analyse

België betaalt de hoge prijs van te laat ingrijpen tegen corona

'Met 872 besmettingen per 100.000 inwoners tijdens de voorbije twee weken zitten we meer dan drie keer boven de Europese drempelwaarde voor code rood van 240 besmettingen per 100.000 inwoners.' ©EPA

Duitsland leert dat lokaal snel ingrijpen de manier is om corona te bestrijden. Onze politici wezen vooral naar elkaar, waardoor er te lang niets gebeurde. Het maakt van België een van de zwaarst getroffen landen. Opnieuw.

Ons land is, net als tijdens de eerste coronagolf, internationaal nieuws. Destijds waren we dat wegens het hoge aantal doden, nu omdat België een van de Europese landen is die het hardst worden getroffen door de tweede golf.

Op de kaart van de Europese gezondheidsdienst ECDC is België samen met IJsland en Tsjechië het enige land dat helemaal rood kleurt. Al was zwart juister geweest: met 872 besmettingen per 100.000 inwoners tijdens de voorbije twee weken zitten we meer dan drie keer boven de Europese drempelwaarde voor code rood van 240 besmettingen per 100.000 inwoners.

Al tijdens de eerste golf waarschuwden virologen dat de herfst moeilijk zou worden. ‘Ik hou mijn hart vast voor het najaar’, zei nationaal coronabestrijder Steven Van Gucht in april in een interview met De Tijd. ‘Die vrees wordt bewaarheid’, zegt hij daar nu over. ‘In de zomer konden we ons meer permitteren omdat we heel veel dingen buiten deden. Het risico om corona op te lopen is veel minder groot als je elkaar treft in de buitenlucht. Nu doen we dat binnen, met alle gevolgen van dien.’

Je krijgt meer applaus als je een zieke hebt genezen dan als je hebt voorkomen dat hij ziek wordt.
Steven Van Gucht
Nationaal coronabestrijder

Tel daarbij dat veel bedrijven sinds de heropstart in september hun personeel vaker naar de werkvloer riepen, de scholen opnieuw opengingen en het verenigings- en culturele leven werd heropgestart en het is haast een evidentie dat het coronavirus zich gemakkelijker kan verspreiden. Daardoor is het virus niet alleen in ons land, maar in zowat alle Europese landen in opmars. Landen als Italië, die in de zomer relatief gespaard bleven, komen opnieuw in de problemen.

Centraal en dichtbevolkt

Toch blijft de vraag waarom ons land het zo veel slechter doet, te meer omdat de regels afgelopen zomer strenger waren dan elders. Zeker, er waren versoepelingen. Maar er was nog altijd de bubbel waarmee de overheid vroeg de contacten fors in te perken, massa-evenementen bleven verboden en in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Zuid-Europa bleven de nachtclubs dicht.

Sowieso blijft de vaststelling dat we als dichtbevolkt en klein land in het centrum van Europa kwetsbaar zijn. Maar dat is, zeker gezien de vele waarschuwingen, een gemakkelijk excuus. Een eerste waarschuwingssalvo kwam er al in juli, toen de snelle stijging van het aantal besmettingen in de stad Antwerpen opviel. Via een avondklok en een reeks andere maatregelen kon die worden gekeerd.

In Brussel en andere delen van het land won het virus toen al gestaag aan kracht, maar behoudens een reeks symbolische maatregelen zoals het opleggen van een mondmaskerplicht gebeurde er daar weinig.

Duitse aanpak

De Duitse aanpak leert evenwel dat het coronavirus het best geen ruimte wordt gegeven. Al in juni voerden de Duitsers een duidelijke maatstaf in. Als in een Landkreis, doorgaans bevat die enkele gemeenten, gedurende een week meer dan 50 besmettingen per 100.000 inwoners worden vastgesteld, moet worden ingegrepen. Inwoners krijgen de vraag zich niet meer naar andere delen van het land te begeven, bars en restaurants moeten vroeger sluiten en de regels voor evenementen worden strenger.

Als de stijging aanhoudt, zijn drastischere maatregelen mogelijk. Zo zit de regio rond het Beierse Berchtesgaden sinds dinsdagmiddag in lockdown omdat er tijdens een week meer dan 250 besmettingen per 100.000 werden vastgesteld.

De Duitse aanpak - lokaal snel ingrijpen - lijkt voorlopig te werken.
Steven Van Gucht
Nationaal coronabestrijder

Nu botst ook de Duitse aanpak op kritiek, maar hij blijkt tot nog toe wel effectief, want Duitsland is met 84 besmettingen per 100.000 inwoners in de afgelopen twee weken een van de Europese landen die het minst zwaar getroffen worden. ‘Zijn aanpak - lokaal snel ingrijpen - lijkt voorlopig te werken’, zegt Van Gucht.

Corona is misschien nog het best te vergelijken met een aanwakkerende bosbrand. Overal zijn er kleine haardjes. Het komt erop aan die zo snel mogelijk te blussen. Testen en het opsporen van contactpersonen helpen om dat te doen. Lukt dat niet, dan verspreidt de brand zich snel. En als verschillende haarden samenkomen, dreigt het hele bos in de fik te vliegen.

Blusvliegtuigen

Als het bos in lichterlaaie staat, resten alleen nog drastische maatregelen, zoals het inzetten van blusvliegtuigen. Die zijn niet alleen duur, ze kunnen niet gericht worden ingezet. Het blusvliegtuig, dat zijn de verregaande nationale maatregelen zoals het sluiten van de horeca die de pas aangetreden regering-De Croo afgelopen vrijdag moest afkondigen. Nationaal ingrijpen was nodig omdat het coronavirus zich zodanig heeft verspreid dat het te laat was om lokaal op te treden.

Het probleem voor zo’n lokale aanpak in ons land is dat het kader ontbrak. De toenmalige regering-Wilmès besloot tijdens de zomer dat de lokale besturen zelf actie moesten ondernemen. Daarvoor was een ‘toolbox’ ontwikkeld, een catalogus waarin was vastgelegd welke maatregelen kunnen worden genomen. Daarin was niet bepaald wanneer welke maatregelen moesten worden genomen. Burgemeesters doen liever hun lokale economie geen pijn en wezen op hun beurt naar de Wetstraat voor maatregelen.

Daarom gebeurde niets. ‘De ontsporing is voor een stuk een politiek falen’, merkte coronacommissaris Pedro Facon dinsdag op in De Tijd.

Met de coronabarometer hoopte de regering-Wilmès wel het juiste kader voor verstrengingen te bieden. Die barometer werkt met verschillende fases, waarbij het aantal besmettingen en het aantal ziekenhuisopnames als drempels worden gebruikt. Hoe hoger het risiconiveau, hoe strenger de maatregelen rond het aantal nauwe contacten en voor evenementen. De regels kunnen op nationaal niveau worden verstrengd, maar ook per provincie. De barometer is pas vrijdag politiek afgeklopt, maar is nog altijd niet officieel gecommuniceerd.

©Mediafin

Uit een simulatie van De Tijd met de barometer (zie grafiek) blijkt dat die ons in september en begin oktober telkens zou hebben gedwongen het aantal nauwe contacten in te perken en de regels voor evenementen te verstrengen.

Nu was het voor een eerste nationale verstrenging wachten tot de tweede week van oktober. In een aantal provincies hadden de maatregelen door de barometer zelfs al een stuk eerder moeten worden aangescherpt. Zo zou Brussel tijdens de zomer zijn gedwongen harder in te grijpen. Ook de zwaar getroffen provincie Luik zou in september al aangemaand zijn geweest de maatregelen te verstrengen.

‘Een barometer vergemakkelijkt het beslissingsproces’, zegt Van Gucht. ‘Het is duidelijker wanneer moet worden geschakeld en wat moet gebeuren.’ Toch durft de viroloog niet te zeggen dat we, als de barometer er eerder was gekomen, uit de miserie zouden zijn gebleven. ‘Mensen moeten de maatregelen ook willen aanvaarden. Als we in september lokaal drastische maatregelen zouden hebben opgelegd, zou een storm van kritiek zijn losgebarsten. Er lag niemand in het ziekenhuis, waarom zouden we de economie dan pijn doen, is de argumentatie dan.’

Terwijl snel handelen op lokaal niveau net garandeert dat de economische schade op lange termijn minder groot is, want zo worden harde nationale maatregelen vermeden. Maar dat is een moeilijk verhaal om verkocht te krijgen.

There is no glory in prevention, luidt de boutade. ‘Je krijgt meer applaus als je een zieke hebt genezen dan als je hebt voorkomen dat hij ziek wordt’, besluit Van Gucht. Veel menselijk leed, het beperken van de contacten en het sluiten van de horeca is de prijs die we betalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud