De crew achter de graffiti die de wereld rondging

Het is nu al de bekendste graffiti ooit in België: ‘Please, I can’t breathe’, de tragische woorden van George Floyd, die een hele NMBS-wagon bedekken. De Tijd volgde het spoor van de graffiti en sprak met de ‘crew’ die hem spoot. Artiesten, activisten of vandalen?

Wie vorige week ’s ochtends met de trein pendelde naar Brussel of Kortrijk kon er niet naast kijken. Een treinwagon van de NMBS was volledig zwart gespoten, met daarop in grote witte letters: ‘Please, I can’t breathe’. Met naast die grote graffiti nog kleinere, zwarte grafkruisen en de boodschap ‘In memory of George Floyd’. In het jargon heet zoiets een ‘whole car’, als een treinwagon van kop tot teen is beschilderd.

De beelden van de Belgische trein gingen de wereld rond, tot in de Verenigde Staten en Australië. Er is zelfs een online petitie gestart om de treinwagon niet schoon te maken, met al duizenden handtekeningen. Ook wereldbekende graffitispuiters loofden de Belgische graffiti: ‘Relevant whole cars, finally’, schreef de New Yorkse legende Lee Quiñones op Instagram.

Relevanter dan de lofbetuigingen in de graffitiscene was de politieke recuperatie van wat doorgaans afgekeurd wordt als vandalisme. Onder anderen oud-premier Guy Verhofstadt (Open VLD) tweette de beelden van de rondrijdende NMBS-trein, met de boodschap: ‘I can’t breathe. Belgium pays respect. #GeorgeFloyd’, waarmee hij de graffiti promootte als een Belgisch eerbetoon.


5,3 miljoen €
Prijskaartje graffiti voor NMBS
Vorig jaar moest de NMBS meer dan 170.000 m² graffiti verwijderen van zijn treinen. Dat kostte meer dan 5,3 miljoen euro.

Bij onze nationale spoormaatschappij zien ze dat toch anders. ‘Vorig jaar moesten we meer dan 170.000 m² graffiti verwijderen van onze treinen. Dat kostte ons meer dan 5,3 miljoen euro’, benadrukt NMBS-woordvoerder Bart Crols. ‘We hebben begrip voor de emoties die de gebeurtenissen in de VS teweegbrengen. We zijn daar ook gevoelig voor. Maar we hadden liever een andere manier gezien om die emoties te uiten dan met graffiti op een van onze treinen. Dat de zichtbaarheid door de ruit wordt weggenomen, heeft gevolgen voor het comfort en de veiligheid van onze reizigers en ons personeel, zeker bij aankomst aan het perron.’

Hoe kunnen graffitispuiters onopgemerkt zo’n grote graffiti spuiten op een trein van de NMBS? ‘Deze graffiti is eind vorige week, vermoedelijk donderdag of vrijdag aangebracht’, zegt Crols. ‘Het park van de NMBS bestaat uit zo’n 2.500 locomotieven en rijtuigen. Die moeten ’s nachts allemaal ergens worden geparkeerd, verspreid over het hele land. Op een aantal van die plaatsen is in beveiliging voorzien, onder meer met bewakingscamera’s. Maar door de schaal en verspreiding van ons park is het onmogelijk dat overal te doen.’

De daders worden bijna nooit gevat, maar wie gaat schuil achter de ophefmakende ‘Please, I can’t breathe’-graffiti? Op een filmpje dat we doorgestuurd kregen, staat één man, met witte broek, witte pet en donkere jas, de trein te fotograferen terwijl die het station van Luik uitrijdt. Maar de man is onherkenbaar. De makers lieten wel hun handtekening of ‘tag’ achter naast de graffiti: 1UP. Dat is niet de naam van een eenzame graffitispuiter, wel van een internationaal georganiseerde groep of ‘crew’.

Spectaculaire acties

1UP staat voor One United Power. De crew is actief sinds 2003 en vormde zich in de multiculturele Berlijnse wijk Kreuzberg. De illegale graffiti-exploten van 1UP zijn intussen te zien in heel Europa en tot in Istanboel, Thailand, New York en Tokio. De spectaculaire acties van de groep, die graffiti spuit op de meest onbereikbare plaatsen, staan ook op YouTube.

Onder de titel Graffiti Olympics filmde de crew in 2018 met een drone hoe tientallen gemaskerde spuiters verspreid over acht locaties in Athene tegelijk aan de slag waren op klaarlichte dag, met touwen glijdend van buildings of bengelend aan een appartementsgebouw met een meterslange verfrol. De Berlijnse politie kon 1UP na al die jaren nog niet in kaart brengen, terwijl de gerechtelijke dossiers tegen de groep haast niet meer te tellen zijn.

We hingen rond in België toen het nieuws over George Floyd bekend raakte. We waren van plan een trein te bespuiten met onze naam, maar we waren zo emotioneel dat het ‘Please, I can’t breathe’ werd.
1UP
De Berlijnse groep achter de graffiti

De Tijd kon wel contact leggen met 1UP. ‘We hingen rond in België toen het nieuws over George Floyd bekend raakte. We waren die nacht van plan een ‘crew whole car’ te maken (een trein bespuiten met de naam van de groep, red.). Maar we waren zo emotioneel dat we besloten ‘Please, I can’t breathe’ te spuiten.’

Hoe 1UP het klaarspeelde een hele NMBS-wagon ongemerkt te bespuiten? Op een van hun YouTube-filmpjes, dat al 3 miljoen keer is bekeken, zie je hoe ze met een tiental gemaskerde mannen ’s nachts een station in Lissabon binnen klauteren om in een mum van tijd, met spuitbussen in elke hand, een wagon vol te spuiten. Als een politieman hen betrapt, vluchten ze weg om dan ‘na zes biertjes’ het werk af te maken.

Opwelling

Wat ze ervan vinden dat hun nachtelijke ‘opwelling’ in België de wereld rond is gegaan, en dat zelfs Verhofstadt ermee uitpakt? ‘Het was een leuke verrassing dat Guy dat deed, vanwege het belang van de boodschap en omdat hij er niet voor terugdeinst dat we die schilderden zonder toestemming van de NMBS. George was het zoveelste slachtoffer van het racisme dat onze westerse samenlevingen nog altijd beheerst. Maar als Guy echt de strijd tegen racisme steunt, zou hij ook een standpunt moeten innemen tegen het Europese grensbeleid, dat veel gekleurde mensen elk jaar de dood injaagt. De dood van vluchtelingen op de Middellandse Zee en de racistische moorden in Hanau enkele maanden geleden maken ons ook boos.’

De bekende graffiti-fotografe Martha Cooper mocht een week meelopen met 1UP en maakte onder andere deze foto.

Lang niet alle graffiti die 1UP in België en elders spuit - op zowat alles wat te bespuiten valt - bevat een maatschappelijke boodschap. Met een brandblusser vol verf bespuiten ze in enkele seconden metershoge muren van metrostations en gebouwen met hun naam of een smiley. ‘We hebben al veel politieke boodschappen geschilderd. En we zijn voor meer graffiti tegen racisme, homofobie en voor een open maatschappij. Maar ook Lee Quiñones maakte beide soorten graffiti. Hij wilde zowel politieke standpunten innemen als zijn naam bekendmaken.’

Bombarderen

Hoe 1UP in ons land terechtkomt? ‘We zijn een groep vrienden die graffiti maakt. We reizen veel en hebben vrienden en familie over heel Europa. Ons doel is een leuke tijd te hebben en te genieten van wat we doen. We hebben in België al veel treinen beschilderd en ‘bombings’ gedaan (een stad ‘bombarderen’ met graffiti, red.).’

We zijn een groot team en als iemand betrapt wordt, delen we de boete. Dan organiseren we een fuif om geld in te zamelen.
1UP
De Berlijnse groep achter de graffiti

Voor de George Floyd-graffiti kreeg 1UP hulp van de Belg Seyar, van wie de tag naast die van 1UP stond. ‘We hadden vorig jaar ook een tentoonstelling op de site La Vallée in Brussel. Daar was de in België gemaakte politieke whole car te zien met de boodschap ‘sea rescue is not a crime’. Zo wilden we onze vrienden van Sea-Watch en andere boten steunen die vluchtelingen op zee redden van de verdrinking. Er is zeker meer op komst. Hou je ogen open!’

Betrapt

Met alleen al voor de NMBS een jaarlijkse factuur van meer dan 5 miljoen euro om graffiti op te kuisen, zijn er veel mensen die het werk van 1UP en andere graffitigroepen vooral als dure vandalenstreken beschouwen. Maar de boetes schrikken hen niet af. ‘We zijn een groot team en als iemand betrapt wordt, delen we de boete. Dan organiseren we een fuif om geld in te zamelen. Maar in eerste instantie proberen we natuurlijk niet betrapt te worden!’

Dat in dit geval zelfs een petitie is opgestart om hun graffiti te bewaren, doet de leden van 1UP grijnzen. ‘Dit werk heeft zijn doel al bereikt. Mensen hebben het gezien en praten over de kwestie. We maken zo’n whole car niet met de verwachting dat die lang overleeft. Maar als de NMBS hem nog eventjes wil laten rondrijden, zoveel te beter.’
De trein is al schoongemaakt, laat NMBS-woordvoerder Crols weten. ‘Die maakt deel uit van een belangrijke verbinding en we hebben het materieel dus echt nodig om onze reizigers in de best mogelijke omstandigheden te ontvangen. Daarom moest de trein zo snel mogelijk worden gepoetst, voor we hem opnieuw in circulatie brachten.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud