interview

‘Dit is het beslissende moment voor het confederalisme'

Zuhal Demir: 'Misschien moeten we de Nationale Bank een actieplan laten opstellen om het tekort weg te werken.' ©Karoly Effenberger

Als de N-VA geen confederalisme krijgt, stapt de partij niet in een federale regering, maakt leading lady Zuhal Demir duidelijk. ‘Dat de andere Vlaamse partijen nu eens bewijzen dat ze moedig zijn in plaats van in een regering te stappen in ruil voor een post.’

Zuhal Demir kwam uit de verkiezingen van 26 mei tevoorschijn als de nieuwe sterke vrouw van de N-VA. De partij ging in haar Limburg net zoals in de meeste andere provincies fors achteruit, maar als federale lijsttrekster deed Demir het goed. Met 61.444 stemmen is ze na Bart De Wever, Theo Francken en Jan Jambon de vierde populairste Vlaams-nationalist. 11 procent van de Limburgers stemde voor haar, een percentage waar andere N-VA-vrouwen enkel van kunnen dromen.

Demir ontvangt ons in haar huis in haar geboortestad Genk, waar ze sinds twee jaar woont na haar terugkeer uit Antwerpen. Door haar drukke agenda is er van inrichten nog niet veel in huis gekomen. Wel ligt de woning vol met speelgoed voor haar dochter Rozanne, die anderhalf jaar geleden werd geboren. ‘Ik moet dringend wat kaders aan de muur hangen’, lacht ze verontschuldigend.

Voor Demir was het even slikken toen bleek dat het Vlaams Belang het zo goed deed op verkiezingsdag, al had ze de opmars naar eigen zeggen wel voelen aankomen. Het slingerde haar terug naar haar jeugd, toen ze als dochter van Turks-Koerdische migranten bang was van het toenmalige Vlaams Blok. ‘Die partij deelde flyers uit met vliegtuigen erop, waarbij werd gezegd dat we allemaal zouden moeten terugkeren naar ons land.’ Toch wil de Limburgse niet spreken van een nieuwe Zwarte Zondag. ‘Je moet de Vlaming niets kwalijk nemen. De kiezer heeft duidelijk gemaakt wat hij niet wil. Het is nu aan ons politici om een beleid te voeren dat aan zijn verzuchtingen tegemoetkomt.’

Hoe verklaart u de forse achteruitgang van de N-VA en de winst van het Vlaams Belang?
Zuhal Demir: ‘Bij mijn huisbezoeken en op de markt voelde ik de kwaadheid. We betalen de hoogste belastingen van Europa, maar hebben bij wijze van spreken de laagste pensioenen. Tegelijk kwamen veel asielzoekers naar ons land en veel mensen denken dat die van alles krijgen - wat vaak niet klopt, maar dat gevoel leeft wel. Om het ongenoegen weg te nemen zijn zowel sociaal-economische hervormingen als een strenger migratiebeleid nodig. We moeten de toegang tot onze sociale zekerheid beter beschermen, zodat het langer duurt vooraleer migranten er rechten uit kunnen putten. Daarnaast moeten we bereiken dat werkende mensen netto meer overhouden en een voldoende hoog pensioen krijgen. In de regering hebben we zulke hervormingen doorgevoerd, maar het was niet genoeg. Dat is ook logisch. In vijf jaar kun je niet rechttrekken wat jarenlang is scheefgegroeid. Ik lees in de verkiezingsuitslag evenwel een bevestiging dat we op de juiste weg waren.’

De kiezer is naar het Vlaams Belang gevlucht omdat de Zweedse coalitiepartners er door de schuld van CD&V vaak niet uit geraakten.

Tienduizenden kiezers hebben de N-VA verlaten. Maar u vindt dat uw partij op de juiste weg is?
Demir: ‘We deden de juiste dingen, maar we zijn niet ver genoeg kunnen gaan. Dat kwam omdat CD&V in de regering op de rem stond. De kiezer is naar het Vlaams Belang gevlucht omdat de Zweedse coalitiepartners er door de schuld van die partij vaak niet uit geraakten. De sterke score van het Belang maakt voor mij duidelijk dat we verder moeten gaan, bijvoorbeeld in het afschermen van onze sociale zekerheid. We moeten ook veel forser durven te zijn. Als in een wijk alle knipperlichten op rood staan, moeten we ingrijpen. We moeten de mensen bij hun nekvel pakken, Nederlands aanleren, hen duidelijk maken dat hun kinderen naar school moeten gaan en hen aan het werk zetten. Wie niet meewerkt, verliest zijn uitkering. In Denemarken doen ze het zo. Maar als je zoiets hier voorstelt, is het kot te klein. We kunnen toch niet blijven doen alsof er op 26 mei niets is gebeurd? De kiezer heeft heel duidelijk ‘fuck you’ gezegd en als politicus moet je daar rekening mee houden.’

Hoe? Door samen met het Vlaams Belang te besturen? Of door met de andere partijen een rechtser beleid te voeren?
Demir: ‘We praten met het Vlaams Belang, maar daarom moeten we er niet willens nillens mee besturen. Bij die partij zitten nog altijd figuren waar ik niet mee vereenzelvigd wil worden. Van mensen als Filip De Man (Europees Parlementslid van het Vlaams Belang, red.) heb ik zelfs schrik. Over de homorechten zijn sommige mandatarissen even erg als salafisten. Sociaaleconomisch stellen ze dingen voor die een kopie lijken van het PVDA-programma.’

U bent zeer kritisch, maar toch sluit u besturen met het Vlaams Belang ook niet helemaal uit?
Demir: ‘Er zijn gesprekken bezig. Het zou zeer raar zijn het Vlaams Belang nu volledig uit te sluiten. Ik vind het een goede zaak dat formateur Bart De Wever met die partij praat. Maar het Vlaams Belang is altijd een zweeppartij geweest en de cruciale vraag is of de partij wel wil besturen.’

De lijn tussen de N-VA en het Vlaams Belang lijkt almaar dunner te worden. Waar zit nog het verschil?
Demir: ‘Wij brengen een inclusief verhaal. Wie hier komt om te werken en een bijdrage levert, is welkom. We selecteren die mensen zelf op basis van de noden op de arbeidsmarkt en we gaan met hen aan de slag. We integreren ze in de samenleving. Het Vlaams Belang daarentegen wil een migratiestop. Niemand met een kleur mag er nog in. Ze kunnen wel niet zeggen hoe ze dat denken te doen. Daarbovenop pleiten ze voor een assimilatiepolitiek. Migranten moeten worden zoals Vlamingen. Zo gaat dat niet, maar wie naar hier komt, moet zich wél aan de spelregels houden. Ze moeten Nederlands leren en onze waarden en normen accepteren. Ze moeten de gelijkheid tussen mannen en vrouwen aanvaarden, mogen geen boerka dragen of hun kinderen met een hoofddoek naar school sturen.’

Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken denkt daar heus niet zo anders over dan u.
Demir: ‘Ik hoor het graag dat Van Grieken geen radicaal is. Hij speelt de ideale schoonzoon. Maar wat met de lijn van Filip Dewinter? Van Grieken vindt zijn vuilspuiterij blijkbaar oké. Hij beseft dat hij Dewinter nodig heeft om die zeer rechtse kiezers aan te trekken. Tegelijk mikt hij met zijn gematigde stijl op de meer gematigde kiezer. Slim gezien, maar vergis u niet: de verschillen blijven groot. Wij zouden nooit iemand als Dries Van Langenhove op de lijst zetten. Wie die Pano-reportage heeft gezien, weet wat voor gore praat er uit die jongen komt. Dat was xenofoob, racistisch en fascistisch. En dan laat Van Grieken hem de lijst trekken in Vlaams-Brabant. We trekken heel duidelijk de lijn met dat soort mensen. Wij aanvaarden niet dat mensen worden uitgesloten. En we bewaken die lijn heel hard.’

Bij het Vlaams Belang zitten nog altijd figuren waarmee ik niet vereenzelvigd wil worden. Van mensen als Filip De Man heb ik zelfs schrik.

Als het met het Vlaams Belang niet lukt, komen uw Zweedse coalitiepartners Open VLD en CD&V terug in beeld om in Vlaanderen te besturen.
Demir: ‘We praten met alle partijen, behalve de PVDA, en we zullen zien wat daar uitkomt. Een voortzetting van de huidige coalitie is een optie, maar er zijn nog mogelijkheden, zoals met de sp.a en Groen. Uiteindelijk is het de inhoud die bepaalt met wie we het doen. Onze eisen zijn duidelijk. In het onderwijs moet de lat opnieuw hoger. Leerkrachten moeten opnieuw les kunnen geven in plaats van paperassen in te vullen. In de zorg wacht ons nog een berg werk, want de wachtlijsten voor onder meer mensen met een beperking zijn een welvaartsstaat onwaardig. We zoeken nu uit wie wil meewerken.’

Met uw focus op zorg klinkt u als sp.a-voorzitter John Crombez. Komt er dan toch een Vlaamse versie van de Antwerpse bourgondische coalitie met de N-VA, Open VLD en de sp.a?
Demir: ‘John en ik hebben elkaar gevonden in onze strijd voor het beschermen van de slachtoffers van tienerpooiers. Die meisjes van 13 à 14 jaar die gedrogeerd en ter betaling voor verkrachting worden aangeboden, worden eens ze zijn gered opgesloten in een gesloten instelling. Ze zitten daar als slachtoffers tussen allerhande jonge criminelen, wat schandalig is. We moeten die meisjes liefdevol opvangen. En ja, daarvoor kunnen we met de sp.a samenwerken. Maar daarom hebben we morgen nog geen bourgondische coalitie.’

En wat gebeurt er federaal? De totale impasse?
Demir: ‘De kaarten liggen ontzettend moeilijk, want Vlaanderen heeft meer dan ooit centrumrechts gestemd en Wallonië linkser dan ooit. Ik zie drie opties. Ofwel plegen we kiezersbedrog en vormen we een regering met de PS. Geen sociaaleconomische hervormingen, open grenzen, noem maar op. Dat gaan we dus niet doen. Ofwel wordt het land onbestuurbaar, maar daar zit niemand op te wachten. Een derde optie is ons confederaal model, waarbij de deelstaten beslissen wat ze nog samen doen en wat ze apart doen.’

Niemand weet wat u met dat confederalisme bedoelt.
Demir: ‘Ik leg het graag heel simpel uit. Mijn dochter Rozanne heeft twee Bumba-puzzels, maar die zaten in één doos. Elk van die puzzels heeft een eigen patroon en eigen afmetingen. Je kunt daar nooit één puzzel van maken, je moet die apart leggen. Maar ze blijven wel in dezelfde doos zitten. Wel, dat is het confederalisme. Elke deelstaat moet zijn uitdagingen zelf kunnen aangaan.’

Zelfs de traditionele werkgeversachterban gelooft dat verhaaltje niet. Het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO) riep op om het confederalisme te laten vallen en te focussen op sociaaleconomische hervormingen.
Demir: ‘Het VBO is totaal wereldvreemd. We moeten zogezegd kiezen tussen het confederalisme en sociaal-economische hervormingen. Goed, zullen we met de PS praten over sociaal-economische hervormingen? Welke hervormingen denkt het VBO door te voeren met die partij? Het enige wat de PS wil, is een belastingtsunami van hier tot in Tokio. Ik denk niet dat onze bedrijven daarop zitten te wachten. VBO-topman Pieter Timmermans moet stoppen met zijn belgicistische agenda op te dringen.’

‘We moeten het confederalisme invoeren om de sociaal-economische hervormingen door te voeren die Vlaanderen nodig heeft, zodat we er een nog welvarender regio van kunnen maken. Daarvoor zijn de arbeidsmarkthervormingen nodig die Nederland en Denemarken al hebben doorgevoerd, maar die de PS niet wil.’

Voor Wallonië betekent het confederalisme verliezen. Waarom zou de PS daarmee akkoord gaan?
Demir: ‘De Franstalige politici moeten toch eens beseffen dat het verhaaltje waarbij Vlaanderen voor hun putten betaalt niet blijft duren. En dat er een einde komt aan de strategie om de gaten in de begroting te dichten door mensen te belasten die werken en ondernemen, de Vlamingen dus. De Vlamingen pikken dat niet meer.’

‘Pas op, wij zijn geen onmensen. We pleiten er niet voor de solidariteit van vandaag op morgen stop te zetten. We kunnen werken met een overgangsperiode, zodat Wallonië tijd krijgt om zijn zaken op orde te krijgen. Maar het moet wel een overgangsperiode zijn met duidelijke criteria en deadlines, zodat de transfers op een bepaald moment moeten stoppen.’

U hebt de verkiezingen verloren, maar u gaat het land gijzelen met confederalisme, iets waarvan de meeste mensen niet eens weten wat het is?
Demir: ‘Wij gijzelen niemand, wij gaan het land oplossen.’

Het Verbond van Belgische Ondernemingen moet stoppen met zijn belgicistische agenda op te dringen.

België wordt in dat plan inderdaad opgelost. Als een bruistablet.
Demir: ‘Het confederalisme betekent niet dat België verdwijnt. Bepaalde dingen willen we nog samen doen, zoals ook de Zwitsers dat in hun confederatie doen. Weet je wie het land gijzelt? Zij die alles bij het oude willen houden en zo elke hervorming tegenhouden. Zij weigeren een stap te zetten tot op het moment dat de druk zo groot wordt dat er wel een regering zonder de N-VA moet worden gevormd, zoals dat in 2010 het geval was.’

U bent daarnet nog een vierde optie vergeten: een paars-groene federale regering, eventueel aangevuld met CD&V. Het noodkabinet, zoals de PS’er Paul Magnette dat noemde. Zo wordt de N-VA federaal buitenspel gezet.
Demir: ‘In zo’n regering wordt Vlaanderen buitenspel gezet en dat is kiezersbedrog. Open VLD en CD&V zouden bovendien de moedige sociaal-economische hervormingen van de regering-Michel moeten terugdraaien, want dat is het finale doel van de PS. CD&V-voorzitter Wouter Beke en Open VLD-voorzitster Gwendolyn Rutten hebben daarom ook nee gezegd tegen zo’n coalitie en ik hoop dat ze dat volhouden.’

‘Als de Vlamingen voet bij stuk houden, moeten de Franstaligen wel komen praten met ons. Daarom geloof ik dat het beslissende moment voor het confederalisme is aangebroken. Het staat in het programma van CD&V en ook veel Open VLD’ers zijn voor. Er is een meerderheid voor en ik roep de andere partijen op moed te tonen. CD&V heeft campagne gevoerd met het moedige midden. Wel, dat ze dat nu eens bewijzen dat ze moedig zijn in plaats van in een regering te stappen in ruil voor een post.’

Magnette pleitte voor een noodregering omdat er nog altijd een gat van 10 miljard euro moet worden gedicht. Hoe denkt u dat te doen?
Demir: ‘Dankzij het confederalisme zouden we in Vlaanderen de arbeidsmarkthervormingen kunnen doorvoeren die nodig zijn, zodat er nog meer mensen aan de slag gaan. Zo kunnen wij ook ons deel van de begrotingssanering financieren. Wallonië en Brussel moeten dan ook hun eigen keuzes maken, maar ze lijken daar bang voor te zijn. Ze houden vast aan het status quo omdat ze willen dat Vlaanderen de factuur blijft betalen.’

Het confederalisme is zeker op korte termijn geen antwoord op de ontsporende begrotingsfactuur. Hoe wilt u het gat van 10 miljard euro wegwerken?
Demir: ‘Met de PS en Ecolo kunnen we alvast niet tot een gezamenlijk plan komen. Je kunt dat proberen, maar het zal niet lukken. We zitten dus echt in een uitzonderlijke periode en daarom zijn uitzonderlijke maatregelen nodig, want ik wil de begroting niet verder laten ontsporen. Misschien moeten we de Nationale Bank maar een realistisch actieplan laten opstellen dat we vervolgens uitvoeren? Ik vrees dat we zulke out-of-the-boxideeën nodig hebben, want met de gewone manier van werken lukt het niet meer.’

Daar is uw partij toch mee voor verantwoordelijk door volop voor het confederalisme te gaan?
Demir: ‘Maar wat is het alternatief? Dat we kiezersbedrog plegen en al onze beloftes inslikken door met de PS en Ecolo in zee te gaan? Of dat die partijen kiezersbedrog plegen door al hun beloftes opzij te schuiven? Het land werkt gewoon niet meer. Het is onbestuurbaar.’

Dus zijn we vertrokken voor een heel lange formatie?
Demir: ‘De kiezer heeft de kaarten nu eenmaal zo gelegd. Het zal even duren, maar ik vermoed geen 541 dagen zoals in 2010. Niemand zit daarop te wachten. Dus laat ons maar snel de twee Bumba-puzzels apart leggen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect