weekboek

Paars-groen of paars-geel, paars zal het altijd zijn

Op de Nationale Feestdag blijft de vraag open welke regering we krijgen. In grote lijnen zijn er twee opties: ofwel wordt het paars-groen, ofwel paars-geel, waarbij de N-VA het geel levert. Hoe dan ook is de enige zekerheid dat de socialisten en de liberalen samen een paarse as zullen vormen.

Dat Charles Michel en Elio Di Rupo elkaar weer gevonden hebben, nadat ze in Wallonië samen rond de onderhandelingstafel hebben plaatsgenomen, is deze week wel heel duidelijk geworden in Brussel. In alle discretie dokterden Michel en Di Rupo een scenario uit voor Brussel, zodat de Mouvement Réformateur (MR) daar op de valreep nog zou kunnen inbreken.

De Franstalige liberalen waren bereid het Brusselse regeerakkoord ongewijzigd te ondertekenen, zoals het gesloten was tussen de PS, Ecolo, DéFI en hun Vlaamse partners. De MR zou dan de ministerpost van DéFI krijgen in de Brusselse regering, waarna DéFI een staatssecretaris in de Brusselse regering en een toegevoegde minister in de Franse Gemeenschapsregering zou krijgen. Het was Di Rupo die in het kluwen van de bijzondere wetten deze institutionele spitsvondigheid uit zijn hoed had getoverd.

Inbraak

Om de inbraak mogelijk te maken werd de hulp ingeroepen van Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten. Als haar partij het been stijf hield, zouden Ecolo en DéFI moeten plooien en de Franstalige liberalen tot de Brusselse regering toelaten. Anders zou er geen Brusselse regering kunnen worden gevormd. Het enige alternatief aan Vlaamse zijde voor Open VLD is immers de N-VA, waarmee geen enkele Franstalige partij in Brussel in zee wil gaan.

Pas na een gesprek tussen de N-VA en de PS zal blijken of het paars-geel of paars-groen wordt.

Met het akkoord van Di Rupo en Michel in haar achterzak ging Rutten zich persoonlijk moeien met de Brusselse bollenwinkel. Ze wilde graag een wederdienst bewijzen, nadat Michel in 2014 Open VLD had geholpen in te breken in de Vlaamse regering. Ze is er ook van overtuigd dat het alleen maar goed is voor het land als er zoveel mogelijk ‘cohesie’ is Dat is het toverwoord van de liberalen om overal symmetrische coalities te installeren, zodat het land toch nog bestuurd kan worden.

Dat ze in een persoonlijk gesprek bot ving bij de Brusselse Ecolocovoorzitster Zakia Khattabi leek haar allerminst van haar stuk te brengen. Zolang Open VLD het been stijf hield, kon geen Brusselse regering worden gevormd. Maar de groenen stuurden een ultimatum naar Gatz, waarop de Brusselse onderhandelaar van Open VLD toch weer aanschoof aan de onderhandelingstafel en het licht op groen zette voor een Brusselse regering zonder de MR. Zelfs bij de groenen is nu te horen dat ze zonder Open VLD geen enkele kans hadden om door te gaan.

Eigen postje eerst

Dat uitgerekend Gatz voor het eigen postje eerst koos, was bitter voor Rutten. In 2014 had ze hem uit het niets opgevist en tot Brussels minister in de Vlaamse regering gebombardeerd. De move van Gatz toont volgens Wetstraatwatchers aan dat Ruttens macht als voorzitster tanende is, maar geen enkele partijtopper wrijft haar iets aan. Niet de voorzitster, maar de Brusselaar Gatz verloor zijn cool en is daarom de gebeten hond. Als straf is hij in zijn blootje gezet. Hij werd van bijna al zijn bevoegdheden in de Vlaamse regering gestript. Hij behoudt enkel de Brusselse aangelegenheden omdat anders nog een andere Brusselse minister voor de regering in lopende zaken moest worden gezocht.

Rutten trok nog een politieke conclusie. Door het verzet van Ecolo tegen de toetreding van de MR in de Brusselse regering zijn de kansen op een paars-groene federale coalitie verder geslonken. Niet dat Rutten eraan zou denken in een paars-groene federale regering te stappen, waarvan de Vlaamse partijen een minderheid in hun taalgroep zouden hebben. Ze houdt de paars-groene optie enkel achter de hand om zich niet te laten opsluiten in de confederale agenda van de N-VA, die niet de agenda is van de Vlaamse liberalen.

Brusselbubbel

De Brusselsaga heeft vooral duidelijk gemaakt dat ook de groenen niet mikken op paars-groene scenario’s. De groenen zitten in een ‘Brusselbubbel’. Ze zien hun kans schoon om de stad naar hun hand te zetten. Breder gaat het groene blikveld momenteel niet. Want het is allerminst zeker dat ze deel zullen uitmaken van de Waalse regering, waar ze mathematisch niet nodig zijn. Laat staan dat ze dromen van een heruitgave van paars-groen op federaal niveau.

Vandaar ook dat Khattabi & co geen oor hadden naar Ruttens ultieme pleidooi voor ‘cohesie’, of concreter gezegd: het pleidooi om van de paarse as de basis te maken van alle regeringen in dit land.

Het activeren van die paarse as houdt premier Michel ook achter de hand, als het nodig zou zijn om met zijn regering in lopende zaken toch nog aan een werkbare meerderheid te geraken om dringende zaken te kunnen oplossen, zoals de aanwijzing van een Europees commissaris en de opstelling van de begroting voor 2020. Hij moet daarbij enkel zijn plannen voor een doorstart, die hij in stilte had uitgewerkt na het vertrek van de N-VA uit zijn regering, vanonder het stof te halen.

Achterzak

Het was een moment dat zal bijblijven, toen de premier op 18 december na het vertrek van de N-VA uit zijn regering in een ultieme poging de linkse oppositie in het halfrond de hemel op aarde beloofde. Het leek een wilde gok van Michel, maar de premier had toen een princiepsakkoord met PS-voorzitter Di Rupo en diens sp.a-collega John Crombez in zijn achterzak. Het is nooit naar buiten gekomen, maar Michel had wel degelijk de steun van de socialisten, zodat hij zonder de N-VA een doorstart kon maken met zijn minderheidskabinet.

Het plan viel finaal in duigen, omdat de socialisten aankondigden toch een motie van wantrouwen in te dienen. Michel wist hoe laat het was en trok naar de koning om het ontslag van zijn regering aan te bieden. Maar het waren niet de socialisten die toen hun kar hadden gekeerd, zoals CD&V-voorzitter Wouter Beke altijd heeft gedacht, nadat de N-VA, de sp.a en Open VLD in Antwerpen een Bourgondische coalitie in elkaar hadden gebokst.

De echte reden dat het feest niet doorging, was een tweet van Rutten, zeggen socialistische bronnen. ‘Afwerken waar we meer dan vier jaar aan gebouwd hebben. Meer jobs, meer koopkracht en meer welvaart. Daarom zijn de begroting en de jobsdeal zo belangrijk. Dat is en blijft de focus’, tweette Rutten tijdens de schorsing van de Kamer, na de speech van de premier. Rutten gaf zo aan dat de Vlaamse liberalen - die de demarche van de premier niet hadden zien aankomen - niet wilden meestappen in een links verhaal. Het was game over voor de regering-Michel.

Pasmunt

Met zijn nakende vertrek naar de Europese Raad heeft Michel de oude plannen weer bovengehaald. Met de Wetstraat 16 als pasmunt lukt het deze keer misschien wel om met de steun van links tot een werkbare meerderheid te komen in (lang)lopende zaken, zodat de dringende problemen kunnen worden aangepakt. De N-VA telt niet genoeg zetels meer om de regering-Michel nog aan een meerderheid te helpen, als ze dat nog zou willen.

Dat ballonnetje van een doorstart werd deze week vanuit Franstalige liberale hoek opgelaten, maar de Wetstraat 16 schrok zich een bult dat het zo’n omvang kreeg. ‘Complete nonsens’, noemde de woordvoerder van de premier het bericht. Er werd gespind dat MR-coryfee Didier Reynders er de hand in had en dat het paste in de framing van de N-VA.

Het doorstartscenario van Michel veroorzaakte deining omdat het lijkt neer te komen op een voorafname op een paars-groene regering. Dat was het scenario dat Di Rupo al kort na de verkiezingen naar voren heeft geschoven.

Michel heeft echter geen paars-groene dromen, al is het maar omdat hij weet dat het voor CD&V en Open VLD een kamikazemissie zou zijn zonder de N-VA in een federale regering te stappen. Zeker CD&V heeft op 26 mei zo’n opdoffer gekregen dat de partij minder dan ooit kan worden gedwongen haar ‘verantwoordelijkheid’ op te nemen. Een federale oppositiekuur ligt voor CD&V veel meer voor de hand.

Paleis

Ook Michel weet dat de enige logisch stap is dat de PS en de N-VA nu het gesprek met elkaar aangaan. Daarop zit iedereen te wachten. De verwachting is dat het paleis een N-VA’er en een PS’er het veld opstuurt, nadat de informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR) op maandag 29 juli hun preformatienota hebben bezorgd. Zo kan het paleis de N-VA en de PS dwingen met elkaar rond de tafel te gaan zitten.

Pas na dat gesprek tussen de N-VA en de PS zal blijken of het paars-geel met de N-VA wordt, of dat paars-groen toch de enige optie is. Maar wat het ook wordt, paars zal de as zijn waarrond alle coalities in dit land draaien.

Lees verder

Tijd Connect