Chantage, blufpoker en paniekvoetbal rond ‘zombieproject' Uplace

Alexander D'Hooghe, hier tijdens de persconferentie van de Vlaamse regering over Oosterweel, in 2017. ©BELGA

Alexander D’Hooghe dwingt in een potje blufpoker iedereen zijn kaarten op tafel te leggen over zijn alternatief voor het gesjeesde winkelcentrum Uplace in de Brusselse noordrand. Inkijk in het spel rond de architect annex mirakelman die na Oosterweel een tweede zombieproject moet reanimeren.

‘Ik hoop dat iedereen meestapt over het dunne paadje dat ik heb aangelegd. Links ligt een ravijn met de industriële woestijn die er al 20 jaar ligt. Rechts ligt een ravijn met alle mislukte plannen.’

Na een jaar overleg met ruziënde ondernemers, actiegroepen en politieke overheden dwingt architect Alexander D’Hooghe iedereen zijn kaarten op tafel te leggen. Niet te nemen of te laten, klinkt het, maar D’Hooghe weet ook dat er geen echte alternatieven zijn. Niet de toekomst van Uplace-eigenaar Bart Verhaeghe, maar die van een hele regio staat op het spel.

Het is D’Hooghes hefboom. Hij integreerde zijn plan in een ruimere visie op een braakliggend stuk industriegebied van 245 hectare in de Brusselse noordrand. De ontwikkeling van dat woestijnland - een gevolg van de sluiting van de Renault-fabriek 20 jaar geleden - zit geblokkeerd door een juridische en politieke strijd over Uplace. D’Hooghe biedt jobs, groen én mobiliteit voor een regio met een hoge werkloosheid en achterstelling in ruil voor Uplace. Dat winkelcentrum gaf hij ook een ecologische make-over.

D’Hooghe, een kind van de streek, spreekt over een schandvlek in de schaduw van de grootste welvaartsmachines van ons land: Brussels Airport, de haven van Antwerpen en het centrum van Brussel. ‘Dit gebied heeft alle nadelen van een grootstad, maar geen enkel voordeel’, klinkt het.

3D-printers

De toparchitect voerde drie ingrepen door. Hij behield 55.000 vierkante meter winkels - een vijfde minder dan in Uplaces originele vastgoed- en winkelplannen. Maar hij vult dat trendy in. Het is zeker geen klassieke shoppingmall, maar wel hippe zaken met 3D-printers, een stadsboerderij en biologisch afbreekbare gebouwen. Daarmee komt hij tegemoet aan de kritiek van Leuven, Mechelen en Vilvoorde dat Uplace hun binnensteden commercieel zal leegzuigen.

Hij biedt daarnaast terugverdieneffecten voor de privésector en de overheid. Het winkelcentrum is vervangen door een 21ste eeuwse stadswijk met ruimte voor kunst, cultuur en opleiding van jongeren met een migratieachtergrond. Dat gaat in tegen de kritiek dat Uplace een geïsoleerde commerciële mastodont is waarvan de lusten voor eigenaar Verhaeghe zijn en de lasten voor de gewone burger.

Beide ingrepen moeten het grootste struikelblok counteren. Het zwaarste verzet tegen Uplace is ingegeven door de vrees voor een verkeersinfarct op de Brusselse Ring door nog meer autoverkeer. Het onderzoeksbureau Mint legt de laatste hand aan de impact van D’Hooghes plannen op de mobiliteit. De architect meldt dat het de richting uitgaat van ongeveer een kwart minder verkeer dan bij het originele Uplace. Volgens D’Hooghe is al veel in gang gezet om de noordrand beter te ontsluiten richting de luchthaven en de hoofdstad.

Dit is nog moeilijker dan Antwerpen, omdat zo mogelijk nog meer partijen betrokken zijn.
Alexander D’Hooghe, architect en Oosterweelintendant

Met de presentatie van de plannen was een vleugje paniekvoetbal gemoeid. De voorstelling in het gemeentehuis van Machelen is uit vrees voor perslekken met twee weken vervroegd. De plannen begonnen te circuleren nadat D’Hooghe ze discreet had afgetoetst bij politieke sleutelspelers. D’Hooghe kwam een jaar geleden aan zet op vraag van de gemeente Machelen. Die kreeg na de vernietiging van de juridische onderbouw voor Uplace en het reconversiegebied Machelen-Vilvoorde - de officiële naam voor het industriegebied - de bevoegdheid overgedragen van de Vlaamse regering om een nieuw ruimtelijk plan uit te werken. Machelen is al sinds het begin voorstander van Uplace.

Machelen kwam bij D’Hooghe uit omdat hij net tot celebrity was gebombardeerd. De prof aan de gerenommeerde universiteit MIT in Boston en drijvende kracht achter het bureau voor stadsontwikkeling Org heeft een reputatie van beton sinds hij na 20 jaar stilstand het Antwerpse Oosterweeldossier kon loswrikken. Hij verzoende water en vuur - de actiegroepen en het stadsbestuur - om de Antwerpse Ring te dichten. Dat hij zijn opdracht voor Machelen oprekte en een visie op het hele reconversiegebied ontwikkelde, leidt tot zure oprispingen in politieke hoek. ‘Hij speelt intendant zoals hij in Antwerpen was voor Vlaanderen. Hij gaat zijn boekje ver te buiten. Zijn werk is Uplace in Machelen. That’s it.’

D’Hooghe kiest in de Brusselse kanaalzone voor een andere koers. Terwijl hij in Antwerpen naar buiten kwam toen er een deal met iedereen was, is hij nu allerminst zeker dat alle partijen aan boord zijn voor Uplace. D’Hooghe had naar eigen zeggen het gevoel dat de laatste tijd iedereen naar iedereen zat te kijken. Daarom besloot hij een risico te nemen. ‘Dit is nog moeilijker dan Antwerpen, omdat zo mogelijk nog meer partijen bij betrokken zijn’, luidt het.

Procedureslag

De vraag is of zijn rondje blufpoker in Brussel een doorbraak brengt. Sleutelspeler Uplace voorzag origineel in een commerciële ontwikkeling van 80 procent en houdt nu 28 procent over. Dat doet het bedrijf twijfelen over de economische haalbaarheid. Het looft de oefening van D’Hooghe, maar eist tegelijk garanties voor het meestapt op zijn smalle paadje.

‘Wij hebben al 90 miljoen euro geïnvesteerd. Dat geld is grotendeels verloren omdat dit een totaal ander project is. Wij willen dus eerst zekerheid dat de historische tegenstanders aan boord zijn en niet opnieuw een procedureslag in de rechtbank beginnen’, stelt CEO Jan Van Lancker. Die zes opposanten zijn milieu-organisaties BBL en Bral, de zelfstandigenorganisatie Unizo en de stadsbesturen van Leuven, Mechelen en Vilvoorde. BBL en Unizo zijn gematigd positief, Leuven is veel terughoudender.

©Mediafin

De grootste Uplace-hater is de Vilvoordse burgemeester Hans Bonte (sp.a). Hij bleef Uplace onophoudelijk bestoken. Nochtans houdt zijn verzet mee de ontwikkeling van Vilvoorde tegen, want ook een ziekenhuis, een kmo-zone en winkels staan on hold. Omdat ook in Vilvoorde commerciële ontwikkeling op til is, wordt Bontes verzet door zijn critici gelezen als een poging concurrentie in Machelen uit te schakelen.

Bonte wil officieel weinig kwijt. Hij stelt dat hij het voorstel op zijn merites zal beoordelen in het strategisch project Machelen-Vilvoorde, het politiek vehikel dat de ontwikkeling van de regio met steun van Vlaanderen moet begeleiden. Bonte zou pogingen van D’Hooghe geblokkeerd hebben om samen met alle belanghebbenden de volgende Vlaamse regering te vragen te investeren in de ontwikkeling van de regio. Achter de schermen klinkt dat Bonte 55.000 vierkante meter retail - ‘met een groen laagje camouflage’ - nog altijd te veel vindt.

Die oppervlakte zou het minimum zijn in een deal tussen Uplace en de Vlaamse regering. Daarbij was de afspraak dat Uplace de kosten voor de bodemsanering op zich nam - wat de investering van 90 miljoen grotendeels verklaart - terwijl Vlaanderen er alles aan zou doen om het project te helpen realiseren. Uplace wil er geen millimeter van afwijken omdat de deal zijn reddingsboei is om het project drijvende te houden. Bonte stak nooit weg dat die deal best opgeblazen wordt - al zou dat de deur openen voor miljoenen aan schadeclaim door Uplace. D’Hooghe stelde gisteren dat zijn voorstel zich aan die orginele afspraak houdt, Bonte zou die visie allerminst delen.

Schaakspel

Ben Weyts ©Photo News

Over Uplace ontspint zich een politiek schaakspel voor gevorderden. D’Hooghe duwt ook door om het dossier tijdig op de Vlaamse onderhandelingstafel te krijgen. Uplace was de inzet van een strijd in de vorige Vlaamse regering. Het project van D’Hooghe krijgt nu rugdekking van Vlaams minister Ben Weyts (N-VA), die eerder schouder aan schouder werkte met de architect rond Oosterweel.

Het is niet onlogisch dat afspraken in dergelijke explosieve politieke dossiers gebetonneerd worden in het regeerakkoord. Dat biedt ook zekerheid op extra investeringen van Vlaanderen voor de realisatie. En er is discussie of Vlaanderen, dan wel Mechelen en Vilvoorde, nu de bevoegde overheid zijn om nieuwe ruimtelijke plannen goed te keuren.

De entente D’Hooghe-Weyts veroorzaakt ook irritatie. Met name Bonte zou binnenskamers gewag maken van politieke chantage om hem aan boord te krijgen. Er zou gedreigd zijn dat de hele regio naar extra geld kan fluiten als hij Uplace nu niet slikt. Zelfs de status van centrumstad, waar Bonte op aast en waar extra Vlaamse centen mee verbonden zijn, zou in de weegschaal geworpen worden. De discussie toont nog eens in welk wespennest D’Hooghe zijn hand stak en hoe groot het risico is dat die er beschadigd uitkomt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect