interview

‘Er gaapt een grand canyon tussen PS en N-VA'

©jonas lampens

‘Het VBO heeft makkelijk praten: ‘Neem uw verantwoordelijkheid en vorm een regering.’ Om wat te doen? De pensioenleeftijd verlagen en de belastingen verhogen? Is het dat wat de ondernemers willen?’ Geert Bourgeois (N-VA) ziet niet in hoe paars-geel nog kan gereanimeerd worden. ‘Socio-economisch gaapt een grand canyon tussen de N-VA en de PS. Communautair ligt de MR dwars.’

Vier weken mocht hij opdraven als preformateur des konings, maar sinds woensdag is de gewezen minister-president weer thuis op zijn nieuwe werkplek: het Europees Parlement. De glamour van de toppolitiek is ver weg als je door het doolhof van smalle gangen en kale bureautjes van de conservatieve ECR-fractie loopt. ‘Stap niet in die ene lift’, waarschuwt Bourgeois, ‘want ze ziet eruit alsof ze u naar Servië leidt.’

Wat een verschil met zijn statige residentie op het Martelaarsplein, waar hij beschikte over een hofhouding, een kok en een auto met chauffeur, merken we op. Bourgeois grijnst en voelt direct waar we naartoe willen. Het interview in Het Laatste Nieuws waarin zijn lotgenoot Kris Peeters (CD&V) vertelde wat een schok het was om na 15 jaar ministerschap niet langer overal op de eerste rij te mogen zitten is onder de Belgische Europarlementariërs het meest besproken artikel van het jaar. ‘Je moet toch de antipolitiek niet voeden. Wij zitten in de ongelofelijke luxepositie dat we hier mogen werken. Ik kan iedereen verzekeren: dit is geen rusthuis.’

U heeft die preformatieopdracht dus niet aangenomen om het gevoel te hebben dat u nog meespeelt?

Geert Bourgeois: ‘Nee, want ik heb er belangrijke zittingen in Straatsburg door gemist. Maar als de partij en het staatshoofd dat vragen, doe je dat. Het was ook boeiend. Wat me direct opviel: de persoonlijke relaties zitten goed. Toen Didier Reynders (MR) en Johan Vande Lanotte (sp.a) hun informatieopdracht beëindigden, zeiden ze dat het wantrouwen eerst weg moest. Maar ik heb nooit een gebrek aan openheid gevoeld tussen Elio Di Rupo (PS) en Bart De Wever (N-VA) - die elkaar goed kennen - en daarna ook niet tussen Paul Magnette (PS) en Bart. Het waren hoffelijke gesprekken met geregeld humor. De simpele realiteit is dat er op sociaal-economisch vlak een ‘grand canyon’ gaapt tussen de PS en de N-VA.’

Maar nog geen maand geleden zei Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten dat de formatie al verder stond dan iedereen dacht.

De PS daarentegen wil de uitgaven nog eens met 8 miljard euro verhogen en dat opvangen met hogere belastingen. Dat gaat gewoon niet.

Bourgeois: ‘Vande Lanotte en Reynders hebben echt nuttig werk geleverd. Ze hebben een intelligente nota opgesteld waarin alle belangrijke uitdagingen worden opgelijst. Maar de perceptie alsof er daardoor bijna een regeerakkoord was, zat er ver naast. Onze opdracht bestond erin na te gaan of de tijd rijp was om regeringsonderhandelingen rond de as N-VA-PS op te starten. Wel, het antwoord was duidelijk ‘neen’.’

De informateurs probeerden een communautaire deal te maken via subregio’s. Volgens meerdere bronnen had De Wever in juli echt goesting om daar voor te gaan, maar is er een communautaire verharding gekomen bij de N-VA.

Bourgeois: ‘Ik was er niet bij deze zomer, dus kan ik dat niet bevestigen. Die subregio’s zijn een creatieve manier om zonder grondwetswijziging tot een meer gericht regionaal beleid te komen. Maar eigenlijk gebeurt dat nu al. De VDAB voert nu al een ander arbeidsmarktbeleid in Zuid-West- Vlaanderen dan in Antwerpen. Bovendien is het een onvoldoende sterke oplossing voor het feit dat er een totaal verschillende visie bestaat over hoe we de tewerkstellingsgraad van 80 procent willen bereiken in dit land.'

'De PS doet dat liever via overheidsjobs en het verkorten van de werktijd met loonbehoud. Ze wil niet meegaan in de flexibilisering van de arbeidsmarkt, de beperking van de werkloosheid in de tijd of het afschaffen van het brugpensioen. Tja, dan schiet je niet veel op met die subregio’s. Met de N-VA willen we Vlaanderen laten aansluiten bij de Scandinavische landen, die weliswaar een hoog overheidsbeslag hebben, maar zeer performant zijn.'

'De PS daarentegen wil de uitgaven nog eens met 8 miljard euro verhogen en dat opvangen met hogere belastingen. Dat gaat gewoon niet. De verhoging van de laagste pensioenen steunen wij. Maar we gaan niet massaal alle uitkeringen verhogen om ze te laten betalen door de Vlaming, die al 70 procent van de belastingen betaalt in dit land.’

Diezelfde Vlaming draait ook op voor de put van 11 miljard die een centrumrechtse regering mét de N-VA achterliet.

Bourgeois: ‘Ja, er is een tekort van 11 miljard en om dat weg te werken zijn er maar twee assen waarop je verder moet blijven werken: volksgezondheid en pensioenen. We moeten meer mensen aan het werk krijgen en houden. Het cijfer van Johan Van Overtveldt is bekend: 1 procent meer tewerkstelling betekent 1,5 miljard euro extra voor de begroting. Krik de werkzaamheidsgraad in Wallonië op en het tekort zal snel kleiner worden. Maar wat wil de PS? De pensioenleeftijd weer verlagen.’

Dramatisch rapport

Alsof hij het gehoord heeft, steekt op dat moment de gewezen minister van Financiën en Bourgeois’ buurman in het parlement zijn hoofd binnen. ‘Ah Johan, kom binnen want ik heb wat intellectuele steun nodig’, grapt de Izegemnaar. Van Overtveldt heeft net het dramatische Belgische begrotingsrapport van de Europese Commissie gelezen, maar geeft geen krimp. ‘Ja, het tekort loopt op tot 2,3 procent, maar hebben jullie gezien waar de ontsporing zit? Niet bij de inkomsten, maar bij de uitgaven. Daar wil de PS nog eens 8 miljard aan toevoegen. Allez, het beste.’

Er is dus maar één conclusie mogelijk: een regering van de PS en de N-VA lukt nooit.

Bourgeois: ‘Zeg nooit nooit, maar dat is wel de conclusie die de PS en de N-VA samen getrokken hebben. En niet alleen tussen de PS en de N-VA is het water zeer diep. Voor onze communautaire voorstellen was er bij de PS nog een zekere interesse. Die partij heeft een paar overtuigde regionalisten in huis en zeker nu Di Rupo minister-president is geworden, zijn de geesten aan het rijpen. Het probleem is dat de MR op communautair vlak niks wil toegeven en de PS daarmee onder druk zet.’

Bij de N-VA wordt dat afgedaan als de wraak van Charles Michel, die sinds de val van zijn regering nog altijd wil afrekenen met uw partij.

Bourgeois: ‘Ik kan alleen zeggen dat hij heel duidelijk heeft gemaakt dat er communautair niks kan bewegen voor de MR. Maar hij vertrekt nu naar de Europese Raad en we zullen zien welke positie zijn opvolger inneemt.’

België barst en u staat op de eerste rij. Eigenlijk moet een flamingant als u dit alles wel prettig vinden.

Bourgeois: ‘Mag ik de woorden van Yves Leterme (CD&V) uit 2008 aanhalen? ‘Het Belgische overlegmodel is op zijn limieten gebotst.’ Wel, elf jaar later kunnen we zeggen dat die uitspraak profetisch was. Dat is een vaststelling, geen ideologische vooringenomenheid. Dus is er volgens ons maar één manier om uit die spiraal van ellende weg te geraken en dat is elk onze eigen keuzes maken, met onze eigen middelen.’

Legt u eens uit wat de N-VA precies op de tafel heeft gelegd. Wat is die ‘voorlopige defederalisering’ precies?

Bourgeois: ‘Ik geef geen details over onze onderhandelingspositie. Maar de realiteit is dat de grondwet niet vatbaar is voor herziening en dat de groenen geen tweederdemeerderheid willen leveren. Het is dus geen confederalisme, maar je kan wel trajecten daarnaartoe uittekenen.’

Is de realiteit niet dat de N-VA gewoon geen goesting meer heeft om België te besturen? Theo Francken zit al een jaar in oppositiemodus.

Bourgeois: ‘Nee, wij zijn aan tafel gegaan als verantwoordelijke partij en niet met de bedoeling om niet tot akkoorden te komen. Maar we gaan echt niet besturen tegen de Vlaamse belangen in en dat dekken met oplopende belastingen. Dus ben ik echt benieuwd naar de beslissing van Open VLD en CD&V. Koen Geens (CD&V) is zeer duidelijk geweest in het afwijzen van paars-groen. Maar als ik Mathias De Clercq hoor...’ (De Gentse Open VLD-burgemeester pleit openlijk voor paars-groen, red.)

Het is nu aan degenen die nog in België geloven om aan te tonen dat het land nog werkt?

Bourgeois: ‘Ik hoor het VBO zeggen: ‘Neem uw verantwoordelijkheid en vorm snel een regering.’ Maar om wat te doen? Om de Zweedse hervormingen terug te schroeven? De belastingen te verhogen? Is dat wat de ondernemers willen? Er ligt een enorme verantwoordelijkheid bij Open VLD en CD&V. Magnette was zeer affirmatief dat hij een werkbaar alternatief achter de hand heeft. Als dat zo is, gaan wij in de oppositie. Geen probleem, dat is democratie.’

Gezellig samen met de vrienden van het Vlaams Belang. Hoe hebt u dat eigenlijk beleefd, die Vlaamse coalitiegesprekken met Van Grieken en co.? Wat vindt u van de uitspraken van Jambon en Francken dat ze liever met het Belang hadden bestuurd?

Bourgeois: ‘Mijn partij heeft verkennende gesprekken gevoerd met het Vlaams Belang. Maar ook het paleis heeft Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken uitgenodigd voor een gesprek. Dat vind ik maar normaal. Die partij heeft de verkiezingen gewonnen. Maar inzake de visie op de samenleving staat er een Chinese muur tussen ons en die partij. Wij geven de grote principes van de rechtsstaat en de verlichting nooit op.’

Soms lijkt het alsof de N-VA met niets anders meer bezig is dan migratie.

Bourgeois: ‘Postelectoraal onderzoek heeft uitgewezen dat wij op een aantal domeinen zoals veiligheid, justitie en onderwijs marktleider zijn. We zijn dat niet voor migratie. Theo Francken is een migratie-expert en doet dat zeer goed. Maar bij de oprichting van de N-VA had ik drie grote lijnen: Vlaams-Europees, economisch sterk en sociaal, vrijheid en verantwoordelijkheid. Het is belangrijk dat we op die drie assen de juiste klemtonen blijven leggen.’

Ik was graag minister-president gebleven. Maar ik zit niet in een hoekje te mokken.

En de klemtoon ligt te veel op migratie?

Bourgeois: ‘Nee, want iedereen is daarmee bezig. Zelfs in West-Vlaanderen heeft het Vlaams Belang sterk gescoord. We moeten daar een duidelijk antwoord geven. Maar de tonaliteit waarmee je dat geeft, speelt natuurlijk een rol. De waarden van de verlichting mogen we nooit loslaten. Niet langs de kant van de nieuwkomers, van wie sommigen de sharia willen invoeren. Maar ook niet langs de kant van extreemrechts, met bewegingen als Schild&Vrienden.’

Over tonaliteit gesproken: ‘Da gade gij nie bepalen’ had een gentleman als u nooit geroepen in het Vlaams Parlement.

Bourgeois: (lacht) ‘Dat zal Jan (Jambon, red.) nog wel een tijdje achtervolgen. Ach, hij komt uit het federale parlement en daar worden de dingen wat scherper gesteld.’

Doet het u niks partijgenoten te horen zeggen dat de Vlaamse natie nu echt geboren is met ‘sterke Jan’ aan het roer? Alsof uw passage maar een voetnoot was.

Bourgeois: ‘Er worden misschien wat nieuwe klemtonen gelegd, maar de regering-Jambon zal duidelijk verder werken op de lijnen die ik heb getrokken. Het verschil is dat Jan wellicht anders en beter zal communiceren. Ik ben niet te beroerd om toe te geven dat die communicatie een van mijn zwakke punten was. Ik ben meer de man van de ratio en de inhoud. Ik vond het belangrijker mijn regering samen te houden en dossiers op te lossen dan straffe verklaringen af te leggen. Als je dan niet vechtend over straat rolt zoals ze voor de Wetstraat 16 soms deden, krijg je minder aandacht. Maar we hebben wel resultaten geboekt. Kijk naar Oosterweel, het duaal leren, de forse investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Maar we hadden dat misschien wat beter in de markt moeten zetten.’

Hoe erg vindt u het dat u niet verder heeft mogen doen?

Bourgeois: ‘Ik ben daar eerlijk in. Ik was graag minister-president gebleven. In een tweede termijn kun je de vruchten plukken van wat je in gang hebt gezet. Maar ik zit niet in een hoekje te mokken. Ik ben 15 jaar minister geweest en ik ben daar zeer dankbaar voor.’

En u kunt nu tevreden toekijken hoe België verdampt. Doe eens een gokje. Bestaat dit land nog in 2024?

Bourgeois: ‘In 2024? Dat denk ik wel.’

Dan nog wel?

Bourgeois: ‘We zullen zien. Ik hoor het Mathias De Clercq graag zeggen dat dit land nood heeft aan verbinding, optimisme en voluntarisme. Prachtig, maar wat koop je daarmee als dat gepaard gaat met een beleid dat de welvaart van de Vlamingen onderuithaalt? Niets.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect