Het einde van uurtje factuurtje

©Filip Ysenbaert

In Gent wordt een clusterbom onder de juridische wereld in elkaar geknutseld. In een straal van minder dan een kilometer werken drie kantoren naarstig aan technologie die de advocatuur een pak goedkoper, sneller en efficiënter maakt. ‘De rol van de advocaat wordt veel kleiner.’

Het hoofdkantoor van deJuristen, een voormalig belastingkantoor aan de drukke Heernislaan in Gent, is ingericht naar de universele smaak van de hipster: vintage meubels, kamerplanten en inspirational quotes aan de muren - ‘There’s no elevator to succes, take the stairs’. ‘Het hoeft geen Walibi te zijn, maar hier hangt wel de sfeer van een start-up’ zegt Matthias Dobbelaere-Welvaert trots, de oprichter en naar eigen zeggen de enige man op kantoor die een stropdas draagt.

DeJuristen doet heel hard zijn best om niet op een advocatenkantoor te lijken. Maar het wil wel het kantoor van de toekomst worden: een zonder advocaten. ‘Het gemiddelde advocatenkantoor is erop gericht de klant zo lang mogelijk in de matrix te houden, het verdienmodel is gebaseerd op uurtje-factuurtje. Dat staat haaks op onze manier van werken.’

Juristen hebben dezelfde studies gedaan als advocaten, maar ze zijn niet aangesloten bij de beroepsorde en mogen hun cliënten dus niet in de rechtbank verdedigen. ‘Onze zwakte, dat wij als juristen niet mogen pleiten, is een voordeel geworden’, zegt Dobbelaere-Welvaert. ‘Wij bepalen een projectprijs, de klant weet vooraf wat hij betaalt.’

Spotify-model

Consumenten, maar ook steeds meer bedrijven, zijn niet langer bereid hoge tarieven te betalen voor eenvoudig juridisch advies, zegt Dobbelaere-Welvaert. ‘12.000 euro voor vijf Word-documentjes, die tijd is voorbij. Alleen bij hele grote bedrijven lukt dat nog, omdat die een budget hebben voor juridische diensten. Als ze dat niet opmaken, gaat het omlaag. Maar start-ups of softwarebedrijven? Vergeet het.’

12.000 euro voor vijf Word-documentjes, die tijd is voorbij.
Matthias Dobbelaere-Welvaert
Oprichter deJuristen

De toekomst van de juridische dienstverlening zit volgens deJuristen in een Spotify-model: voor een abonnement van enkele tientallen euro’s is een bedrijf steeds juridisch up-to-date. ‘We gaan producten in bulk verkopen, waarbij de winst uit het volume komt en niet uit de marges. Binnen tien jaar zijn wij voor 80 procent een softwarebedrijf, en voor 20 procent een juridisch bedrijf.’

De lancering van de eerste Belgische juridische chatbot (een geautomatiseerde gesprekspartner), vandaag nog beperkt in zijn kunnen, is behalve een pr-stunt van deJuristen ook een voorafje op de toekomst: algoritmes gaan veel juridisch werk doen. De dienstverlening wordt snel, goedkoop en digitaal. DeJuristen is nu op zoek naar 5 à 10 miljoen euro om zijn chatbot te kunnen uitrollen over heel Europa. Want de ambitie is groot.

Antieke verschrikking

‘Ik wil de werking van de klassieke advocatuur kapotmaken’, zegt Dobbelaere-Welvaert, die op gespannen voet leeft met de beroepsgroep die hij ‘een antieke verschrikking’ noemt. Hij kreeg van de Orde ooit een strafklacht aangesmeerd omdat een krant hem ‘een advocaat’ had genoemd, terwijl hij een jurist is die nooit aan zijn stage als advocaat begon. ‘Belgische advocaten zitten nog altijd in 1800.’

De advocatuur is een van de laatste papieren bastions, met strafpleiters die karren vol dossiers door de gangen van de rechtbank duwen en rechters die nog per fax communiceren. Zaken worden voorbereid in bibliotheken van mahonie. Een opzoeking die Google  in 3 seconden klaart, kost een advocaat dagen in het archief. Het is de sokkel onder de advocatuur, waar elk manuur op de lopende rekening komt. Maar die sokkel wankelt.

Een aanzienlijk deel van de inkomsten in de advocatuur komt uit repetitief en intellectueel weinig uitdagend werk: opzoekingen, eenvoudige contracten, algemene voorwaarden, eenduidige conflicten tussen bedrijven. Werk waar eigenlijk geen advocaat voor nodig is. En dat is ook steeds vaker het geval. Gratis juridisch advies is online volop te vinden. Ook verzekeraars en consultants bieden juridische diensten aan. Minister van Justitie Koen Geens (CD&V), zelf advocaat, promoot erkende bemiddelaars voor echtscheidingen en burenruzies, maar ook in zakelijke conflicten.

Airbnb voor advocaten

In een ander kantoortje in het centrum van Gent, op een steenworp van deJuristen, bouwt Jureca aan een soort Airbnb voor advocaten. Wie een juridisch probleem heeft, kan via een online platform op zoek gaan naar de aanbieder met de beste oplossing. Dat kan advies zijn van een jurist, een contract of toch een advocaat. Het klinkt niet wereldschokkend, maar dat is het in de wereld van de koperen naamplaatjes wel: opeens is er openlijk online competitie. De onconventionele aanpak zadelde Jureca meteen met problemen op: advocaten mogen niet betaald worden per aangeleverde zaak. Het platform werkt nu met een maandelijkse abonnementsprijs.

Er zijn wel meer remmen ingebouwd in de advocatuur. ‘We lopen vaak vast in de partnerstructuur van kantoren’, zegt Erik De Herdt. Als CEO van Lex.be bouwt hij aan het ‘Google van de rechtspraak’, een zoekmachine voor wetteksten, arresten en vonnissen. ‘Jonge partners zijn vertrouwd met het internet en de sociale media, ze staan open voor het gebruik van technologie. Dat vraagt natuurlijk een investering, en die wordt tegengehouden door partners die op een paar jaar van hun pensioen staan. Sommige oudere advocaten zijn terughoudend om duizenden euro’s te investeren in technologie die pas op lange termijn rendeert.’

Zo dreigen op termijn grote problemen voor kleine en middelgrote kantoren, waarschuwt hij. ‘Wij worden door de Linklaters en Dentons van deze wereld uitgenodigd om te praten over onze producten. De grootste advocatenkantoren ter wereld investeren vandaag miljoenen in automatisering en technologische ondersteuning. De concurrentie komt binnenkort van overal.’ De Herdt voorspelt een prijzenslag. ‘Het uurtarief zal sneuvelen. En is consolidatie op til. De onderkant van de markt - het eenvoudige werk - is binnen dit en tien jaar overgenomen door technologie.’

Bol.com

Het Gentse advocatenkantoor De Groote De Man stuurde een schokgolf door het wereldje met de lancering van Unpaid.be, een platform voor automatische schuldvordering van onbetwiste facturen. Een advocaat wordt overbodig. Bedrijven voeren online de onbetaalde facturen in, de procedure verloopt volledig automatisch. De Groote De Man maakt ze zo tot duizenden euro’s goedkoper. Het kreeg er van de Britse zakenkrant Financial Times een prestigieuze innovatieprijs voor.

Advocaten moeten niet klagen dat er minder werk is en er dan zelf niks aan doen. Innovatie is ook jezelf heruitvinden, er is potentieel genoeg.
Jeroen De Man
Advocaat De Groote De Man

Met het platform mikt het kantoor op 10 procent van een markt van naar schatting 200.000 vonnissen per jaar. ‘Dan hou je nog geen rekening met de groep die vandaag niet aan bod komt’, zegt advocaat Jeroen De Man. ‘Voor een factuur van minder dan 3.000 euro was het vroeger niet de moeite om naar een advocaat te gaan. Dat verandert nu.’

Sommige confraters morren dat het kantoor onder de markt werkt en het spel oneerlijk speelt. De Man betwist dat. ‘Advocaten kunnen moeilijk aanvaarden dat een computer ook dingen kan doen. Maar het gaat enorm snel. De muziekindustrie had waarschijnlijk nooit gedacht dat Apple  zou aanvallen, Media Markt verwachtte geen concurrentie van Bol.com. Als advocaten zullen we echt ons best moeten doen om bij te blijven. Dan doe ik het liever zelf.’

Deontologisch

Het is het kantoor menens. In januari plukte De Groote De Man de topmarketeer Peter Van Hende weg bij Proximus . Hij bedenkt nu aan de lopende band nieuwe juridische producten. Maar de middelen en mensen om de technologie te ontwikkelen ontbreken. ‘In Unpaid hebben we zo’n 100.000 euro eigen middelen gestoken’, zegt De Man. ‘Deontologisch ligt het moeilijk voor advocaten om investeerders aan te trekken, het zou onze onafhankelijkheid in het gedrang kunnen brengen. Maar ideeën zijn er genoeg.’

Van Hende noemde de advocatuur eerder een sector ‘met veel laaghangend fruit’. De Man is ervan overtuigd dat zelfs de juridische procedure voor de rechtbank voor een stuk geautomatiseerd kan worden. ‘De rol van de advocaat zal kleiner worden. Dat betekent dat hij minder kan verdienen per zaak, maar wel meer zaken kan aannemen en kan focussen op het echte juridische denkwerk.’

Het idee voor Unpaid is ontstaan toen De Man vaststelde dat de inkomsten van het kantoor uit rechtszaken terugliepen. ‘De markt is al drie jaar aan het afhaken. Het aantal zaken op de rol is enorm gedaald, de toegang tot justitie is een pak duurder door de btw op erelonen en de verhoging van het rolrecht. Ondernemers hebben geen zin meer in een proces waarbij het minstens drie jaar duurt voor ze hun geld zien. Door de juridische achterstand haken bedrijven af. Bovendien willen ondernemers geen dure advocatentarieven betalen voor iets wat een computer ook kan.

Nuances

De Man gelooft wel dat de rol van de advocaat niet zomaar zal verdwijnen, ‘Rechters dienen zeer vaak rekening te houden met bijzondere omstandigheden die een computer niet kan vatten. Die nuances zal een computer nooit kunnen aanbrengen. Maar advocaten moeten niet klagen dat er minder werk is en er dan zelf niks aan doen. Innovatie is ook jezelf heruitvinden, er is potentieel genoeg.’

‘Dit is hét gespreksonderwerp aan de balies’, zegt Hugo Lamon, woordvoerder van de Vlaamse Orde van Advocaten. ‘Er is onrust, ja. We beseffen dat robots de plaats van jonge krachten zullen innemen omdat ze routinewerk overnemen. De vraag hoe daar mee om te gaan leeft heel erg. De intellectueel eenvoudige handelingen, die vroeger deel uitmaakten van het verdienmodel, zijn een eindig verhaal. Als er goedkopere middelen voorhanden zijn, zal de markt in die richting evolueren.’

Volgens Lamon draait het vak van advocaat om meer dan juridische kennis. ‘Er is de vertrouwensrelatie met de cliënt, het bepalen van een strategie, rekening houden met de emotionele lading... De advocatuur kan en moet een meerwaarde bieden. En de cliënt moet daarvan worden overtuigd.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content