Symboolstrijd over minder sociale steun voor buitenlanders

De N-VA wil op Vlaams niveau nieuwkomers minder snel toegang geven tot het sociale stelsel. ©BELGA

De N-VA wil dat de nieuwe Vlaamse regering de steun voor nieuwkomers vermindert. Die blijkt nu al begrensd voor de Vlaamse zorg en sociale woningen. Veel marge is er niet.

Ongeveer 20.000 van de 124.000 sociale huurders in Vlaanderen zijn buitenlands. Zeven op de tien komen van buiten de EU. Dat blijkt uit cijfers voor 2018 van de Vlaamse maatschappij voor Sociaal Wonen. Die groep schommelt al jaren rond 10 procent van het totaal. Bart De Wever benadrukt in zijn basisnota voor de nieuwe Vlaamse coalitie dat de lokale band voorrang moet geven bij de toewijzing van een sociale woning, maar de cijfers tonen niet meteen een grote buitenlandse influx die Vlamingen buiten houdt. De wachtlijst van 160.000 gezinnen toont wel dat er grote schaarste is.

©Mediafin

Het buitenlandse aandeel zal echter groeien. Mogelijk anticipeert de N-VA daarop. Sinds de asielcrisis in 2015 is er een grote aanwas van kandidaat-huurders uit Syrië die erkend zijn als vluchteling. Volgens de laatst beschikbare gegevens over wachtlijsten - vanaf 2016 is er geen betrouwbare info meer over nationaliteit - is bijna één op de drie buitenlands. Twee op de tien kandidaat-huurders kwamen  in 2010 uit een land van buiten de EU.

Die extra influx leidt nu pas tot druk omdat buitenlanders in ons land de facto drie jaar op een wachtlijst belanden. Dat komt omdat lokale besturen voorrang mogen geven aan mensen die in de laatste zes jaar minstens drie jaar in de gemeente of streek woonden.

Die maatregel is aanvaard door het Grondwettelijk Hof. ‘Ze is nu alleen een optie, maar behalve in Gent wordt ze overal toegepast. De hogere drempel voor buitenlanders is er in de praktijk dus al’, stelt Bjorn Mallants van de Vereniging van Vlaamse socialehuisvestingsmaatschappijen.

Sociale drempels

De N-VA stelt ook drempels voor in de sociale zekerheid. De hoofdmoot daarvan, goed voor 80 miljard euro, zit op het federale niveau, net als de sociale bijstand, die vooral uit leeflonen bestaat. Vlaanderen kan dus niet eenzijdig knippen in bijvoorbeeld de werkloosheidsuitkeringen voor buitenlanders. Die moeten overigens nu al eerst drie maanden werken voor ze er toegang toe krijgen. Het systeem is dus al voor een stuk gesloten.

De aparte Vlaamse sociale bescherming bestaat uit twee grote pijlers: de gehandicaptensteun en de ouderenzorg, nu goed voor een budget van 3 miljard euro. De N-VA wil dat mensen eerst vijf jaar ononderbroken in ons land wonen voor ze in aanmerking komen voor de Vlaamse bescherming. ‘

Betalende inburgering

De N-VA pleit ervoor om inburgeren in Vlaanderen betalend te maken. Met een betalend model wordt Vlaanderen niet uniek in Europa, maar de sector wijst erop dat invoering wel eens flink negatieve gevolgen kan hebben. De Brusselse overheid begint vanaf 1 januari 2020 ook met een eigen inburgerings- en integratietraject.

De inburgeringscursus is niet voor elke nieuwkomer in Vlaanderen, Wallonië of straks ook Brussel verplicht. EU-burgers of buitenlanders die lang in een lidstaat hebben gewoond en in België komen wonen, zijn bijvoorbeeld vrijgesteld. Wie vrijwillig kan inburgeren, krijgt in Brussel straks de keuze tussen een Vlaams betalend model of een Franstalig gratis model. 'Een beetje raar dat net de N-VA nu inburgeraars dreigt te laten kiezen voor het Franstalige model, terwijl de partij zoveel heeft ingezet op de verspreiding van het Nederlands in Brussel.'

Voor één luik van dat systeem - cash voor een zorgbehoefte of handicap - bestaat die inschrijvingsplicht van vijf jaar al’, zegt Nico Krols, de woordvoerder van Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V). ‘Alleen voor de zorgtickets, een nieuw systeem dat toegang geeft tot de zorgcentra voor ouderenzorg, is die plicht er nog niet.’ Nieuwkomers moeten meteen na hun aankomst ook de jaarlijkse premie van 52 euro beginnen te betalen als ze vijf jaar later bij ziekte toegang willen krijgen tot de steun. Belgen die nog geen vijf jaar in het systeem zitten, komen wel in aanmerking. Dus ook daar bestaat al een soort drempel.

Kinderbijslag

Het lastigst ligt nog de voorgestelde drempel in de kinderbijslag, die jaarlijks goed is voor 3,5 miljard euro. Die zou in de eerste zes maanden afgesloten worden voor buitenlanders. De invoering wordt geen sinecure. In het hervormde Vlaamse systeem is het recht op kindergeld niet langer gekoppeld aan de ouders, en dus hun verblijfsrecht, maar aan het kind.

Elk kind heeft recht op hetzelfde bedrag. Europa doet snel lastig als discriminatie bij sociale rechten om de hoek loert. Bovendien is het nu al zo dat door bilaterale akkoorden met een aantal landen - zoals Marokko en Turkije - België al een lagere kinderbijslag betaalt aan kinderen in dat land. 

Nog controversiëler is het voorstel om kindergeld aan kinderen in het buitenland te laten afhangen van de levensduurte in het verblijfsland. De Europese Commissie is een inbreukprocedure gestart tegen Oostenrijk omdat dat zo’n regeling wil invoeren, ook voor EU-burgers. Het wordt uitkijken hoe dat afloopt.

Wel is het zo dat een groeiend aantal landen in de EU - kernlidstaten zoals Duitsland en Nederland - toenemende druk uitoefenen op de Europese Commissie om hun welvaartsstaten minder open te zetten voor nieuwkomers. Hoe de sociale zekerheid er gaat uitzien, hangt ook af van de rechtsspraak die vaak jaren kan aanslepen. Want heel wat migratiegebonden recht wordt uitgevochten tot op het niveau van het Europees Hof van Justitie.

Het is sowieso geen evidentie om een onderscheid te maken tussen Belgen en hier verblijvende EU-burgers. Voor niet-EU-burgers is er iets meer marge, maar toch gelden ook daar algemeen strenge spelregels die voortvloeien uit vluchtelingenverdragen, internationale akkoorden en de Belgische grondwet. Er moeten al heel gegronde argumenten worden gegeven - dat de sociale zekerheid op kapseizen zou staan - om een vorm van discriminatie tussen burgers te tolereren.

Symbolisch doel

De geplande ingrepen op sociale steun worden geen gamechanger. Ze dienen meer een symbolisch doel. Ze moeten vooral in de verf zetten dat Vlaanderen en België geen land van melk en honing zijn, zoals mensensmokkelaars nog altijd beloven. Zij lokken buiten de EU nog altijd 'klanten' met de belofte op de royale vetpotten in het westen.

De voorgestelde ingrepen worden geen gamechanger. Ze moeten vooral in de verf zetten dat Vlaanderen en België geen land van melk en honing zijn.

Het is de politieke reactie in heel West-Europa op het ‘grote asieltrauma’ uit 2015. Toen kwam ruim een miljoen mensen in één jaar tijd het continent binnen. Ook al zijn de sociale zekerheid en de bijstand nu al allerminst een open geldautomaat voor nieuwkomers.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect