuren presteren, bijvoorbeeld. Enkele klanten kon men zelfs niet bedienen.' De kostprijs van mogelijk klantenverlies valt niet eens te becijferen.

Een geheel van kleine ongevallen is niet alleen een grote geldverspilling, het kan ook de voorbode zijn van een zwaar ongeval. 'Aan een groot ongeval gaan bijna altijd tal van kleine aanwijzingen vooraf, in de vorm van incidenten. Als een heftruck tegen een rek rijdt en er dondert wat naar beneden, zal dat vaak alleen materiële schade opleveren, maar de vallende stukken kunnen net zo goed op iemands hoofd terechtkomen. Het kleine incident legt dus net zo goed het veiligheidsprobleem bloot als het zware ongeval. Zo krijgt men vaak honderden kansen om de meest tragische gevolgen te voorkomen. Dat zijn evenveel aanmoedigingen om een preventief beleid op te zetten.' Marc de Greef beveelt dan ook warm aan om aan incidentanalyse te doen, gewoon door objectieve waarnemingen te laten registreren, met de medewerking van iedereen op de werkvloer.

Daar bestaan checklists voor, die ook van pas komen na een zwaar ongeval, als blijkt dat het preventiebeleid nog faalt of totaal ontbreekt. Prevent werkt mee aan een Europees project voor het opstellen van veiligheidschecklists voor kleine ondernemingen en dit per sector of beroep. Instanties in zeven andere Europese landen werken er ook aan mee. In ons land stelt Prevent de checklists samen voor twaalf beroepen en sectoren, waaronder schrijnwerkerijen, drukkerijen, textielveredeling, kleermakers, metaalgieterijen, afbraak- en grondwerken, straatreiniging en ten slotte oppervlaktebehandeling van metalen. Andere landen stellen ze op voor andere beroepen. Later vertaalt de Europese Commissie de checklists. Zeven zogenaamde Check Preventie-lijsten zijn inmiddels al verschenen. De checklist bestaat uit vier kolommen: één met een overzicht van aandachtspunten, één met vragen en aanduidingen, eentje met oplossingen en ten slotte een kolom voor de bedrijfssituatie en/of de nodige maatregelen.

Er bestaan al langer andere systemen om aan risicoanalyse te doen. Een ervan is de Doelgerichte Interventie Planificatie (DIP). De methode is vooral gericht op de medewerking van de werknemers om de kwaliteitsverbetering van het arbeidsproces te bevorderen. De tien stappen van de DIP-methode moeten alle betrokkenen zeer snel tot actieve inbreng bewegen in het zoeken naar knelpunten in het welzijnsbeleid. Die worden dan onderzocht op hun belangrijkheid, waarna een analyse van oorzaken en gevolgen moet leiden tot concrete doelstellingen. De rondvraag bij de medewerkers die in de methode zit, gebeurt best door een externe deskundige, die neutraal overkomt en niet verblind door gewoonte naar de risico's kijkt.

Prevent ontwikkelt zelf een methode, de Participatieve Risicoanalyse of PRA. De naam geeft aan dat ook hier de medewerking van iedereen centraal staat. Ook deze methode gaat niet alleen over veiligheid, maar ook over gezondheid, ergonomie, psycho-sociale belasting en andere omgevingsfactoren. Volgens Prevent vormen de PRA- of DIP-methodes een goede aanvulling op de Kinney-methode voor risico-inschatting, die in deze branche al naam gemaakt heeft. Kinney werkt met een risico-index die het product is van de kans op een risico vermenigvuldigd met zijn effect of ernst. De kans bestaat uit een blootstellingsfrequentie en de waarschijnlijkheid van het risico. Met deze parameters kunnen risico's letterlijk worden berekend en krijgen ze een rangorde.

Marc de Greef benadrukt echter dat de techniek of de procedure niet zo belangrijk is als het feit dat men stilstaat bij incidenten en accidenten. Een beoordeling en een diagnosestelling ziet hij liefst in eerste instantie intern plaatsvinden. Als het bedrijf er niet uitkomt, kan het er een externe expert erbij halen. Als een bedrijf lessen trekt uit een zwaar ongeval, kijkt het best zo breed mogelijk naar de situaties die elders op de werkvloer voorkomen, zodat men er overal lering uit trekt. 'Het volstaat echter nog niet, mensen op te leiden en instructies te geven om het voortaan anders te doen', waarschuwt de Prevent-directeur nog. 'Een bedrijf moet hun ook de kans geven de nieuwe houding toe te passen. Dat is soms onmogelijk door de opgedreven werkdruk.'

De huidige conjuncturele inzinking en de concurrentiedruk die daaruit kan volgen, zijn voor hem geen reden om minder in welzijn op het werk te investeren, integendeel. Marc de Greef: 'Op de reële kosten van arbeidsongevallen besparen, inclusief alle verdoken kosten, komt in iedere conjunctuur goed van pas. Preventie werkt kostenverlagend, zij het niet op korte termijn. Daar wringt vaak het schoentje, voor wie zeer snel resultaat wilt. Maar bedenk dat ongevallenpreventie ook de kosten van absenteïsme en burn-out flink kan drukken.'

Van 15 tot 19 oktober vindt de Europese Week voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk plaats. In ons land vinden geen nationale evenementen plaats, wel lokale studiedagen. Inlichtingen hierover: be.osha.eu.int. Inlichtingen over veiligheids- en risicochecklists: Prevent: www.prevent.be.

Willem de Bock

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud