nieuwsanalyse

Op de knieën voor de m/v met talent

©Serge Baeken

Van caravantournees tot virtualrealityfilms. Met de dreigende schaarste op de arbeidsmarkt worden bedrijven steeds creatiever in de strijd om de beste werkkrachten. ‘We organiseren zelfs start-to-runs en kooklessen.’

Luide muziek, bier, hamburgers, frieten. Dat is wat bezoekers van Summerfest in Aalter verwachten.

Maar deze zomer stond tussen de podia en de eetstandjes ook de gele caravan van het Maldegemse printingbedrijf Verstraete IML. De maker van verpakkingen voor onder meer roomijs, snoep, verf en tuinproducten doet nochtans niet rechtstreeks zaken met consumenten. Hij stond er om zichzelf te promoten als werkgever.

Dat Verstraete IML een hele zomer met een caravan Vlaamse festivals, jaarmarkten en sportevenementen afschuimt, is geen gimmick. Het bedrijf groeit jaar na jaar en krijgt zijn personeelsbestand niet op peil. ‘Op dit moment hebben we 35 vacatures’, zegt hr-manager Bart Heremans.

‘Als zich morgen 35 mensen aanmelden die aan het profiel voldoen, kunnen ze overmorgen beginnen. Maar we vinden ze niet. In het tempo waarin we vorig jaar onze vacatures invulden, duurt het nog zes maanden voor we 35 mensen hebben gevonden. Dat is vervelend, ja. Met voldoende krachten kunnen we onze levertermijnen inkorten en dus extra business doen. Die lopen we nu mis.’

Hoge vacaturegraad

Verstraete IML staat niet alleen. Hoewel de Belgische werkloosheid naar Europese normen veeleer hoog (7,6%) en de activiteitsgraad veeleer laag (68%) is, krijgen veel bedrijven hun vacatures moeilijk ingevuld.

Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) meldde vorige week dat er nergens in de eurozone meer vacatures zijn dan in ons land. Per honderd arbeidsplaatsen zijn er 3,25 niet ingevuld. Dat is een pak meer dan in Duitsland (2,65), Oostenrijk (2,5) en Nederland (2,5). Terwijl onze werkloosheid wel hoger ligt.

Vergeet de term knelpuntberoep. We worden een knelpunteconomie.
Fons Leroy
VDAB-topman

De hoge vacaturegraad laat zich deels verklaren door de aantrekkende economie. Sinds het aantreden van de regering-Michel zijn er 146.100 banen bijgekomen, waarvan zo’n 70 procent in de privésector. ‘Dat is goed nieuws’, zegt Fons Leroy, de topman van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding (VDAB). ‘Maar vergis u niet. Onderliggend is iets structureels aan de hand. We maken een fundamentele shift door.’

De fundamentele shift werd vorige week erg zichtbaar. Het Steunpunt Werk van de KU Leuven maakte bekend dat in Vlaanderen voor het eerst evenveel vijftigers als dertigers aan de slag zijn. Terwijl het aantal werkende vijftigers in twee decennia is verdubbeld, is het aantal dertigers met 10 procent gedaald. En het wordt niet beter.

Volgens projecties die het VBO verzamelde, stromen tussen 2018 en 2023 naar schatting meer dan 630.000 50-plussers uit de arbeidsmarkt zonder dat een nieuwe generatie klaarstaat om dat op te vangen.

Grexit

VDAB-topman Leroy noemt de nakende exodus van de ‘grijsaards’ uit de arbeidsmarkt wel eens de ‘grexit’.

‘De tendens zet een enorme druk. Per honderd ouderen die de arbeidsmarkt verlaten, staan maar 80, 82 jongeren klaar om hen te vervangen. Daar lig ik wakker van, ja. De VDAB stelt elk jaar een lijst met knelpuntberoepen op. Wel, vergeet de term knelpuntberoep. We worden een knelpunteconomie. En bedrijven zijn zich nog te weinig bewust van het brandende platform waarop ze staan.’

Sommigen zien in automatisering de oplossing voor dat probleem - of zelfs een bron van enorme toekomstige werkloosheid - maar geen expert die serieus rekening houdt met dat scenario. ‘Dit probleem gaat straks elk bedrijf aan’, zegt Sonja Teughels, arbeidsmarktspecialiste van de werkgeversorganisatie Voka.

‘Het grote risico is dat het straks doorslaggevend wordt in investeringsbeslissingen. We hebben in België de middelen en de kennis om groeibedrijven te huisvesten. Maar als je geen volk hebt om die groei te ondersteunen, ben je daar weinig mee. Bedrijven die de keuze hebben, zullen voor een andere plek gaan. We dreigen kansen te missen. Dat horen we al in onze gesprekken met bedrijven.’

‘We hebben geen precies zicht op de economische groei die we daardoor mislopen. Maar dat bestellingen en productie worden gemist, is duidelijk’, zegt ook Bart Buysse, de directeur-generaal van het VBO. ‘We hebben voorlopig geen signalen opgevangen dat bedrijven er om die reden aan denken om te delokaliseren. Maar ze gaan wel steeds meer op zoek naar talent in het buitenland.’

Verplichte stages

De vergrijzingsgolf die over de arbeidsmarkt rolt, is al voelbaar. Maar het effect wordt nog versterkt door tendensen die specifiek zijn voor onze arbeidsmarkt. Op papier hebben we met een werkloosheid van 7,6 procent nog een aardige arbeidsreserve ter beschikking om vacatures in te vullen, maar we zitten met een grote mismatch tussen vraag en aanbod.

Die is deels te verklaren door het profiel van onze economie. Omdat we een kenniseconomie zijn, is vooral de vraag naar hoogopgeleide profielen hoog. Naar laagopgeleiden is minder vraag, waardoor zij een belangrijk deel van de werkloosheidscijfers voor hun rekening nemen.

Iedereen kan een hoog loon betalen. Maar niet elk bedrijf kan je een loopbaan bieden waar je jezelf in kan ontplooien.
Greet Van Hoye
professor UGent

Maar er is meer aan de hand. ‘De mismatch ontstaat ook op de schoolbanken’, zegt Stijn Baert, arbeidsmarktspecialist aan de Universiteit Gent. ‘Terwijl veel andere landen kijken naar wat nodig is op hun arbeidsmarkt en daar quota voor opleidingen op afstemmen, gebeurt dat in België slechts zeer beperkt. Een direct gevolg is dat we een grote uitstroom kennen van mensen met een diploma waar geen nood aan is.

Vanuit puur wetenschappelijk oogpunt is een numerus clausus de efficiëntste oplossing om de vraag beter op het aanbod af te stemmen. De vraag is of je dat als maatschappij ook wil, jonge mensen hun arm omwringen. Wellicht is het beter jongeren voldoende te informeren en hen te stimuleren om bepaalde richtingen te volgen.

Vandaag lopen we achter in de STEM-richtingen (Science - Technology - Engineering - Mathematics, red.), terwijl onze economie een grote nood heeft aan dat soort technische profielen.’

Ook duaal leren, waarbij jongeren tijdens hun studies al ervaring opdoen in het bedrijfsleven, wordt gezien als een maatregel om het onderwijs en de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen. ‘De overgang van school naar werk is in België erg ruw’, zegt Baert. ‘Dat doet Duitsland beter, met een soort stagesysteem waar vrijwel iedereen door moet. Ook dat kan een tool zijn om jonge werkkrachten in de juiste richting te leiden.’

Iedereen nodig

Het zijn zaken die op relatief korte termijn soelaas kunnen brengen. Maar op langere termijn volstaat het niet vraag en aanbod op elkaar af te stemmen.

Een Coderdojo-'codeerklasje' in Anderlecht. België loopt achter in technologisch onderwijs. ©debby termonia

‘We gaan echt iedereen nodig hebben’, zegt VDAB-topman Leroy. ‘Het klinkt cynisch, maar in het verleden hebben we altijd de luxe van werkloosheid gekend, die ons een arbeidsreserve gaf. De VDAB - hoe raar dat ook lijkt - zal in de toekomst meer werkzoekenden moeten creëren. Dat gaat over ouderen langer laten werken. Maar evengoed over mensen de arbeidsmarkt weer in krijgen. We zullen gericht moeten activeren onder leefloners, langdurig zieken, huismoeders, noem maar op. Meer aanbod creëren. We hebben elk talent nodig.’

Zo’n actiever activeringsbeleid is ook iets waar de werkgeversorganisaties op aandringen. Voka stelde onlangs een aantal beleidsmaatregelen voor die meer werklozen en inactieven naar werk moeten stuwen.

Dat gaat over het uitbreiden van opleidingen op de werkvloer en het langer aan de slag houden van ouderen, bijvoorbeeld door de loonnormen te versoepelen. Maar het gaat evengoed over het activeren van vluchtelingen en over de striktere opvolging van werklozen.

De VDAB heeft van de federale regering recentelijk betere ‘wapens’ gekregen om een actiever activeringsbeleid te voeren. Concreet is de invulling van een ‘passende betrekking’ verruimd. Werkzoekenden moeten voortaan niet alleen een aangeboden baan aanvaarden als ze aansluit bij hun diploma, maar ook als ze aansluit bij hun vaardigheden.

‘Laat ons daarom in Vlaanderen vastleggen in welke gevallen werkzoekenden nog werk kunnen weigeren en wanneer niet’, zei Voka-topman Hans Maertens daar onlangs over. ‘Als ik mijn baan verlies, kan ik geen technische job doen. Maar er zijn veel andere dingen die ik wel kan. En als ik een baan weiger die aansluit bij die competenties, zou ik een sanctie moeten krijgen.’

Een laatste puzzelstukje kan volgens Ive Marx, socioloog aan de Universiteit Antwerpen, van arbeidsmigratie komen. ‘We hebben nu al een redelijk flexibel kader voor hoogopgeleiden. Waarom zouden we dat niet uitbreiden naar mensen die niet zozeer hoogopgeleid zijn maar wel over de juiste technische kwalificaties beschikken? Het is geen mirakeloplossing, maar ze kan wel soelaas brengen. De flexibilisering staat ook in het regeerakkoord, maar er lijkt weinig animo om er echt mee aan de slag te gaan. Wellicht omdat migratie nu eenmaal politiek beladen is.’

Er liggen heel wat potentiële remedies klaar om het arbeidsmarktbeleid beter af te stemmen op de aankomende schaarste. Maar de uitvoering is een werk van lange adem, terwijl veel bedrijven nu oplossingen nodig hebben.

Die bedrijven sturen zelf al bij in hun zoektocht naar mankracht, zeker in knelpuntsectoren. In de verwachtingen doen ze meer dan ooit water bij de wijn. Ze hechten minder waarde aan diploma’s en competenties, en meer aan een positieve attitude en potentieel om te ontwikkelen.

‘Het dringt stilaan door tot bedrijven dat ze niet op zoek moeten naar die ene perfecte kandidaat’, zegt Voka-expert Sonja Teughels. ‘Je steekt je tijd en energie beter in een beloftevolle kandidaat die je zelf verder ontplooit.’

DIKKE BEDRIJFSWAGEN VOLSTAAT NIET MEER

Ondernemingen moeten niet alleen hun verwachtingen bijstellen, ze zijn ook verplicht zich beter in de markt te zetten. Een stevige loonbrief en een dikke bedrijfswagen volstaan niet langer om mensen te strikken.

Greet Van Hoye, professor aan de Universiteit Gent, deed de voorbije jaren extensief onderzoek naar wat in hr-kringen ‘employer branding’ heet.

In die rekruteringstrend vervagen de grenzen tussen human resources en marketing. Zoals bedrijven met advertenties consumenten proberen te overtuigen, proberen ze steeds meer werknemers te verleiden door hun imago én werking af te stemmen op de verwachtingen.

Van Hoye: ‘Iedereen kan een hoog loon betalen. Maar niet elk bedrijf kan je een loopbaan bieden waar je jezelf in kan ontplooien. Trots kunnen zijn op je werk, als je erover vertelt op een feestje, dat is voor veel mensen veel waard. Meer zelfs, onderzoek leert dat mensen voor een lager loon willen starten als ze het gevoel hebben betekenisvol werk te doen.’

‘Als je wil dat het werkt, moet employer branding wel meer zijn dan windowdressing’, benadrukt Van Hoye.

‘Je moet goed nadenken over wat voor bedrijf je bent en wil zijn en wat voor mensen je nodig hebt. En dan moet je ook bereid zijn je hele organisatie daarop af te stemmen. Het volstaat niet mensen te lokken met een belofte en ze dan niet in te lossen. Dan zijn ze zo weer weg. Maar als je de employer branding goed aanpakt, dan zijn ook je huidige werknemers meer geneigd om te blijven. En in de huidige arbeidsmarkt is een retentiestrategie zelfs efficiënter dan extern rekruteren.’

 

Eigen postgraduaat

De employer branding neemt veel vormen aan. Verstraete IML zet niet alleen in op zijn gele festivalcaravan. Het printingbedrijf investeert ook in een aangename werkomgeving. ‘We moeten veel creatiever zijn dan vroeger’, zegt hr-manager Bart Heremans.

‘We organiseren start-to-runs, start-to-walks, yogasessies, kookworkshops en andere evenementen waarop werknemers elkaar op een fijne manier leren kennen. We hebben in het bedrijf zelfs een sociale ruimte ingericht, met bar, waar werknemers elkaar na het werk nog even kunnen treffen. Zulke inspanningen renderen meer dan dure advertenties in jobmagazines.’

Het onderwijssysteem is te traag om onze noden in te vullen.
Bart De Waele
CEO Wijs

Unilin zet hoogtechnologischer middelen in om mensen te werven. Het bedrijf achter onder meer de Quickstep-vloeren ontwikkelde voor sollicitanten een film in virtual reality, die in één oogopslag duidelijk maakt in welke omgeving, onder welke omstandigheden en met welke apparatuur ze aan de slag kunnen gaan.

Hoe groter de nood, hoe creatiever bedrijven worden. De IT-sector, waar liefst 9.000 vacatures niet ingevuld zijn, zet de onconventioneelste wapens in in de oorlog om talent. Zo heeft het digitaal agentschap Wijs samen met de Gentse Arteveldehogeschool een postgraduaat digitale marketing uit de grond gestampt om aan de eigen vraag naar digitale profielen te voldoen. Het bedrijf heeft 15 vacatures op 75 voltijdse mensen.

‘Het onderwijssysteem is te traag om onze noden in te vullen’, stelt CEO Bart De Waele. ‘Tussen het probleem en de oplossing ligt vijf jaar. Dat is lang. Bovendien is de sector tegen dan totaal veranderd. Om tijd te winnen zijn we op de Arteveldehogeschool afgestapt. Samen hebben we een opleiding van zes maanden uitgewerkt, waarvan drie maanden stage bij ons of bij een van onze klanten. Dat is een serieuze investering, maar we denken dat we er goede mensen aan overhouden. En dat er ook goede mensen bij onze klanten of zelfs concurrenten terechtkomen. In een klimaat van sterke groei is het gemakkelijker om je concurrenten als collega’s te beschouwen.’

Ook RealDolmen heeft, samen met de Brusselse hogeschool Odisee, een eigen graduaatsopleiding om aan zijn vraag naar mensen te kunnen voldoen. De IT-speler, die elk jaar 150 tot 250 moeilijk te vinden profielen zoekt, hoopt dat die mensen na hun studie meteen bij hem aan het werk gaan.

Andere digitale bedrijven proberen de bocht af te snijden. De Leuvense start-up Datacamp toonde zich bereid een bonus van 15.000 euro te betalen om studenten te overtuigen hun studies links te laten liggen en meteen bij hen aan het werk te gaan. Of hoe een ordinaire zak geld toch nog altijd een wapen is in de strijd om goede mensen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content