nieuwsanalyse

Het wordt Marrakesh of Marracrash

Premier Charles Michel voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, in september van dit jaar. ©BELGA

De komende week is cruciaal voor het overleven van de regering-Michel. Voor het eerst in haar bestaan wordt openlijk gesproken over een val. Met de hulp van meer dan 150 jaar politieke ervaring gingen we zelf op zoek naar een uitweg uit de crisis.

Voor premier Charles Michel (MR) is er geen goede kant aan de crisis rond het migratiepact van de Verenigde Naties.

Ofwel trekt ons land naar Marrakesh en brengt Michel zijn regering in gevaar. Ofwel gaan we niet, maar dan krijgt de premier het verwijt aan het handje van de N-VA te lopen. ‘Als het blijft blokkeren, weet ik wat ik ga doen’, zei een strijdvaardige Michel begin deze week nog voor een Franstalig ondernemerspubliek in de zakenclub Cercle de Lorraine.

De Newyorkse belofte van Charles Michel

De premier kondigde in september bij de Verenigde Naties aan dat België het pact, dat tot doel heeft meer lijn te brengen in de migratiestromen wereldwijd, zou steunen. Maar sinds enkele weken staat de N-VA op de rem, omdat ze vreest dat het pact België tot een lakser asiel- en migratiebeleid dwingt.

Voorlopig buigt niemand. ‘Wordt het Marrakesh of Marracrash? We weten het niet’, klinkt het in regeringskringen.

De tijd dringt. Op 10 december wordt ons land in Marrakesh verwacht om het pact goed te keuren. Voor een uitweg kijkt Michel naar onze buurlanden, die alle een compromis hebben bereikt en het pact steunen. Met een grondwetspecialist, Wetstraatbronnen en ervaren politici als Herman De Croo, Louis Tobback en Herman Van Rompuy bekijken we de opties.

1 Compromis

Een compromis zou het beste scenario zijn voor de premier. Zo slaat hij twee vliegen in één klap: ons land kan naar Marrakesh en hij redt zijn regering en zijn vel.

Een mogelijkheid is dat hij erin slaagt met landen als Frankrijk, Nederland en Duitsland een stemverklaring af te spreken - zeg maar een bijlage - waarin duidelijk wordt gemaakt dat het VN-migratiepact geen impact heeft op het asiel- en migratiebeleid van de individuele lidstaten.

Maar het is twijfelachtig of de N-VA dat aanvaardt. De partij is van mening dat het pact helemaal niet goedgekeurd kan worden. ‘Een inlegkruisje bij het pact zal niet helpen’, klinkt het bij de N-VA.

Een inlegkruisje bij het VN-migratiepact zal niet helpen.
N-VA-bron

Een compromis waarbij een van beiden, de N-VA of de premier, moet toegeven, lijkt dus moeilijk. ‘De premier kan niet buigen’, zegt een partijvoorzitter.

Tobback: ‘Michel kan het zich niet veroorloven weg te blijven in Marrakesh. Dan krijgt hij in Franstalig België niet alleen het verwijt de handpop van de N-VA te zijn, het tast ook onze internationale reputatie aan. We hebben de koning naar de Verenigde Naties gestuurd om te lobbyen voor een zitje in de VN-Veiligheidsraad. Maar bij de eerste gelegenheid zijn we niet in staat onze handtekening te zetten onder een pact van de Verenigde Naties. We slaan een modderfiguur.’

Is er een compromis mogelijk tussen N-VA-kopstuk en staatssecretaris voor Asiel Theo Francken en premier Charles Michel? ©Photo News

De premier heeft ook boter op het hoofd, hij heeft het veel te ver laten komen, oordeelt Tobback. ‘Door toe te geven in de Soedancrisis heeft de premier zijn autoriteit verloren.’

‘Begin jaren 90 was er een grote toeloop van Rwandezen naar België. Stel je voor dat ik toen als minister van Binnenlandse Zaken de geheime dienst van Rwanda had ingeschakeld om die mensen te identificeren, zoals staatssecretaris Theo Francken gedaan heeft met de Soedanezen. Dat zou bij Jean-Luc Dehaene nooit gepasseerd zijn. Als je je als premier één keer voor schut laat zetten, dan gaat het van de regen in de drop’, zegt Tobback.

Herman Van Rompuy is het daar niet mee eens. ‘De premier heeft te goeder trouw gehandeld. Hij is een voorzichtig man. Als hij de indruk had dat een van zijn coalitiepartners er moeilijk over zou doen, dan had hij nooit voor de VN verklaard dat België het pact zou tekenen.’

De N-VA heeft evenmin manoeuvreerruimte, nadat ze zelf het vuur heeft opgepookt. Een insider meent te weten dat de partij verdeeld is over de kwestie. Sommigen willen er gerust de regering over laten vallen. Buigen kan niet, want dan dreigt de partij haar geloofwaardigheid kwijt te spelen op een thema - migratie - dat tot haar corebusiness behoort. Anderen vrezen dat een val van de regering een groot risico is.

Als je je als premier één keer voor schut laat zetten, gaat het van de regen in de drop.
Louis Tobback (sp.a)

Volgens Tobback heeft de N-VA een fout gemaakt door veel te laat aan de alarmbel te trekken. Over de tekst van het pact is twee jaar onderhandeld.

‘Ze hebben in twee jaar geen opmerkingen gemaakt. Dat is een accident op een terrein waar je zelf rijdt. Op een zucht van de verkiezingen zoiets tegenkomen, is pijnlijk. De N-VA kan niet meer voor- of achteruit. Zeker niet nu het Vlaams Belang opnieuw terrein heeft gewonnen bij de vorige verkiezingen.’

Van Rompuy vindt dat de N-VA een perceptieoorlog voert. ‘Meer dan 190 landen hebben de tekst van het pact aanvaard. Dan kan dat niet anders dan een compromistekst zijn.’

Volgens Van Rompuy gaat de discussie dan ook niet over de inhoud van het pact, maar spelen partijpolitieke overwegingen. ‘De mensen weten niets van het migratiepact, ze horen alleen het woord ‘migratie’. En sommigen vinden dat een politiek rendabel thema.’

2 Wisselmeerderheid in parlement

Zonder een compromis in de regering kan de premier onmogelijk naar Marrakesh trekken, benadrukt Stefan Sottiaux, grondwetspecialist aan de KU Leuven.

‘De premier kan dat niet op eigen houtje beslissen. Hij heeft daarvoor een consensus in zijn regering nodig.’ Volgens Sottiaux is ‘de collegiale en consensusbesluitvorming in de regering een cruciaal principe voor de goede werking van onze parlementaire democratie’.

Een wisselmeerderheid in het parlement is dus evenmin een uitweg. De MR, Open VLD en CD&V kunnen in principe samen met de oppositie steun verlenen aan het pact via een resolutie. Dat zou de N-VA nog meer isoleren. Maar ook in dat geval kan de premier niet naar Marrakesh. ‘Dat is een bevoegdheid van de regering, niet van het parlement’, zegt Sottiaux.

3 De premier biedt zijn ontslag aan

Een derde optie voor de premier is dat hij het ontslag van zijn regering aanbiedt bij de koning. ‘Het is een constitutionele gewoonte dat collegiaal en bij consensus wordt beslist. Als één partij niet akkoord gaat, kan dat het einde van de regering betekenen’, zegt Sottiaux.

Dat is geen aantrekkelijk vooruitzicht voor de premier. Want dan geeft hij eigenlijk toe dat met de N-VA niet te besturen valt, een kritiek die hij vaak te horen krijgt in Franstalig België. Bovendien kan hij dan ook niet naar Marrakesh, omdat er geen meerderheid meer is.

Als de N-VA uit is op verkiezingen, kan ze best eens kijken op welke uittredingsvergoeding haar parlementsleden kunnen rekenen. Want ze zal er veel kwijtspelen.
Herman De Croo (Open VLD)

Het is evenwel niet omdat de premier naar de koning trekt, dat de regering valt. Het kan een manier zijn om de N-VA maximaal onder druk te zetten.

De koning houdt in dat geval ongetwijfeld het ontslag in beraad. De premier kan dan een poging doen om een doorstart te maken met zijn regering. Als dat niet lukt, kan hij proberen een andere meerderheid te vormen, zonder de N-VA in dit geval. Maar dat lijkt allemaal sciencefiction.

Als de regering valt, zijn er twee opties. Ofwel komen er vervroegde verkiezingen in januari, ofwel gaat de regering tot aan de verkiezingen van mei in lopende zaken. ‘In ons systeem betekent een val van de regering niet noodzakelijk dat er vervroegde verkiezingen komen. Het parlement moet daarover beslissen. En dat is een politieke afweging’, zegt Sottiaux.

Als de N-VA uit is op vervroegde verkiezingen, dan moet daarvoor een meerderheid worden gevonden in het parlement. En welke oppositiepartij zal dat de N-VA gunnen?

Bovendien zijn vervroegde verkiezingen ook voor de N-VA een risico. De regering zou dan wel gestruikeld zijn over haar corebusiness, waardoor de campagne rond migratie draait, maar de partij dreigt de zwartepiet toegespeeld te krijgen voor de val van de regering.

‘Wie een crisis uitlokt, provoceert vervroegde verkiezingen. Dat betekent dat de mensen begin volgend jaar moeten gaan stemmen en enkele maanden later nog eens. De Vlaamse en de Europese verkiezingen kunnen niet vervroegd worden en vinden sowieso in mei plaats’, zegt Herman De Croo.

Dat de kiezers in minder dan een jaar drie keer naar de stembus moeten, zouden de andere partijen ongetwijfeld in de schoenen van de N-VA schuiven.

De mensen weten niets van het migratiepact, ze horen alleen het woord ‘migratie’. En sommigen vinden dat een politiek rendabel thema.
Herman Van Rompuy (CD&V)

‘Als ik de N-VA was, zou ik twee keer nadenken vooraleer vervroegde verkiezingen uit te lokken. Als ze dat toch doet, dan kijkt ze best eens op welke uittredingsvergoeding haar parlementsleden kunnen rekenen. Want ze zal er veel kwijtspelen.’

Een val van de regering zou bij de bevolking op maar weinig begrip kunnen rekenen, zegt De Croo nog. ‘Mensen aanvaarden dat niet. Als de regering valt, kan je weleens nog veel meer gele hesjes op straat zien.’

Vandaar dat vervroegde verkiezingen geen doel op zich zijn voor de N-VA. Evenmin worden ze uitgesloten. Liever dat dan de regering maanden in lopende zaken te laten zitten. Dat is voor geen enkele partij een aantrekkelijk vooruitzicht.

‘Als ik premier was, weigerde ik gedurende zes maanden aan de leiband te lopen’, zegt Van Rompuy.

De enige uitweg voor de premier is dus een compromis. Maar daarvoor moet de premier rekenen op de goodwill van de N-VA. En dat is de paradox. De man die de voorbije jaren heeft willen bewijzen dat hij niet aan het handje van de N-VA loopt, heeft de N-VA nodig om zijn eigen vel te redden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud