nieuwsanalyse

Kommer en kwel bij Belgische staatsbedrijven

Premier Charles Michel bij de aanstelling van Sophie Dutordoir als CEO van de NMBS. De stiptheidscijfers van de treinen zijn historisch laag. ©BELGA

De regering-Michel had grote ambities met haar overheidsbedrijven. Maar in de realiteit was het de voorbije jaren vooral miserie bij de NMBS, Bpost en nu dus ook bij Proximus.

‘De overheidsbedrijven moeten voorbeelden zijn van goed bestuur en kwaliteitsvolle diensten leveren tegen concurrentiële prijzen ten voordele van alle burgers, ondernemingen, verenigingen en overheden. Zij moeten echte katalysatoren zijn van economische groei.’ Zo staat het in het regeerakkoord van de regering-Michel.

De regering wilde van de overheidsbedrijven niet alleen performante spelers maken, maar liefst ook haar belang erin afbouwen. Die ambitie kon ze niet waarmaken. De overheid heeft nog altijd een meerderheidsbelang in Proximus en Bpost en 100 procent in de NMBS en Belfius.

Bovendien was het de voorbije jaren veelal kommer en kwel bij de overheidsbedrijven. Niet alleen bij Proximus, dat deze week aankondigde dat het een zesde van de 13.000 jobs wil schrappen, maar ook bij Bpost en de NMBS is het huilen met de pet op.

NMBS

Met de spoorwegmaatschappij NMBS, waar jaarlijks zo’n 2,5 miljard euro belastinggeld naartoe vloeit, is het het ergst gesteld. Steeds meer mensen reizen met de trein. Vorig jaar waren dat er 235 miljoen. En wie dat doet, heeft het gevoel dat die trein altijd te laat is. Dat blijkt ook uit de historisch lage stiptheidscijfers. Amper 84 procent van de treinen is minder dan zes minuten te laat.

Bovendien klagen reizigers dat er onvoldoende plaats is, waardoor ze vaak moeten rechtstaan. En dat de treinen verouderd zijn. Vier op de tien treinen zijn meer dan 30 jaar oud. Dat heeft een effect op de klanttevredenheid. Amper zes op de tien reizigers zijn tevreden over de dienstverlening van het spoorbedrijf.

Externe factoren - zoals spoorlopers en persoonsongevallen - zijn verantwoordelijk voor de vertragingen en de ontevredenheid van de reiziger, maar ook de regering heeft boter op haar hoofd.

Externe factoren - zoals spoorlopers en persoonsongevallen - zijn verantwoordelijk voor de vertragingen en de ontevredenheid van de reiziger, maar ook de regering heeft boter op haar hoofd. De N-VA wilde tijdens deze regeerperiode tabula rasa maken in de raad van bestuur van de NMBS, zodat afgestapt werd van de politiek benoemde bestuursraden. Dat lukte niet. De oude krokodillen zitten er nog altijd, elk met hun eigen gekleurde petje.

Bovendien slaagde de regering er de afgelopen vier jaar niet in om het eens te raken over een nieuw contract voor de spoorwegen, het zogenaamde beheerscontract. Sophie Dutordoir, sinds anderhalf jaar CEO bij de NMBS, dringt daar zeer sterk op aan. Als daar duidelijke doelstellingen in komen, kan ze die namelijk intern gebruiken om hervormingen af te dwingen.

In de regering vinden ze echter geen akkoord over bijvoorbeeld hogere tarieven op piekmomenten. Zo vaart de NMBS al jaren zonder kompas. En dat zal nog even duren. De regering is in lopende zaken en zolang er geen nieuwe regering is, worden geen knopen doorgehakt.

De regering is er wel in geslaagd een minimumdienstverlening te garanderen bij stakingen, zodat er toch zoveel mogelijk treinen kunnen rijden.

Bpost

©BELGA

Het Belgische postbedrijf Bpost, voor de helft in handen van de Belgische staat, maakte de afgelopen jaren een aantal cruciale vergissingen. Eerst probeerde CEO Koen Van Gerven het Nederlandse PostNL over te nemen, maar het was naïef te denken dat dat in volle Nederlandse verkiezingsstrijd zou lukken. Vervolgens lukte het Bpost wel om het Amerikaanse Radial over te nemen, maar dat bleek een verkeerde zet.

Er werden vragen gesteld bij de hoge prijs van 700 miljoen euro die Bpost betaalde. En al snel moest Van Gerven toegeven dat de Amerikaanse e-commercespeler vierkant draait.

Het postbedrijf kon zo’n tegenslag missen als kiespijn in een almaar krimpende brievenmarkt. Die beide zaken in combinatie met de concurrentiële markt van de pakjes dwongen Van Gerven in de kosten te snoeien. Zijn plan om tot 800 jobs te schrappen moest hij echter in de vuilnisbak gooien.

De regering wilde van de overheidsbedrijven performante spelers maken en haar belang erin afbouwen. Ze heeft die ambities niet kunnen waarmaken.

In de plaats van te besparen, werd hij gedwongen nog meer uit te geven aan zijn personeel. Na een staking van een week bereikte hij een sociaal akkoord met de vakbonden waarin onder andere hogere lonen voor postbodes en extra aanwervingen gepland werden.

Het gevolg was dat vorig jaar een annus horribilis was voor Bpost. Het aandeel verloor twee derde van zijn waarde. Dat is slecht nieuws voor de Belgische staat, de meerderheidsaandeelhouder. De regering moet niet meer rekenen op de royale dividenden waar ze in het verleden dankbaar gebruik van maakte voor de begroting.

Proximus

Ook bij het Belgische telecombedrijf Proximus, dat voor 53,5 procent in handen is van de Belgische staat, is het miserie. Het bedrijf kondigde eerder deze week aan dat het 1.900 jobs, of een op de zes, wil schrappen. Een mokerslag voor een regering die van jobs, jobs, jobs haar prioriteit maakte.

Proximus doet het operationeel nochtans niet slecht. Sinds Dominique Leroy er aan het roer staat, legt het bedrijf mooie winstcijfers voor. De telecommer realiseerde over 2017 een brutobedrijfswinst (ebitda) van bijna 2 miljard euro.

Het probleem is dat de omzet slabakt door de concurrentie met Orange Belgium en Telenet. Als er nog een vierde mobiele operator bijkomt, waar de regering de deur voor openzette, is het alle hens aan dek. Dat verklaart waarom Proximus wil besparen.

Als er nog een vierde mobiele operator bijkomt, waar de regering de deur voor openzette, is het alle hens aan dek. Dat verklaart waarom Proximus wil besparen.

Als het wil vasthouden aan de geplande miljardeninvesteringen in glasvezelnetwerken en het dividend op peil wil houden, zit er voor het bedrijf niets anders op dan te snijden in de personeelskosten, wat het ook van plan is. Op korte termijn is daar wel een kostenplaatje aan verbonden. Als het bedrijf van de regering zijn oudere werknemers niet met brugpensioen mag sturen, dan wordt het gedwongen om werknemers betaald thuis te zetten.

Proximus stuurde al eerder werknemers vervroegd met pensioen met behoud van een groot deel van hun loon. Omdat de regering dat soort initiatieven wil ontmoedigen, besliste ze die praktijk te beboeten. Dat zal Proximus echter niet tegenhouden om het toch te doen. Met alle financiële gevolgen van dien.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect