interview

'Als we de sociale zekerheid splitsen, heeft België geen belang meer'

Brussels burgemeester Philippe Close (PS) lanceerde de voorbije week een charmeoffensief naar Vlaanderen. ©Saskia Vanderstichele

Voor de PS blijft het confederalisme onbespreekbaar, maakt Philippe Close, de burgemeester van Brussel, duidelijk. ‘Het is nog te vroeg voor een paars-groene formule, maar dat kan veranderen.’

Brusselse burgemeesters, dat was in het verleden een verhaal van alcoholmisbruik, corruptie en met dedain naar Vlaanderen kijken. Philippe Close is in 2017 zijn partijgenoot Yvan Mayeur opgevolgd, nadat die moest opstappen door het schandaal van zelfverrijking bij de armoedevereniging Samusocial.

Sindsdien waait er ogenschijnlijk een andere wind door de hoofdstad. De 48-jarige Close is een atypische PS’er. Hij komt uit een bankiersfamilie en houdt van rugby en hardrock, getuige de beeldjes van Lemmy van de Britse band Motörhead op zijn bureau in het gotische Brusselse stadhuis. Hij hanteert een andere stijl - geen aperitief maar groene thee tijdens het interview - en een ander discours dan zijn voorgangers.

Close lanceerde de voorbije week een charmeoffensief naar Vlaanderen. Eerst was er de doortocht van de Ronde van Frankrijk, die hij de ‘mooiste postkaart ter wereld’ noemt.

‘Veel Vlamingen hebben schrik van Molenbeek, want dat staat voor hen gelijk aan het terrorisme. Maar laat er Peter Sagan met een fiets doorrijden en plots staan ze er. Dat is toch fantastisch?’ Donderdag speechte Close op de viering van de Vlaamse feestdag in het Brusselse stadhuis. ‘Ik wil bereiken dat Vlaanderen zijn hoofdstad weer graag gaat zien’, zegt de burgemeester.

Close roept de Vlaamse regering op Nederlandstalige leerkrachten warm te maken om in Brussel les te komen geven. ‘De Franstaligen zijn lange tijd niet bereid geweest Nederlands te leren. Vandaag zijn ze dat wel. Ik vraag Vlaanderen daarom meer te investeren in leerkrachten. En dan gaat het voor mij niet over geld, maar over het aanleveren van goed opgeleide mensen die hier les willen komen geven.’

De opening naar Vlaanderen is opmerkelijk, te meer omdat Vlaanderen en Franstalig België na de verkiezingen van 26 mei meer dan ooit recht tegenover elkaar staan. Close, een van de topfiguren van de PS, laat zich zelden heel politiek uit, maar begeeft zich nu toch op dat terrein.

‘Ik was verrast door de verkiezingsuitslag’, geeft hij toe. ‘Iedereen had het over de opmars van de groenen, maar die bleef zeer beperkt. In de plaats zagen we de extremen groeien, in Vlaanderen extreemrechts en in Franstalig België extreemlinks.’

Hoe kijkt u naar de opmars van extreemrechts in Vlaanderen?

Philippe Close: ‘Vlaanderen is een model in Europa. Er is bijna geen werkloosheid, er zijn veel hightechondernemingen en op cultureel vlak zijn er tal van interessante initiatieven. Toch kiest een deel van de kiezers voor het Vlaams Belang, voor een répli sur soi, het terugplooien op zichzelf.'

'Die evolutie baart me zorgen, maar ik ben geen politicoloog en ik kan dus niet verklaren waar die boosheid vandaan komt. Wat ik wel weet, is dat u deze keer niet kunt zeggen dat het de schuld is van de ‘kwade’ Franstaligen die de ‘brave’ Vlamingen het beleid niet gunden dat ze wilden. De afgelopen vijf jaar heeft Vlaanderen op federaal niveau kunnen doen wat het wilde, want aan Franstalige kant maakte enkel de MR deel uit van de regering.’

Misschien zijn de mensen boos omdat ze zich bedreigd voelen?

Close: ‘Mensen worden niet zomaar bang, ze worden bang gemaakt. Kijk naar alle heisa rond het Maximiliaanpark en de migranten die daar voortdurend opduiken. Als burgemeester ben ik het aan de 2.000 buurtbewoners verplicht een oplossing te vinden.'

Theo Francken heeft de boel laten verrotten, Maggie De Block en ik hebben voor een oplossing gekozen.
Philippe Close
Brussels burgemeester

'Maar het Maximiliaanpark is, net zoals het probleem van de Vlaamse snelwegparkings, een probleem dat je niet zomaar oplost. Het is bijzonder complex. Als je de mensen daar weghaalt, duiken ze ergens anders op. In twee tweets of op Facebook roepen dat je het probleem zo zou oplossen, dat is n’importe quoi zeggen. Dat lukt niet, net zoals je de problemen met migranten in Zeebrugge of aan de snelwegparkings niet in drie tellen kunt oplossen. Maar als je zegt dat dat gemakkelijk is, en het probleem wordt niet opgelost, worden de mensen natuurlijk kwaad.’

Wat insinueert u nu? Dat Theo Francken (N-VA) als staatssecretaris voor Asiel de mensen bewust bang heeft gemaakt?

Close: ‘Herinner u de heisa rond de lange wachtrijen aan het Klein Kasteeltje. Francken heeft die situatie gecreëerd toen hij nog staatssecretaris was. Hij beperkte het aantal asielaanvragen dat kon worden ingediend. Zo heeft hij de boel laten verrotten. Meer dan 300 mensen sliepen daar op straat.'

'Ik heb dat probleem samen met Franckens opvolgster Maggie De Block (Open VLD) opgelost. Zij behoort niet tot mijn partij en mijn partij maakt geen deel uit van de federale regering. Ik had de situatie nog verder kunnen laten ontsporen en elke dag foto’s kunnen tweeten van hoe erg het daar wel was. Politiek was me dat misschien goed uitgekomen, maar ik heb dat niet gedaan. We hebben voor een oplossing gekozen. Helaas doet niet iedereen dat en dat heeft gevolgen.’

Waarom krijgt extreemrechts geen voet aan de grond in Wallonië?

Close: ‘Extreemrechts komt zogezegd altijd op in regio’s waar het sociaal-economisch niet goed gaat. Maar in België klopt dat niet, want extreemrechts is een verschijnsel dat we in Wallonië niet kennen. Of extreemrechts een kans maakt, heeft veel te maken met hoe de partijen zich opstellen.'

'Mensen worden niet zomaar bang, ze worden bang gemaakt.' ©Saskia Vanderstichele

'De PS is er altijd in geslaagd dicht bij de mensen te blijven staan. Ik ben maar burgemeester kunnen worden omdat ik dag en nacht contact heb met onze basis. Paul Magnette is misschien een professor, maar als burgemeester van Charleroi doet hij hetzelfde. In Vlaanderen hebben de traditionele partijen dat directe contact misschien wat verloren en is extreemrechts in dat gat gesprongen.’

De PS bleef de grootste in Brussel en Wallonië, maar ze zette haar slechtste resultaat ooit neer. Hoe verklaart u dat?

Close: ‘We moeten onze thema’s, en vooral de sociale zekerheid, bovenaan de agenda zetten, maar dat hebben we te weinig gedaan. We hebben ons te veel geprofileerd op thema’s van anderen en dan verlies je, want mensen verkiezen het origineel. Daarbovenop worden we geconfronteerd met concurrentie van de PTB, terwijl dat verloren stemmen zijn. In Wallonië hebben ze de kans gehad mee te besturen, maar ze willen niet.’

Zeker op federaal niveau zit de formatie muurvast. Hoe moet het nu verder?

Close: ‘Ik heb geen magische formule. Eerst moeten de regionale regeringen worden gevormd en nadien zullen we wel zien wat federaal mogelijk is. In het Brussels Gewest is die regering er bijna. Is dat niet opmerkelijk? Het meest complexe bestuursniveau van het land zal als eerste een regering hebben, met partijen die niet altijd even goed bij elkaar aansluiten, zoals Groen en Open VLD. Laat dat de rest inspireren. Als partijen een gemeenschappelijk project vinden, is veel mogelijk.’

In Brussel gaan alle partijen voor een progressief project. In Vlaanderen en op federaal niveau laat het politieke landschap dat toch niet toe?

Close: ‘De eerste regering-Verhofstadt was een paars-groene regering, de tweede een paarse, liberalen en socialisten. Die hebben op het eerste gezicht niets met elkaar te maken. Premier Guy Verhofstadt (Open VLD) was in de jaren 80 Baby Thatcher. Toch is daar een gemeenschappelijk project uitgekomen en heeft die regering heel wat verwezenlijkt. Paars-groen beschikt nu ook over een meerderheid in de Kamer, maar ik besef dat het nog te vroeg is voor zo’n formule. Maar dat verandert misschien met het verstrijken van de tijd.’

Een paars-groene regering beschikt niet over een meerderheid in Vlaanderen en botst daarom bij veel Vlaamse partijen op een veto.

Close: ‘Plots is dat choquerend, net zoals de N-VA het choquerend vond dat de regering-Di Rupo twee zetels aan Vlaamse zijde tekortkwam. Maar is het dan niet choquerend dat er de afgelopen vijf jaar geen meerderheid aan Franstalige zijde was? In de regering-Michel waren de Franstaligen quantité négligeable. Ze kwamen nog niet in de buurt van een meerderheid.'

'Dat is een traumatiserende ervaring voor ons geweest. Het is een van de redenen waarom het voor ons zo moeilijk is een regering te vormen met de MR van premier Charles Michel. Die partij betaalt nu de prijs omdat ze de belangen van de Franstaligen heeft opgegeven om de macht te grijpen.’

Zowat alle partijen willen dat de twee grootste partijen, de PS en de N-VA, met elkaar spreken. Bent u bereid met de Vlaams-nationalisten over het confederalisme te spreken?

Close: ‘Als dat confederalisme inhoudt dat de sociale zekerheid verder wordt gesplitst, wat de bedoeling van de N-VA is, zal dat zonder de PS zijn. We geven die sociale zekerheid, waarvoor we keihard hebben gevochten, niet op.’

Veel bevoegdheden werden gesplitst omdat federaal samenwerken niet meer lukte. Soms is het splitsen van bevoegdheden toch beter?

Close: ‘Dat klopt. Zo is Brussel een veel aangenamere stad geworden sinds het zelf over zijn mobiliteitsbeleid kan beslissen. De bevoegdheidsverdeling is nog steeds niet voor alles perfect en we zijn nog niet aan onze laatste staatshervorming toe. Dat is ook logisch. Mensen vragen me soms wanneer het eindelijk gedaan zal zijn met die wegenwerken. Nooit, antwoord ik dan. Een stad is nooit klaar, net zoals een land nooit af is.'

Een land splitsen is een risico. In Tsjechoslovakije is dat relatief goed verlopen. Op andere plaatsen, zoals de Balkan, was dat niet het geval.
Philippe Close
Brussels burgemeester

'Maar aan de sociale zekerheid gaan we niet raken. Dat is onze rode lijn. Als we die opgeven, heeft België geen belang meer. Dit land blijft niet aaneenhangen door de Rode Duivels, daar is meer voor nodig. Ik zeg niet dat over de rest kan worden onderhandeld, want we gaan geen domme dingen doen. Maar de sociale zekerheid? Jamais.’

Een verdere splitsing van de sociale zekerheid kan op bepaalde punten toch de efficiëntie bevorderen?

Close: ‘Nee, dat is niet haalbaar. Wat gaan we met Brussel doen? Moet een Brussels ziekenhuis andere facturen beginnen te versturen naargelang het over een Vlaming, Brusselaar of Waal gaat? We hebben voor een systeem gekozen waarin mensen belastingen betalen waar ze wonen.'

'Veel mensen werken in Brussel, maar betalen belastingen in Vlaanderen. Dat is geen probleem. We worden daarvoor financieel gecompenseerd. Met dat geld hebben we onder meer een heel uitgebreid openbaar vervoer uitgebouwd, waarvan ook de pendelaars in hoge mate gebruikmaken. Als je het confederalisme wilt invoeren, zet je dat model op de helling. Daar verzet ik me tegen.’

Veel Vlamingen willen niet langer de rekening van de Franstaligen betalen.

Close: ‘Ik ga niet ontkennen dat er transfers van Vlaanderen naar Wallonië zijn. Maar er wordt ook veel onzin verteld. Zo zag ik een studie passeren waaruit moest blijken dat de Vlamingen 918 euro voor elke Brusselaar betalen. Ik moet daar eens goed mee lachen. Die studie bracht helemaal niet in rekening dat veel Vlamingen in Brussel werken.’

‘Hebben de Vlamingen dan het gevoel dat het slecht met hen gaat? Gaan we echt een model op zijn kop zetten omdat de Vlamingen het dan misschien een beetje beter zouden hebben? De waarheid is dat je een groot risico loopt dat het anders zal uitdraaien. De splitsing van Tsjechoslovakije is relatief goed verlopen. Op andere plaatsen, zoals de Balkan, was dat niet het geval.

Wanneer gaan we een federale regering hebben?

Close: ‘Dat is moeilijk te zeggen. Maar het zal geen 541 dagen duren, zoals in 2010-2011. Niemand wil dat. We hebben nood aan bruggenbouwers, zoals Patrick Dewael (Open VLD). De manier waarop de Kamervoorzitter vermeed dat Dries Van Langenhove (Vlaams Belang) bij de openingszitting van de Kamer een zichtbare rol als ondervoorzitter kon spelen was subliem. Sommigen vonden dat Van Langenhove als jongste parlementslid het recht had vooraan te zitten, maar zij begrepen niet hoe gevoelig dat in Franstalig België ligt. Dewael begreep dat wel en hij liet iedereen de eed afleggen vanop zijn plaats.’

Als Elio Di Rupo geen PS-voorzitter meer is, wilt u dan vanuit die positie de rol van bruggenbouwer spelen?

Close: ‘Ik? (schiet in de lach) Paul Magnette wordt de volgende voorzitter van de PS. Niemand in de PS zal u daarover iets anders vertellen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect