analyse

‘Joepie, nog weken thuiswerk!'

Mist u uw collega's al? ©Filip Yenbaert

Het coronavirus houdt honderdduizenden kantoorwerkers aan een geïmproviseerd thuisbureau gekluisterd. Wat zijn de eerste conclusies van dat ongeziene hr-experiment? Keren we nooit meer terug naar ons kantoor of missen we onze collega’s nu al?

Bent u er al overheen dat bij het videobellen met uw collega’s uw partner in pyjama voorbijsjokt op de achtergrond? Voelt u de verleiding ’s morgens, op het moment waarop u normaal een uur in de file staat, over een lege autosnelweg naar uw werk te sjezen? En beseft u nu pas wat uw partner precies doet in zijn job, omdat u er hele dagen naast zit? Die bedenkingen bekruipen ons nu het coronavirus vele duizenden Belgen al twee weken verplicht tot het extreemste werkexperiment in decennia: massaal en bijna-voltijds thuiswerken gedurende vele weken - vaak met jengelende kinderen op de achtergrond. En die ervaring duurt nog even voort. 

Half maart, net na het uitvaardigen van de strenge coronamaatregelen, bedroeg het aandeel bedrijven met meer dan 50 werknemers die door de coronacrisis telewerk hadden ingevoerd zo’n 18 procent, volgens de hr-dienstenspecialist Acerta. Dat aandeel is meer dan verdrievoudigd tot bijna 60 procent. Honderdduizenden Belgen werken van thuis uit.
We beleven een kwantumsprong in een evolutie die sinds de jaren 2000 bezig is, zegt Hendrik Delagrange, die voor de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) sinds 1995 onderzoek doet naar tele- en thuiswerk.

Mensen beginnen vroeger te werken en zitten tot later ’s avonds achter hun laptop, om toch maar die laatste mails te beantwoorden.
Hendrik Delagrange
Onderzoeker SERV

Volgens de ‘Enquête naar Arbeidskrachten’ van de statistiekdienst Statbel werkte twintig jaar geleden nog maar 8 procent in min of meerdere mate thuis, terwijl vandaag 17 procent van alle Vlaamse werknemers dat doen. Andere studies spreken van 20 en 24 procent.

Dat mag niet veel lijken, maar op thuiswerk zit een natuurlijk plafond. De job van poetshulp, bouwvakker, kok, fabrieksarbeider, verpleegkundige en veel andere functies laten het gewoon niet toe. ‘Ongeveer 60 procent van de werkende Vlamingen zal nooit in aanmerking komen voor thuis- of telewerk’, zegt Delagrange. Daarnaast is er een groep mensen die wel kunnen en mogen thuiswerken, maar het niet doen. In 2016 ging het om 15 procent van de werkenden, vorig jaar 12 procent.

Werk en gezin

Volgens Delagrange bestaat wel degelijk een typisch profiel van de thuiswerker. Het gaat vaak om hoogopgeleiden die veel autonomie, maar ook veel verantwoordelijkheid hebben: kenniswerkers, kaderleden, managers, verkopers, enzovoort. ‘Het zijn mensen van wie de partner vaak ook voltijds werkt en die vaak moeite hebben om werk en gezin te combineren.’

Dat laatste is, naast de tijdwinst en het vermijden van filestress, de grote drijfveer voor veel thuiswerkers. ‘Veel mensen zien thuiswerk als een manier om voor hun kinderen te zorgen. Daarom werken velen thuis op woensdag.’ 

Die motivatie is meteen ook de grote valkuil: ‘Omdat het gaat om werknemers die gewoon zijn zelfstandig te werken en een relatief sterk arbeidsethos hebben, lopen ze het gevaar op nog meer werkstress. Ze slagen er wel in tussendoor te koken of de kinderen van school te halen, en zijn daar blij om, maar het verlengt hun werkdag alleen maar.’ 

Daar loert ook het gevaar om de hoek nu we massaal, verplicht en permanent thuiswerken. ‘We vangen al signalen op dat mensen vroeger beginnen te werken en tot later ’s avonds achter hun laptop zitten om toch maar die laatste mails te beantwoorden.’

Het te sterk in elkaar vloeien van werk en gezin is de reden waarom Colruyt altijd terughoudend stond tegenover thuiswerk. Wat de supermarktgroep bij het uitbarsten van de coronacrisis op kritiek kwam te staan van vakbonden en personeel. ‘In normale tijden laten we geen thuiswerk toe, ook niet aan mensen voor wie het perfect kan’, zegt communicatieverantwoordelijke Silja Decock. ‘We hebben daar ook niet de technologie voor: geen laptops, geen VPN-netwerk... Wij hebben zelfs een apart intern mailsysteem dat je niet zomaar op afstand kan raadplegen. Dat doen we omdat we geen vermenging tussen werk en privé willen. In de twee richtingen: we verwachten ook niet dat mensen na hun werkuren bereikbaar zijn. Nu maken we daarop een uitzondering. 3.500 van onze kantoorwerkers werken van thuis uit.’

Productiviteit

Eén voordeel van thuiswerk dreigt in deze crisis wel te sneuvelen. ‘Zowat alle studies en experts zijn het erover eens dat één of twee dagen thuiswerken de productiviteit opvoert’, zegt Delagrange. ‘De uitgespaarde rij- en filetijd wordt omgezet naar werktijd. Bovendien zijn mensen per uur productiever. Ze sparen soms werk op kantoor op om thuis een stevige sprint te trekken. Vooral bedienden in landschapsbureaus denken zo, omdat ze daar toch niet geconcentreerd kunnen werken. Maar de hoge productiviteit van die ene dag thuiswerk mag je niet zomaar extrapoleren naar een volledige week in coronatijden. Er zal een soort vermoeidheid optreden.’

Afstandswerken creëert ook afstand tot het werk.Hoe langer we dat doen, hoe minder we ons identificeren met het bedrijf.
Laurent Taskin
Professor personeelsbeleid UCL

De bezwaren komen boven op de klassieke tegenkanting, zoals: de baas verliest controle. Maar volgens Jan Laurijssen, telewerk-expert van het sociaal secretariaat SD Worx, is dat een vals argument. ‘Die controle hebben veel leidinggevenden sowieso niet meer. Als hun mensen achter een laptop zitten met een hoofdtelefoon op, weten ze ook niet wie echt aan het werken is en wie niet. Telewerken moet steunen op vertrouwen, transparantie en resultaten. Daarvoor vul je heel trouw je agenda in, je maakt goede afspraken over deadlines en je spreekt goed af hoe je communiceert.’

Dat mag er niet toe leiden dat leidinggevenden hun heil zoeken in roosters, lijstjes en tabellen om hun mensen aan te sturen, zegt Laurent Taskin, professor personeelsbeleid aan de UCL. ‘Geef voorrang aan persoonlijke communicatie en vermijd dat die enkel bestaat uit ‘wat moet ik opleveren tegen wanneer’.’
‘Afstandswerken creëert ook afstand tot het werk’, zegt Taskin. ‘En hoe langer we dat doen, hoe groter die mentale afstand en hoe minder we ons identificeren met het bedrijf. Om die reden hebben pioniers van telewerk zoals IBM en Yahoo hun mensen terug naar kantoor geroepen.’

Losse babbel

Volgens psychologen kan thuiswerken aanvankelijk de creativiteit aanwakkeren, omdat mensen beter out-of-the-box denken in hun eentje. Maar te lang alleen werken is dodelijk voor innovatie. Meester-innovator Steve Jobs vond dat zijn werknemers het creatiefst waren na een losse babbel met collega’s bij de koffiemachine. Bovendien is contact gewoon belangrijk voor de sociale wezens die mensen zijn. Vandaar dat het volgens Taskin niet slecht is om ‘een of twee keer per week via Skype of Zoom een ‘teatimemoment’ te organiseren met de collega’s’.

De hoge productiviteit van die ene dag thuiswerk mag je niet zomaar extrapoleren naar een volledige week. Er zal een soort vermoeidheid optreden.
Hendrik Delagrange
Onderzoeker SERV

‘Natuurlijk leer je collega’s pas echt kennen als je samen ’s middags aan tafel zit, of tijdens een gezamenlijk uitje’, zegt Daan De Wever, oprichter en CEO van het cloudtelecombedrijf Destiny. ‘Starters leren de stiel door hun oudere collega’s te observeren. Potentiële leiders kunnen hun leadershipskills moeilijk testen vanop afstand.’

‘Maar hoe langer de relatieve quarantaine aanhoudt, hoe meer organisaties hun telewerkplaatje volledig ingevuld krijgen, zowel technisch als organisatorisch en administratief. En gaandeweg zullen bedrijven pas ten volle beseffen dat het nieuwe werken - thuiswerken, maar ook flexibele werkplekken, virtueel vergaderen, met collega’s maar ook met partners en klanten - bijzonder veel voordelen oplevert.’

Ook Laurijssen denkt dat er wel degelijk een versnelling komt. ‘Bedrijven die nog geen telewerk hadden ingevoerd, zullen meer overtuigd geraakt zijn. Tegelijk is de invoering zo drastisch moeten gebeuren, dat je ook de limieten voelt. Dat kan ontradend werken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud