interview

‘Sommigen denken garen te spinnen bij de politieke blokkering'

Vicepremier Alexander De Croo (Open VLD): 'Het dak repareer je als de zon schijnt. Wel, de zon schijnt niet en dus is het echt niet het moment voor communautair gehakketak.' ©Dieter Telemans

‘Velen denken dat we de luxe van de tijd hebben, maar dat is niet zo’, zegt vicepremier Alexander De Croo. Hij wil dat de politieke cinema stopt en eindelijk wordt onderhandeld over een nieuwe federale regering. In eerste instantie een paars-gele met de N-VA en de PS.

‘Morgen word ik verwacht op het paleis’, zegt vicepremier en minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD) met een uitgestreken gezicht. Waarom? Heeft hij plannen om premier Charles Michel (MR), die begin november naar Europa vertrekt, op te volgen? Wordt hij de formateur die moet proberen een paars-gele of, nu de groenen toch weer federaal meedoen, paars-groene regering in de steigers te zetten? Niets van dat alles, zo blijkt. Een grappende De Croo vertelt dat hij wordt verwacht voor het verjaardagsfeest van prinses Elisabeth. Hij deed de kroonprinses zijn boek ‘De eeuw van de vrouw’ en een reeks andere boeken over sterke vrouwen cadeau.

De rest van het interview, dat op donderdagmiddag plaatsvindt, is het met De Croo bittere ernst. Hij stoort zich aan het cynisme dat bij sommige politici leeft over politieke blokkering. ‘De regering in lopende zaken heeft één ambitie: zo snel mogelijk de laan worden uitgestuurd’, zegt hij. ‘We gaan toch niet opnieuw wachten tot we helemaal in de hoek worden gedreven, zodat we niet anders kunnen dan een regering te vormen? Zoals destijds bij de regering-Di Rupo? Laat ons het heft in eigen handen houden. Als we nog een jaar wachten, verliezen we allemaal. De burgers en de bedrijven betalen de rekening van de politieke impasse.’

De regionale regeringen zijn gevormd, maar op federaal niveau lijken we met de terugkeer van de groenen helemaal nergens te staan. Komt er ooit nog een federale regering?

Alexander De Croo: ‘Velen denken dat we de luxe van de tijd hebben, maar dat is niet zo. Er is zich een storm van man made uncertainty aan het opbouwen. In de economische handboeken staan een paar dingen die een overheid zeker niet mag doen. Helaas zijn dat de dingen die vandaag gebeuren met de brexit en de handelsoorlogen. In april ging de Wereldhandelsorganisatie uit van een wereldwijde handelsgroei van 3 procent. Door alle onzekerheid is die bijgesteld tot met moeite 1 procent. Voor een kleine en open economie als België heeft dat onvermijdelijk gevolgen. Het zou alle hens aan dek moeten zijn, maar ik zie daar weinig mensen staan.’

Had de regering-Michel een mooiere erfenis nagelaten, dan hadden we nu in een betere uitgangspositie gezeten. 

We moeten de winnaarsmentaliteit omarmen, maar politiek heeft dat nog geen vertaling gekregen.

De Croo: ‘De regering-Michel heeft niet alles gerealiseerd wat ze heeft beloofd, maar niemand kan ontkennen dat de afgelopen jaren veel heeft gebougeerd in ons land. De belastingdruk is gedaald, we hebben de vennootschapsbelasting hervormd en er zijn meer dan 250.000 jobs bijgekomen. En we hebben het begrotingstekort doen dalen van 3 procent van het bruto binnenlands product naar 1 procent in 2018. Helaas is dat het eindpunt van deze regering geweest. Door de politieke impasse laten we al die verwezenlijkingen als zand door onze vingers glippen. Doordat er geen regering is, loopt het begrotingstekort weer op tot 1,5 procent en zal het de komende jaren verder afglijden.’

De regering-Michel heeft de belastingen verlaagd, maar geen extra inkomsten of besparingen voorzien na 2018. Zo bent u toch medeverantwoordelijk voor het groeiende gat?

De Croo: ‘De kritiek dat we in 2018 een evenwicht hadden moeten hebben, aanvaard ik. Als we dezelfde recepten als de regering-Dehaene destijds hadden toegepast, was ons dat ook gelukt. Maar dan zou de belastingdruk wel verder zijn gestegen. We hebben voor een andere weg gekozen: die van de belastingverlagingen. Dat wij zo verantwoordelijk zijn voor het opnieuw groeiende tekort, vind ik niet juist. Met een werkende regering hadden we het tekort verder kunnen verkleinen. Het is door de politieke stilstand dat het tekort opnieuw groter wordt. Toen de regering-Michel viel, heb ik gezegd dat het ons 2 miljard euro zou kosten. Iedereen viel toen op mijn nek, maar intussen is de kostprijs opgelopen tot 4 miljard euro.’

Het tekort is opgelopen tot meer dan 10 miljard euro. De regering-Michel heeft toch gefaald?

De Croo: ‘We weten allemaal waarom het tekort opnieuw groter wordt: het budget voor de pensioenen wordt elk jaar 5 procent groter, terwijl de groei, inflatie inbegrepen, onder 3 procent zit. Zolang de pensioenuitgaven sneller groeien dan de economie en er geen regering is die kan ingrijpen, wordt het gat groter. Dat kun je de regering-Michel toch niet kwalijk nemen? Integendeel, wij hebben inspanningen geleverd om de pensioenen betaalbaar te houden. De realiteit is dat we door de stijgende kosten voor de vergrijzing de komende twintig jaar elk jaar opnieuw inspanningen zullen moeten leveren.’

Links verwijt u de tactiek van starving the beast toe te passen: de tekorten laten toenemen zodat we niet anders kunnen dan besparen op de sociale zekerheid.

De Croo: ‘Je kunt moeilijk zeggen dat wij het beest aan het uithongeren zijn als het overheidsbeslag nog altijd 52 procent van het bbp bedraagt. In Nederland gaat slechts 42 procent van het bbp door de handen van de overheid en het is niet dat het daar veel slechter is om te leven. We staan aan het begin van het dieet en dat is vaak moeilijk. Maar wie zijn dieet doorzet, voelt zich nadien doorgaans beter.’

U pleit ervoor de politieke impasse te doorbreken. Kunt u ook zeggen hoe dat moet gebeuren?

De Croo: ‘De voorbije maanden is heel wat werk geleverd door informateurs Johan Vande Lanotte (sp.a) en Didier Reynders (MR), twee van de intelligentste mensen die we in België hebben. Zij zijn verder gevorderd dan wat van informateurs wordt verwacht. Ze hebben niet alleen uitgezocht met wie en over welke onderwerpen moet worden gesproken, maar ook op welke domeinen er overeenkomsten zijn tussen die partijen. Dat werk ligt er nog altijd, maar daarvoor moet je de volgende stap durven te zetten.’

We staan aan het begin van een dieet. Dat is vaak moeilijk. Maar wie doorzet, voelt zich nadien doorgaans beter.

Verkiest u paars-groen of paars-geel?

De Croo: ‘Vande Lanotte en Reynders werkten in de richting van paars-geel. Al de rest is zeer, zeer moeilijk. En nee, onmogelijk is paars-geel niet. Ik zie heel wat terugkomen in de regeerakkoorden van zowel de Vlaamse als de Waalse regering. Voor beide zijn het verhogen van de werkzaamheidsgraad en een budgettair evenwicht prioriteiten. En nu de ene regering wordt geleid door de N-VA en de andere door de PS, kan dat in de federale regering misschien ook een prioriteit worden?’

Over de prioriteiten zijn ze het misschien eens, de vraag is hoe je het doet.

De Croo: ‘Er zijn geen duizend manieren om meer mensen aan de slag te krijgen of een begroting in evenwicht te brengen. Als de gesprekken eenmaal beginnen, zullen de partijen elkaar wel vinden. Het komt erop aan te beginnen praten. We moeten af van het in ons land gecultiveerde idee dat de meningen zeer verdeeld zijn en dat het niet zal lukken. Overal in Europa zijn partijen verdeeld. Maar in de meeste andere landen kunnen wel werkbare regeringen worden gevormd. Waarom zou dat hier niet lukken?’

Omdat Vlaanderen rechts stemde en Wallonië links en daarom geen logische meerderheid kan worden gevormd? De N-VA pleit daarom voor confederalisme.

De Croo: ‘Ik ben bereid mee te werken aan elke oefening die onze staat efficiënter maakt. Maar gaat het confederalisme onze staatsschuld wegwerken? Gaan we minder in de file staan? Gaan we internationaal sterker staan om investeringen binnen te trekken? Nee toch? We zitten niet in de luxesituatie waarbij we ons 500 dagen kunnen ingraven om met onszelf bezig te zijn. Het dak repareer je als de zon schijnt. Wel, de zon schijnt niet en dus is het echt niet het moment voor communautair gehakketak. De prioriteit moet op het sociaal-economische beleid liggen, zodat we de onzekerheid bij de mensen en bij de ondernemingen kunnen wegnemen.’

U gelooft nog dat zoiets kan binnen België?

De Croo: ‘We missen een aantal schakels om een werkbare federale staat te zijn. We hebben geen afspraken over wie beslist als er ergens een blokkering is. We hebben wel blokkeringsmechanismes, maar geen oplossingsmechanismes. In tegenstelling tot andere landen hebben we ook geen budgettaire hiërarchie. Nu is de federale regering de facteur die de begroting aan Europa moet bezorgen. Ze krijgt daarvoor de volle laag van Europa, terwijl ze er niets aan kan doen als regio’s tekorten veroorzaken. Op bepaalde vlakken moeten we verder regionaliseren, sommige dingen kunnen we beter federaal doen. Die oefening is nuttig, maar de blokkering van de voorbije jaren is geen maatschappelijke maar een politieke blokkering. De blokkering is er omdat bepaalde politieke partijen daar garen bij spinnen.’

Het is de paradox van de verkiezingen: mensen waren ontevreden over het gekibbel en de politieke spelletjes en hebben de beleidspartijen daarvoor afgestraft, maar ze krijgen alleen meer van hetzelfde.

De Croo: ‘Er zijn heel wat redenen waarom de uitslag van 26 mei was wat hij was. De kiezer blijkt ontzettend onzeker te zijn. Hij ziet de westerse hegemonie, waarbij wij bepaalden wat er in de rest van de wereld gebeurt, afnemen en dat maakt hem angstig. De overheid zegt wel dat het allemaal in orde komt, maar veel mensen geloven dat niet. Ze vinden dat ze niet gewapend zijn voor die turbulente wereld en ze hebben voor een deel gelijk. Het helpt ook niet dat sommigen migratie continu op de agenda zetten als een probleem in plaats van aan oplossingen te werken. Ik ga niet ontkennen dat er samenlevingsproblemen zijn, maar wie voortdurend beweert dat we worden overspoeld creëert angst.’

‘Daarnaast klopt het dat het imago van kibbelkabinet ons geen deugd heeft gedaan. Albert Einstein definieerde waanzin als ‘doing the same thing over and over again and expecting a different outcome’. Laten we dus stoppen met gekibbel en spelletjes, en weer compromissen maken.’

Hoe kan een volgende regering de onzekerheid wegnemen?

De Croo: ‘We moeten mensen sterker proberen te maken. Het eerste dat daarvoor nodig is, is economische groei. Daarvoor moeten we onze arbeidsmarkt flexibeler maken en meer inzetten op bijscholing, meer bedrijfsinvesteringen aantrekken en mensen geruststellen over hun pensioen. We hebben weliswaar hervormd, maar we hebben daarbij te veel sturm-und-drang getoond en we hebben die hervormingen niet goed uitgelegd. De wettelijke pensioenleeftijd gaat dan wel naar 67, maar de meeste mensen zullen zo lang niet moeten werken omdat het vervroegd pensioen overeind blijft. Dat laatste zijn we er vergeten bij te vertellen.’

Voor de traditionele partijen is de komende legislatuur existentieel. Hoe gaat u ervoor zorgen dat de liberalen relevant blijven?

De Croo: ‘De tweedeling zit vandaag tussen mensen die kansen zien en daar gebruik van maken, en zij die onzeker zijn en geen vertrouwen meer hebben. Op die tweede groep spelen partijen zoals de PVDA in, die niets anders doen dan groepen tegen elkaar opzetten. De werknemers tegen de ondernemers en de kleine bedrijven tegen de grote. De Nederlandstaligen tegen Franstaligen, de mensen die ambities hebben tegen zij die onzeker zijn. Zo geraken we er niet: we moeten samenwerken.’

‘Ons land heeft zoveel potentieel, maar we halen er minder uit dan erin zit. De cultuur waarbij de kop werd afgehakt van wie boven het maaiveld uitstak, is aan het verdwijnen. Kijk naar Kevin De Bruyne, die bij de viering na de derde plaats van de Rode Duivels op het WK met een bakkes tegen de grond zat omdat we niet hadden gewonnen. Dat is de mentaliteit die we moeten omarmen. Maar politiek heeft dat gevoel nog geen vertaling gekregen. Dat is wat ik wil proberen te doen.’

Als premier?

De Croo: ‘Als ik op die vraag antwoord, is dat de headline van uw interview. Dus ik ga er niet op antwoorden (lacht).’


Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect