Geens clasht met alle procureurs

De topmagistraten voelen zich buitenspel gezet door minister van Justitie Koen Geens. ©BELGA

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) ligt op ramkoers met de volledige top van het openbaar ministerie. De clash is ongezien. Alle procureurs en procureurs-generaal van het land verzetten zich.

Zullen de aders van Vrouwe Justitia volledig dichtslibben? Dat is de vrees van niemand minder dan alle procureurs en procureurs-generaal van het land als Koen Geens erin slaagt zijn ‘Codex Geens’, een volledig nieuw wetboek van strafvordering, een werkstuk van honderden pagina’s, goedgekeurd te krijgen.

Volgens de openbaar aanklagers zullen de vele nieuwe procedures en beroepsmogelijkheden door elkaar lopen en alle strafonderzoeken in de soep doen draaien.

Alle regels om misdrijven te onderzoeken gaan op de schop als Geens zijn slag thuishaalt. Maar volgens de openbaar aanklagers zullen de vele nieuwe procedures en beroepsmogelijkheden door elkaar lopen en alle strafonderzoeken in de soep doen draaien. En voor alle nieuwe regels zijn zo veel extra budgetten, magistraten en informatica-aanpassingen nodig dat justitie het ergste vreest.

Ongeziene clash

De inzet is groot. Deze week kwam het tot een ongeziene clash tussen de top van het openbaar ministerie en de minister van Justitie. Bij de magistraten valt nog weinig positiefs te horen over hun minister.

Het begon drie jaar geleden. Drie maanden na de start van de regering-Michel, op 9 januari 2015, kreeg Geens al een voorstel van de procureurs-generaal om hem te helpen bij het hervormen van het grote wetboek. Ze wilden samen problemen aanpakken: geen jaren tijdverlies meer om strafzaken naar de strafrechter te laten verwijzen en de bevoegdheden van de onderzoeksrechters veel beter afstemmen op die van de openbaar aanklagers.

Bleef stil

Maar het bleef stil. En na anderhalf jaar wilden de procureurs-generaal graag weten wat er op hen afkwam. Ook het volledige College van het Openbaar Ministerie, dat ook de federale procureur, alle procureurs des Konings en arbeidsauditeurs bijeenbrengt, vroeg de minister in juni 2016 klare wijn te schenken. Geens stelde hen gerust. Hij zou de topmagistraten zeker betrekken bij de lijvige, ingrijpende hervorming.

De procureurs-generaal voelden aan dat de eindsprint was ingezet en dat de minister achter hun rug het nieuwe wetboek snel wilde doorduwen.

De topmagistraten kregen enkele maanden later wat krachtlijnen te horen van de vijf experts die het wetboek voor Geens herschrijven, maar daarna bleef het opnieuw stil. Tot de magistraten meer dan een jaar later in de wandelgangen opvingen dat het nieuwe wetboek al ver gevorderd was. De experts bleken al honderden pagina’s wetteksten klaar te hebben. Wat stond daar allemaal in? Het volledige College van het Openbaar Ministerie luidde de alarmbel, achter de schermen. In een brief aan Geens zetten de topparketmagistraten op 12 oktober hun grote ongerustheid op papier.

Eindsprint

De brief bleef onbeantwoord, maar de minister zette door. Tot de procureurs-generaal hoorden dat er op zaterdag 16 december een interkabinettenwerkgroep zou bijeenkomen over de grote hervorming. Ze voelden aan dat de eindsprint was ingezet en dat de minister achter hun rug het nieuwe wetboek snel wilde doorduwen.

Want ook parlementsleden van de vier meerderheidspartijen waren op die vergadering uitgenodigd, kwestie van de latere parlementaire stemming te versnellen. Bijna alle procureursgeneraal hebben op ministeriële kabinetten gewerkt en kennen het klappen van de zweep. Ze beseften dat het vijf voor twaalf was.

De topmagistraten vroegen dan maar zelf info op via de ex-procureur-generaal van Antwerpen, Yves Liégeois, die bij de vijfkoppige expertengroep van Geens zit. Via hem kreeg het College eindelijk, daags na Nieuwjaar, een eerste keer te horen wat er echt op komst was. Er waren intussen al 260 pagina’s met nieuwe wetteksten uitgetikt.

'Onwerkbaar'

Waarover gaat het?

Wat staat er dan in het nieuwe wetboek van Geens dat het volledige openbaar ministerie doet revolteren?

Om misdrijven te onderzoeken zal er nog maar één soort onderzoekoverblijven, onder leiding van een openbaar aanklager. En dus geen ‘gerechtelijk onderzoek’ meer onder leiding van een onderzoeksrechter. Maar de onderzoeksrechters krijgen een nieuwe taak als ‘rechters van het onderzoek’.

Voor heel wat zaken zullen de openbaar aanklagers aan die rechters toestemming moeten vragen. Niet alleen voor een huiszoeking of een telefoontap, ook voor infiltratie en andere acties die openbaar aanklagers nu wel op eigen houtje mogen uitvoeren. Ook de partijen zullen voor bijkomend onderzoek bij die rechters terechtkunnen. De openbaar aanklagers vrezen veel meer procedureslagen en vertragingen.

De topmagistraten doorploegden de teksten en besloten een week later een uitzonderlijk grote bijeenkomst te organiseren. Alle procureurs-generaal, de federale procureur, alle procureurs des Konings, hoofdsecretarissen en arbeidsauditeurs van het land waren uitgenodigd.

En de volledige top van het openbaar ministerie kwam tot dezelfde conclusie: met deze hervorming stevent het Belgische gerecht af op een totaal onwerkbaar en onbetaalbaar strafsysteem. En het zou de onafhankelijkheid van de openbare aanklagers in alle onderzoeken aantasten. Ze worden onder voogdij geplaatst van nieuwe ‘rechters van het onderzoek’. Met een veelvoud aan procedures die advocaten zouden kunnen uitspelen.

De topparketmagistraten denken dat Geens er alleen op uit is een volledig nieuw wetboek op zijn naam te schrijven. Napoleon, meer dan 200 jaar later, achterna, ongeacht de gevolgen op het terrein. Terwijl de magistraten wel met de nieuwe - in hun ogen onrealistische - regels zullen moeten werken. Zij zullen de schuld krijgen als de vervolging van criminelen een ramp is.

De magistraten verwijzen naar de manier waarop Geens al het hof van assisen heeft hervormd. Die hervorming is vorige maand nog vernietigd door het  Grondwettelijk Hof, met chaos op het terrein tot gevolg. Openbaar aanklagers weten zelfs niet meer zeker wanneer ze nu 20 jaar, 30 jaar of meer mogen vorderen in moordzaken. Als Geens het volledige wetboek laat hervormen, met ook in dit geval grote kritiek op de ongrondwettelijkheid van wat zijn experts voorstellen, kunnen de gevolgen niet te overzien zijn, vrezen ze.

Buiten spel

Maar hun argwaan tegenover de minister bereikte een hoogtepunt toen de topmagistraten hoorden dat Geens toch al de zaterdag nadien, vandaag dus, een nieuwe ‘versterkte interkabinettenwerkgroep’ had gepland, met hemzelf én de parlementsleden van de meerderheid. Het was de openbare aanklagers duidelijk dat ze drie jaar lang buiten spel waren gezet en de minister hen in snelheid wilde pakken om het wetboek nog voor de verkiezingen in 2019 goedgekeurd te krijgen.

De openbaar aanklagers voelden dat ze drie jaar buiten spel waren gezet door Geens.

De clash volgde. Geens hoorde eind vorige week dat het openbaar ministerie unisono de situatie zou aanklagen in een persbericht. De poppen gingen echt aan het dansen. De geplande vergadering werd afgezegd. De top van het openbaar ministerie ging maandag in discussie met de experts.

Brief naar Geens

Maar de achterdocht was intussen zo groot dat de topmagistraten vreesden dat die vergadering met de experts alleen diende om daarna te communiceren dat er ook met het openbaar ministerie was overlegd. Daarom verstuurden ze nog diezelfde maandagavond, ongevraagd en wanneer het overleg met de experts nog bezig was, een brief naar Geens. Daarin namen ze als voltallig openbaar ministerie, dus namens alle parketten, arbeidsauditoraten, het federale parket en de parketten-generaal, zwart op wit afstand van de hervormingsteksten.

In de brief van zes pagina’s besloten ze dat er geen nood is aan wat de minister voorstelt, dat het de klok terugdraait, dat er na jaren wetswijzigingen nood is aan juridische rust en dat het voorstel ‘niet aanvaardbaar’ is. Daarop antwoordde Geens meteen dat hij ‘weigerde akte te nemen’ van het advies. De impasse is compleet.

Geens: 'misverstand'

 

De consultaties over de voorstellen, met mij als minister erbij, moesten nog starten, maar ze zijn door de demarche van het openbaar ministerie stopgezet. Als het van mij afhangt, gaan ze wel nog door. Want dit is een grotesk misverstand. En ik heb nog nooit met iemand een ‘duurzaam misverstand’ gehad’, reageert Geens op de heisa die ontstaan is over zijn hervormingen. 

Deze hervorming is vitaal voor onze samenleving. Maar het zijn zéér voorlopige teksten.
Koen Geens
Minister van Justitie (CD&V)

Maar Geens geeft niet op. ‘De expertenwerkgroep werkt autonoom, maar heeft bij herhaling consultaties gedaan. Er zit ook een eminent lid van het openbaar ministerie bij. Anderzijds zijn de huidige teksten maar voor drie vijfde ‘in voorontwerpstatus’. Het zijn dus zéér voorlopige teksten. Deze hervorming is vitaal voor onze samenleving. Elke jurist weet dat het gemakkelijker is het strafprocedurerecht te laten rusten. Het is geen cadeau dat dossier toch aan te pakken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content