Belgische inlichtingendiensten bespioneerden meer dan 200 mensen

©Wouter Van Vooren

De Belgische geheime diensten observeerden vorig jaar meer dan 200 mensen met spionage-apparatuur. Ze hackten ook nooit eerder zo veel computersystemen, blijkt uit een rapport.

Inlichtingendiensten werken in de schaduw, ook de Belgische. Als ze uw woning doorzoeken of uw e-mails inkijken, zal u dat waarschijnlijk niet merken en het zelfs nooit te weten komen. Zowel de Staatsveiligheid als de militaire inlichtingendienst, die elk zo’n 600 mensen in dienst hebben, mag nu al zeven jaar telefoons afluisteren, bankrekeningen inkijken, woningen doorzoeken, enzovoort. Maar wat spoken ze zoal uit?

De Tijd kon de hand leggen op een vertrouwelijk verslag dat de toezichthouder Comité I opstelde over de manier waarop onze geheime diensten in 2016 gebruikmaakten van die ‘bijzondere inlichtingenmethoden’.

Het stelt ons gerust dat de inlichtingendiensten deze bevoegdheden correct toepassen.
Peter Buysrogge
N-VA-Kamerlid

We lezen in het verslag van het Comité I dat de Staatsveiligheid vorig jaar 202 personen observeerde met gespecialiseerde apparatuur. Dat waren geen korte acties. De ‘observaties’, waarvoor de Staatsveiligheid toelating kreeg van een onafhankelijke commissie met drie magistraten, duurden gemiddeld 65 dagen. De militaire inlichtingendienst observeerde vorig jaar slechts drie personen.

De Staatsveiligheid is nooit eerder in zo veel computersystemen binnengedrongen. Dat gebeurde vorig jaar 27 keer tegenover 16 keer in 2015. Ook de militaire inlichtingendienst is vorig jaar vier computersystemen binnengedrongen.

In totaal hebben de Staatsveiligheid en de militaire inlichtingendienst vorig jaar een recordaantal bijzondere inlichtingenmethoden gebruikt (1.868). Dat is een derde meer dan de 1.392 gebruikte methoden in het jaar 2015. Van de twee inlichtingendiensten gebruikt de Staatsveiligheid de bijzondere technieken met voorsprong het meest (1.747 keer). Ook de forse stijging is volledig toe te schrijven aan de Staatsveiligheid, die bevoegd is voor het counteren van binnenlandse dreigingen.

Terrorisme

De toename heeft dan ook alles te maken met de strijd tegen het terrorisme. De Staatsveiligheid heeft de bijzondere methoden toegepast in 684 dossiers van terrorisme of radicalisering, tegenover ‘slechts’ 209 dossiers van spionage.

Diensten gaan amper in de fout

 Hoewel onze inlichtingendiensten nog nooit zo vaak ‘bijzondere inlichtingenmethoden’ hebben gebruikt, blijken ze amper over de schreef te gaan. De onafhankelijke commissie met drie magistraten die erop toekijkt, moest vorig jaar slechts 19 acties schorsen. Dat is nog niet 1 procent van de 1.868 keer dat de diensten vorig jaar bijzondere methoden hebben toegepast.

‘Er is een intensiever gebruik, maar de mensen moeten er niet ongerust over zijn’, reageert de N-VA’er Peter Buysrogge, die de inlichtingendiensten mee controleert in het parlement. ‘De bijzondere methoden worden gebruikt waarvoor ze dienen. Door de terreurdreiging zal het gebruik hoog blijven, maar de procedures zijn afdoende.’

 

In de andere gevallen ging het om extremisme (67), de verspreiding of ‘proliferatie’ van niet-conventionele wapens (6) en ongeoorloofde ‘inmenging’ in de beslissingsprocessen van ons land (15). De Staatsveiligheid heeft de methoden vorig jaar nooit gebruikt om schadelijke sektes of criminele organisaties in de gaten te houden.

De impact van de aanslagen van 22 maart op onze inlichtingendiensten blijkt nog duidelijker uit het aantal personen dat de diensten hebben laten identificeren bij de telecomoperatoren. Uitgerekend sinds maart vorig jaar moeten onze inlichtingendiensten voor zo’n simpele ‘identificatie’ geen toelating meer vragen aan de bevoegde commissie met drie magistraten. Dat is sindsdien geen ‘bijzondere’ maar een ‘gewone’ inlichtingenmethode.

Zo hebben de twee diensten ook nog eens 1.760 identificaties laten uitvoeren, waarvan 1.700 op vraag van de Staatsveiligheid. Dat is 145 procent meer dan in 2015. Maar het Comité I besluit er niet uit dat de diensten nu roekeloos omspringen met de identificaties van telefoongebruikers, IP-adressen of internetabonnees omdat ze er nu geen toestemming meer voor moeten vragen. De aanslagen in Parijs en Brussel hebben de behoefte daaraan sterk verhoogd, luidt het.

Al is er een duidelijk verschil tussen de Staatsveiligheid en de militaire inlichtingendienst, die bevoegd is voor de buitenlandse en militaire bedreigingen. Ondanks de aanslagen en de terreurdreiging blijft de militaire de bijzondere inlichtingenmethoden nog altijd vooral gebruiken om spionage te bestrijden.

Langere periodes

Als we verder inzoomen op de Staatsveiligheid zien we dat de binnenlandse inlichtingendienst niet alleen meer bijzondere inlichtingenmethodes gebruikt, maar die ook langer inzet. Zo heeft de Staatsveiligheid de post onderschept van 16 personen. Dat deed de dienst gemiddeld 40 dagen lang, tegenover 31 dagen in 2015.

De Staatsveiligheid heeft ook de communicaties van 24 personen en 2 organisaties afgeluisterd. Dat gebeurde gemiddeld voor een periode van 50 dagen, terwijl dat een jaar eerder nog beperkt bleef tot 35 dagen. Ook heeft de Staatsveiligheid bij één persoon gedurende 231 dagen zijn bankgegevens in de gaten gehouden. Terwijl dat het jaar voordien gemiddeld maar 90 dagen gebeurde.

Dan is er nog het stiekem doorzoeken van woningen, waarschijnlijk de meest privacygevoelige methode. De Staatsveiligheid deed dat vorig jaar op 21 plaatsen. In sommige gevallen gebeurde dat waarschijnlijk zeer snel, maar gemiddeld namen die doorzoekingen vorig jaar vier dagen in beslag.

Opvallend: de Staatsveiligheid gebruikte nog nooit een ‘fictieve rechtspersoon’, zoals een nepbedrijf of een neporganisatie, hoewel de dienst ook die methode mag inzetten.

Het verslag van het Comité verraadt niet wie de ‘targets’ waren van de bijzondere inlichtingenmethoden die de geheime diensten gebruikten. Het meldt wel dat er vorig jaar geen enkele journalist, arts of advocaat een doelwit is geweest.

De Staatsveiligheid heeft ook nog eens zeven ‘niet-publiek toegankelijke plaatsen’ geobserveerd met behulp van apparatuur. En dat gebeurde gemiddeld 45 dagen lang.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect