nieuwsanalyse

Geen plan en amper geld voor bouwshift

©Wouter Van Vooren

De nieuwe regering heeft de ‘historische’ akkoorden over de bossen en slecht gelegen bouwgronden geschrapt. Er komt wel een bouwshift. Maar daarvoor is er amper geld.

Zeg niet langer ‘betonstop’, maar ‘bouwshift’, benadrukt Zuhal Demir, de nieuwe Vlaamse minister van Omgeving (N-VA). Het doel is nog steeds om tegen 2040 geen extra open ruimte meer te bebouwen. ‘Maar de betonstop is dood en begraven’, zei ze eerder. ‘Nu spreken we van een bouwshift. Aan de ene kant beschermen we de open ruimte, aan de andere kant willen we de ontwikkelingskansen niet fnuiken.’

Maar om dat doel te bereiken is er amper geld en geen plan. De plannen van de vorige regering om de betonstop te realiseren zijn in de laatste rechte lijn van de regeringsonderhandelingen gesneuveld omdat ze te duur zijn. N-VA-voorzitter Bart de Wever, wiens partij met onder meer Jan Peumans, Wilfried Vandaele en Geert Bourgeois jarenlang de groene kaart trok, maakte duidelijk dat die plannen voor hem geen prioriteit meer zijn.

20 jaar discussie

In één ruk vielen zo op de laatste dagen van de regeringsonderhandelingen de akkoorden van tafel waar al meer dan 20 jaar over werd gediscussieerd. Die kwamen er nadat in de vorige regeerperiode minister-president Bourgeois de omstreden boskaart van toenmalig minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) in de prullenbak had gegooid. Die boskaart verduidelijkte welke van de 65.000 hectare zonevreemd kwetsbaar bos in Vlaanderen beschermd moeten worden. Zonevreemde bossen zijn bossen die op de ruimtelijke plannen als bouwgrond, kmo- en industriezone of recreatiegebied staan ingetekend. Samen zijn ze goed voor bijna een derde van alle bossen in Vlaanderen, maar ze zijn dus te weinig beschermd. Na de mislukte boskaart slaagde de regering-Bourgeois erin een compromis te sluiten over de bescherming van die bossen. De N-VA stak die trofee op haar hoed, maar dat plan is nu dus afgevoerd.

Te duur en de prioriteiten lagen elders.

Hetzelfde geldt voor de andere plannen die van dat compromis deel uitmaakten. Open VLD hamerde in de vorige regeerperiode op het decreet over de bestemmingsneutraliteit dat ellenlange procedures voor de bouw van windmolens vermijdt en zo de doelen voor hernieuwbare energie moet doen halen. Ook dat plan is van tafel geveegd, net zoals het decreet over de woonreservegebieden. Dat verbiedt op slecht gelegen gronden te bouwen en moet zo de open ruime vrijwaren.

Het prijskaartje van al die plannen werd tijdens de regeringsonderhandelingen te duur bevonden en de prioriteiten lagen elders. Maar de doelstelling van de betonstop blijft wel behouden. Demir krijgt de taak die visie concreet te maken. Daarvoor heeft ze al één hefboom die wel de onderhandelingen heeft overleefd: het Instrumentendecreet dat de Vlaamse overheid het ‘gereedschap’ geeft om de betonstop concreet te maken. Eigenaars die hun grond door een nieuwe bestemming in waarde zien dalen, krijgen hun schade voor 100 procent vergoed. Maar dat gebeurt enkel als de Vlaamse overheid ervoor kiest bepaalde bestemmingen te wijzigen. Dat ligt niet alleen gevoelig, er is ook amper geld voor beschikbaar.

Klimaatfonds

Om de bouwshift te betalen rekent het regeerakkoord op het Klimaatfonds en het nog op te richten BRV-fonds. BRV staat voor Beleidsplan Ruimte Vlaanderen, de technische term voor de betonstop/bouwshift. Maar bij beide fondsen worden vragen gesteld. Er is bij de regeringsonderhandelingen niet afgesproken waar het geld voor het nog op te richten BRV-fonds vandaan moet komen.

Het Klimaatfonds wordt gespekt met de inkomsten uit de verkoop van emissierechten en krijgt tegen het einde van de regeerperiode bijna 250 miljoen euro per jaar. Ongeveer de helft daarvan gaat naar de compensatie voor de broeikasuitstoot van de energie-intensieve bedrijven. Daarnaast moet ook geld gaan naar maatregelen om de klimaatdoelstellingen te halen, zoals de energetische renovatie van scholen en ziekenhuizen of de slooppremie om oude gebouwen af te breken. Dan dreigt er nog weinig over te blijven om de bouwshift te financieren.

Hoe moet Demir dat doel dan halen? Er is een akkoord om het ruimtebeslag anders te meten. In het regeerakkoord staat: ‘We hebben oog voor de verschillende vormen van ruimtebeslag en zorgen voor een differentiatie.’ Die hermetische zin is vooral voor de liberalen belangrijk. Vandaag worden ook parken, tuinen en kasteeldomeinen gezien als ruimte die wordt ingenomen door de mens, terwijl dat in de praktijk niet-bebouwde open ruimte is. Die definitie wordt herbekeken, waardoor het aantal hectare open ruimte zal stijgen, al verandert er in de praktijk niets.

Nieuwe bossen

Niet alle groene plannen zijn overboord gegooid. Er is extra geld voor het aanplanten van nieuwe bossen. De bedoeling is tegen 2030 maar liefst 10.000 hectare extra bossen in Vlaanderen te hebben. ‘Daarvoor is geld voorzien dat er vroeger niet was’, zegt een onderhandelaar. ‘Het is een compensatie voor het niet beschermen van de kwetsbare bossen. Zo creëer je extra bossen, maar ondertussen worden de bestaande niet beschermd.’

Ook de overstromingsgevoelige gebieden in een woonzone, de zogenaamde signaalgebieden, worden aangepakt. Die gebieden mogen niet meer worden bebouwd en de eigenaars krijgen een billijke vergoeding. Ook daarvoor is er geld. Er komt ook een fonds voor gemeenten die de open ruimte willen vrijwaren. In plaats van in te gaan op aanlokkelijke voorstellen van projectontwikkelaars kunnen ze bij dat fonds aankloppen als ze natuurgebied willen behouden.

‘Er staan zeer ambitieuze dingen in het regeerakkoord’, zegt Vandaele, die in de N-VA de groene kaart trekt. ‘En aangezien de N-VA de minister van Leefmilieu levert, geloof ik dat we echt dingen kunnen realiseren. Maar het klopt dat in de laatste rechte lijn om budgettaire redenen en om het geheel niet complexer te maken een aantal zaken uit de teksten zijn gehaald. Ik heb bij het lezen van de laatste versie van het milieuhoofdstuk in het regeerakkoord wel even gezucht omdat sommige voor mij belangrijke passages zijn gesneuveld.’

Als kersvers fractievoorzitter is Vandaele voorzichtig. Bij andere onderhandelaars is een pessimistischer geluid te horen. ‘Na deze onderhandelingen is elke vorm van betonstop of bouwshift onhaalbaar geworden. Demir staat voor een onmogelijke taak, zeker als je weet hoe belangrijk het eigendomsrecht voor Open VLD is.’

Demir zelf wil voorlopig niet reageren. ‘We gaan nog niet vooruitlopen op deze dossiers’, luidt het op haar kabinet.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect