reportage

Na het drankmisbruik: moet Kris Van Dijck op cursus?

Mensen weten nog altijd niet wat drank met hen doet en overschatten zichzelf enorm, zeggen politierechters in koor. ©Photo News

Met zijn rit onder invloed heeft ex-Vlaams Parlementsvoorzitter Kris Van Dijck de discussie over alcohol achter het stuur nieuw leven ingeblazen. Er gaan steeds meer stemmen op om bestuurders te straffen met een sensibiliseringscursus. Maar werkt dat? Wij gingen naar een sessie in Kortrijk.

Donderdag, 19 uur, in een anoniem leslokaal van een Vormingsinstituut in Kortrijk. Acht chauffeurs die betrapt zijn op rijden onder invloed maken zich op voor de laatste les van de cursus driver improvement van Vias, het vroegere Belgisch Instituut voor Verkeersveiligheid. De begroeting is hartelijk. Er worden grapjes gemaakt. ‘Het is de laatste avond. Doen we geen afterparty straks?’

‘Ze hebben al drie sessies gehad. Het ijs is dus gebroken’, zegt trainer Marlies Vandenbussche. ‘Het verschil met de eerste les is groot. Dan stellen de cursisten zich defensief op, omdat ze een preek verwachten. Maar we willen net niet preken. We betrekken ze zoveel mogelijk bij de les.’

Zeven mannen, één vrouw

Omdat het parket in Kortrijk de cursus driver improvement vooral voorschrijft als bemiddelingsprocedure bij jonge bestuurders, is de groep vrij homogeen. De zeven mannen en een vrouw zijn tussen 20 en 24 jaar. Ze werden net als 26.480 andere Belgen (cijfers 2017) betrapt met 0,8 en 1,3 promille (4 tot 7 glazen) in het bloed en konden deze cursus kiezen als alternatief voor een boete tussen 600 en 1600 euro.

De gevolgen voor wie dronken een ongeval veroorzaakt, zijn enorm. Daar ben ik van geschrokken.
Een deelnemer aan de cursus driver improvement van Vias

De les begint. Vandenbussche vraagt de deelnemers wat hen is bijgebleven van de vorige sessie. Haar verhaal over Hilde en Hugo, zo blijkt. Dat ging zo. Hilde stond stil voor een rood licht, toen Hugo achteraan op haar auto inreed. Ze belandde in het ziekenhuis en moest maanden revalideren. Hugo had te veel gedronken, werd veroordeeld en moest een deel van de verzekeringskosten betalen.

‘De gevolgen voor wie dronken een ongeval veroorzaakt, zijn enorm. Daar ben ik van geschrokken’, zegt een cursist. ‘Een boete van minstens 3.200 euro, de verzekering die je vraagt tot 31.000 euro uit eigen zak te betalen, zes maanden rijverbod, een alcoholslot, het afleggen van psychische en medische testen. Voortaan denk ik twee keer na voor ik in de auto stap.’

Onthutsend

De cursisten moeten de oefening maken wat die straf zou betekenen voor hun eigen leven. Ze komen tot onthutsende vaststellingen. Iemand verliest zijn werk, een ander moet zijn verbouwingen stopzetten, een derde kan zijn kinderen niet meer naar de sportclub brengen.

Daarna toont Vandenbussche op de beamer een applicatie waarmee je je reactiesnelheid en remafstand bij een ongeval kan berekenen. Ze speelt een Nieuw-Zeelands filmpje af dat simuleert wat met je hersenen en je nek gebeurt als je met meer dan 60 kilometer per uur tegen een stilstaand object rijdt. ‘Niemand overleeft dat. Hulpverleners vertellen vaak dat ze die mensen schijnbaar ongeschonden uit de auto halen. Ze zijn gestorven door inwendige bloedingen of een gebroken nek.’

Minder recidive

De cursus bestaat sinds 1995 en werd vorig jaar door 5.442 overtreders gevolgd. Twee derde komt uit de Franstalige arrondissementen. Meestal gaat het om chauffeurs die een eerste keer zijn betrapt. Ze volgen de lessen op voorstel van het parket, dat dan beslist niet te vervolgen. Of op vraag van de rechter, die dan de boete kan laten vallen. Vias zegt dat de cursus aantoonbaar impact heeft.

©katrijn van giel

‘Er is verbetering, maar het is geen wondermiddel’, zegt verkeerspsycholoog Ludo Kluppels. Een studie uit 2005 leert dat van de groep die werd veroordeeld tot een boete en rijverbod, een op de vijf binnen een jaar herviel. Voor cursisten was dat minder dan een op de tien.

In een beperkt onderzoek aan de politierechtbank van Veurne bij 200 chauffeurs jonger dan dertig, ging de groep die de cursus had gevolgd minder vaak in de fout. Bovendien duurde het langer voor ze hervielen, en hadden ze minder - maar nog altijd te veel - gedronken. Die resultaten liggen in lijn met onderzoeken in het buitenland.

19 procent van de Vlaamse cursisten kwam vorig jaar uit het gerechtsarrondissement Veurne, goed voor het hoogste aandeel in Vlaanderen. Politierechter Geert Vandaele vertelt waarom hij voorstander is. ‘De wet geeft ons veel instrumenten, ik gebruik ze allemaal. Toen ik acht jaar geleden politierechter werd, heb ik me in de materie verdiept. In Scandinavië, waar zo graag naar wordt verwezen als het over verkeersveiligheid gaat, zijn zulke cursussen ingeburgerd. Ze kunnen recidive tot een kwart terugdringen. Ik vind dat de moeite.’

‘Mensen weten ook niet dat wie op zaterdagavond goed doorzakt en met de taxi naar huis gaat, ook op zondagochtend niet mag rijden. Er is nog veel onwetendheid, ook over de juridische gevolgen. Het buikgevoel van de mensen strookt totaal niet met wat de wetgever voorschrijft.’

Enthousiasme

Tijdens de pauze in Kortrijk klinken de deelnemers enthousiast. ‘Ik kwam met tegenzin. Ik dacht dat ik met een groep marginalen naar gruwelijke filmpjes zou moeten kijken. Maar omdat er veel interactie is, ontdek je dat het allemaal mensen als jij zijn, die steeds weer in dezelfde valkuilen trappen. Bijna niemand protesteert als je met een glas te veel op achter het stuur kruipt. ‘Kan je wel rijden?’, krijg je hooguit te horen. En natuurlijk denkt iedereen die gedronken heeft dat hij wel kan rijden. Met de alcoholcurve die we hier zagen, zijn de gevolgen voor je rijgedrag me nu wel duidelijk.’

Na de pauze vraagt Vandenbussche de cursisten hun drankgebruik van de afgelopen week te noteren. Daarna leest iedereen voor. Rum, gin-tonic, cider, champagne, sangria, rosé, bacardi-cola, Ricard, Omer, Westmalle en paar bakken pils. De West-Vlaamse horeca heeft duidelijk een goede week achter de rug.

Dan vraagt ze of iemand heeft gereden onder invloed. De meesten kunnen nee antwoorden. Na doorvragen blijkt dat één cursist de dag na zijn feestje toch nog onder invloed heeft gereden.

Op skivakantie

Kluppels zou het systeem graag uitgebreid zien. ‘We weten dat het recidive voorkomt. Zeker als je meteen na het eerste feit ingrijpt: een snelle reactie verhoogt de kans op gedragsverandering. Maar vandaag hangt het heel sterk af van de rechter of iemand wordt doorverwezen of niet: je hebt believers en non-believers.’

Bijna niemand protesteert als je met een glas te veel op achter het stuur kruipt. ‘Kan je wel rijden?’, krijg je hooguit te horen.
Een deelnemer

De Brugse politierechter Peter Vandamme behoort tot de tweede groep. ‘Ik heb het niet op al dat vergoeilijken. Wie niet horen wil, moet voelen. In het Verenigd Koninkrijk treden ze veel repressiever op, meteen met járen rijverbod. Er zijn ook minder ongevallen. Als je hier als rechter drie maanden rijverbod oplegt, bekijken ze je alsof je een moord begaat.’

Vandamme verwijst naar de excuses van ex-Vlaams Parlementsvoorzitter Kris Van Dijck, nadat hij werd betrapt met 1,42 promille. ‘Dat soort praatjes horen we hier elke dag: het was maar één glas te veel, ik moest maar 1 kilometer rijden. Sommigen hebben geluk en geraken veilig thuis. Anderen hebben pech en belanden in de gracht of rijden iemand dood. Wat heb je aan boetes die niet worden betaald? Wat heeft een rijverbod voor zin als het niet wordt uitgevoerd? Ik ben zelfs overtuigd van het nut van korte gevangenisstraffen. Acht dagen op water en brood. Dat je daar mensen hun werk mee afpakt, en hun gezin kapotmaakt, vind ik onzin. Ze moeten op hun werk maar zeggen dat ze op skivakantie gaan.’

De klik maken

Cindy Van Dijck, politierechter in Leuven, gelooft voor sommige overtreders wel in de maatregel. ‘Ik leg de cursus op als ik denk dat de persoon voor mij in staat is de klik te maken. Het gaat vaak om mensen die een eerste keer worden betrapt. Het heeft geen zin de cursus op te leggen tegen iemands wil. Als rechter heb je geen zicht op het effect, maar ik hoor geregeld positieve geluiden over de cursus.’

In Kortrijk, waar het einde van de cursus in zicht is, zijn de reacties uitsluitend positief. ‘Het is alsof er een lampje is gaan branden,’ zegt iemand. ‘Er zijn veel mythes ontkracht. Ik weet nu dat eten je niet nuchterder maakt en dat water drinken de alcohol niet oplost,’ zegt een ander.

Gepolst naar het veranderingsgedrag valt op dat vooral de lijst met mogelijke straffen voor recidivisten is bijgebleven. ‘De hoge boetes maken indruk. Het is een en-enverhaal: ook repressie is nodig om gedrag te veranderen. Het moet een combinatie van straf en sensibilisering zijn’, zegt Vandenbussche.

Mercurius

Ook voor politierechter Peter D’Hondt uit Dendermonde ligt de oplossing in een combinatie van maatregelen. En daar schiet de politiek tekort, vindt hij.

©katrijn van giel

‘Waar blijft het rijbewijs met punten? Je kan er kort op de bal mee spelen, en mensen bij de kraag vatten voor ze ontsporen. In de 22 Europese landen die het invoerden, is de verkeersveiligheid er - op de korte termijn, tenminste - op vooruitgegaan. Het aantal ongevallen daalt met 25 à 30 procent. Het rijbewijs met punten is bij ons 29 jaar geleden in de wetgeving ingevoerd. Dat we nog altijd op de uitvoeringsbesluiten zitten te wachten, is cynisch.’

D’Hondt vraagt zich ook af waar Mercurius blijft. Die databank moet ervoor zorgen dat agenten tijdens een controle kunnen zien dat een rijbewijs is ingetrokken. ‘Ik vind het niet eens zo gek dat mensen met een rijverbod toch blijven rijden. Begrijp me niet verkeerd: het is verwerpelijk. Maar de kans dat ze worden gepakt, is wel heel erg klein. Waarom verstrijken er maanden tussen de opmaak van een digitaal vonnis en het moment waarop de informatie in de databanken komt?’

Collectieve psychose

5 procent van de Vlaamse cursisten bij VIAS wordt doorgestuurd vanuit Dendermonde. ‘Baat het niet, dan schaadt het niet’, zegt D’Hondt. ‘Het enige relevante in de actuele discussie over het alcoholgebruik van een politicus in het verkeer, is dat niemand zo’n gedrag als crimineel ervaart. Daarom gaat het zo vreselijk slecht met de verkeersveiligheid. Als een handtas wordt gestolen, vinden we dat crimineel. Maar iemand die wordt berispt omdat hij met 100 kilometer per uur in de bebouwde kom rijdt, voelt zich beknot in zijn vrijheid. De tolerantie tegenover verkeerscriminaliteit en -onveiligheid heeft alles van een collectieve psychose. De gewenning, de onverschilligheid, dat vind ik erg.’

In het leslokaal in Kortrijk is die onverschilligheid verdwenen. Maar sturen ze hun gedrag bij? Vandenbussche: ‘Dat hangt van persoon tot persoon af. Ik zie hier enkele cursisten die echt het roer hebben omgegooid. Bij anderen duurt het iets langer. Soms grijpen ze pas terug naar wat ze hier hebben geleerd als ze nog eens iets tegenkomen.’

De sessie zit erop. Gevraagd naar suggesties zeggen vrijwel alle deelnemers dat je zo’n cursus tijdens het rijexamen zou moeten krijgen. ‘Had ik dit allemaal eerder geweten, dan was ik nooit onder invloed gaan rijden’, zegt iemand. Politierechter Vandaele volgt dat discours. ‘Mensen weten nog altijd niet wat drank met hen doet en overschatten zichzelf enorm. Voorlichting over alcohol moet deel uitmaken van de rijopleiding.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect