analyse

De geschiedenis van België in 98 jaar indexkorven

©Dieter Telemans

In 1920 werd de inflatie berekend op basis van de prijs van reuzel, klompen en groene zeep, in 2018 op basis van een smartwatch, energiedrank en het ereloon van een advocaat. Het leven van toen en nu, door de lens van 98 jaar Belgische indexkorven.

Om te weten of het leven duurder wordt, moeten we weten waar de gemiddelde Belg zoal zijn geld aan uitgeeft. Daarom houdt de overheid al sinds 1920 bij waar de gemiddelde Belg geld aan uitgeeft en hoeveel dat kost, van groene zeep tot het ereloon van een advocaat. In die indexkorven zit 100 jaar Belgische geschiedenis vervat.

'20 - Voeding domineert de eerste indexkorven

Nieuw in de korf: cichorei, hoeveboter, leverpastei, rundvet en gerookte haring.

De allereerste indexkorf werd samengesteld in 1920. In die index zitten 56 producten, 34 daarvan zijn voeding. Dat heeft verbazend weinig te maken met de nasleep van de Eerste Wereldoorlog en verbazend veel met de stagnerende landbouwproductiviteit: in de industrie gaat alles sneller en goedkoper, maar de opbrengst per hectare tarwe was tussen 1880 en 1920 gelijk gebleven. In de jaren '60 zorgen kunstmest, synthetische pesticide en dwergrassen voor een landbouwmirakel. Pas dan daalt het aandeel van voeding in de indexkorf onder de 50 procent.

Hieronder het aandeel van voeding in de indexkorf tussen 1920 en nu.

1950 - Stijgend aantal rokers veroorzaakt longkankerepidemie

Nieuw in de korf: mineraalwater, kranten, openbaar vervoer, bioscooptickets en sigaretten.

1954 is het jaar van de Marlboro Man. Mannen én vrouwen gaan in de jaren '50 in groten getale aan het roken en schakelen over van roltabak op voorgerolde sigaretten. Het volgende jaar worden sigaretten toegevoegd aan de indexkorf.

In 1954 werden de eerste resultaten gepubliceerd van een grootschalige Britse studie (34.439 deelnemers) naar de invloed van roken op de levensverwachting. De studie opperde dat tot de helft van alle rokers zou sterven aan longkanker of een andere rokersziekte.

De wereld beseft te traag wat haar overkomt, en de gevolgen laten zich voelen tot een halve eeuw later. In België piekt het aantal doden door tabaksgebruik tussen 1965 en 1970. Het duurt een halve eeuw voor we weer dalen naar de cijfers van 1955.

Hieronder het aantal tabaksdoden in België doorheen de jaren in de leeftijdscategorie 35-69 jaar, berekend door de International Union Against Cancer.

1960 - Televisie verovert België

Nieuw in de korf: yoghurt, gebladerde ijsgateau, eetkamer uit acajou, tandpasta, ijskast en televisie.

In februari en maart 1966 ging de Université libre de Bruxelles aankloppen bij 2.078 Belgische huishoudens met duizend-en-een vragen over hun tijdsbesteding, waaronder: hoeveel televisie kijkt u? Het gemiddelde lag toen op 72 minuten per dag. In de jaren '60 was de televisie volledig ingeburgerd geraakt in de woonkamer, met 'Kapitein Zeppos', 'Johan en de Alverman' en het 'Journaal'. De commissie van het indexcijfer voegt de televisie toe aan de korf.

Hieronder het aantal minuten per dag dat een Belg televisie kijkt, geschat op basis van tijdsbudgetonderzoek doorheen de tijd.

1970 - Groeiend wagenpark veroorzaakt chaos op de baan

Nieuw in de korf: fishsticks, beaujolais, bustehouder en jeans, studentenkamers, de toegangsprijs voor een voetbalwedstrijd en "Personenwagen A" tot en met "Personenwagen O".

In 1960 rijden minder dan 1 miljoen geregistreerde personenvoertuigen op de Belgische wegen, in 1970 zijn dat er al 2 miljoen, in 1980 3 miljoen. België legt in sneltempo autosnelwegen, van 218 kilometer in 1963 naar 956 kilometer in 1973. Mensen verdienen meer, auto's kosten minder en benzine wordt steeds goedkoper... tenminste tot de oliecrisis in 1973.

In 1968 werd de autoverzekering en het 'volledig doorsmeren van een autovoertuig' toegevoegd aan de index, de aanschaf van die auto zelf komt later.

Het wordt een boeltje, zoveel verkeer op de baan. Zoals u op de grafiek hieronder rechts ziet, piekt het aantal verkeersongevallen in 1970. Daarna wordt het verkeer stilaan veiliger.

1980 - Gezondheidszorg wordt elk jaar duurder

Nieuw in de korf: hondenvoer, scrabble, turnpantoffels, stoomstrijkijzer, hifirack en de raadpleging van een medisch specialist.

In de late jaren '70 en vroege jaren '80 wordt gezondheidszorg duurder. De kosten stijgen. Stoppen met stijgen doen ze nooit. Hoe dat precies komt, weten we niet, maar kandidaat-verklaringen zijn er voldoende: de kostprijs van de medische spitstechnologie, de vergrijzing, de medicalisering van de samenleving, de alarmerende toename van chronische ziekten zoals diabetes en de uitbouw van de mentale gezondheidszorg.

Het sociale vangnet neemt de stijgende kosten voor zijn rekening, onze portefeuille blijft gespaard en de gezondheidszorg blijft een bescheiden uitgavenpost in de indexkorf. Toch krijgt ze in 1976 voor het eerst een eigen categorie in de korf: 'Lichamelijke verzorging en sanitaire uitgaven', goed voor 4 percent van de index.

Hieronder de gezondheidsuitgaven als percentage van het bruto binnenlands product.

1990 - België ontdekt de exotische vliegvakantie

Nieuw in de korf: kalkoenfilet, broek in ribfluweel, choco, de kostprijs van een notaris voor een hypothecaire lening, vliegtuigreis naar Mallorca, Tunesië of Korfoe.

Tijdens de eerste oliecrisis in '74-75 nam het bruto binnenlands product een kleine dip, tijdens de tweede oliecrisis in '80-82 stagneerde het bbp, maar al bij al bleef onze welvaart na de Tweede Wereldoorlog stijgen en stijgen. Een bediende verdiende in 1980 gemiddeld zo'n 56.700 frank bruto per maand, in 1990 was dat al 86.200 frank. Meer vrij besteedbaar inkomen dan de middenklasse weg mee weet. Wat daarmee aanvangen? Op reis! In 1991 verdubbelt de weging van buitenlandse reizen in de indexkorf.

Hieronder het aantal passagiers per jaar vanop en naar Brussels Airport, volgens de International Civil Aviation Organization en Brussels Airport zelf. De daling vanaf 2002 is te wijten aan de terroristische aanslagen van 11 september 2001.

2000 - Leven zonder internet wordt ondenkbaar

Nieuw in de korf: sojadrank, joggingschoenen, hometrainer, wegwerpcontactlenzen, babysit, dvd-speler.

De jaren 2000 zijn de jaren van de dotcomboom en -bust, het moment dat het internet zo ingeburgerd raakt dat ook onze grootvader en grootmoeder niet meer zonder e-mail kunnen, en het decennium van de acroniemen: gsm, dvd, gps, mp3. Die belanden stuk voor stuk in de index. Het analoge fototoestel verdwijnt uit de korf, alsook de radio- en cassettespeler.

Hieronder het percentage van de bevolking dat dagelijks het internet gebruikt volgens enquêtes van statistiekbureau Statbel.

2010 - Vergrijzing doet bejaardentehuizen boomen

Nieuw in de korf: diepgevroren tijgergarnalen, fitnessabonnement, hondenshampoo, huur springkasteel, dagopvang bejaarde personen.

We worden steeds ouder. Van de kinderen die nu worden geboren, zal een op de tien in 2118 zijn 100ste verjaardag kunnen vieren. Maar we worden niet ouder in schoonheid: senioren en bejaarden hebben heel wat hulp nodig, en die is niet gratis.

In 2014 wordt het hoortoestel en catering voor senioren toegevoegd, in 2016 incontinentieluiers en dagopvang voor bejaarde personen. Bejaarden in rusthuizen worden niet meegerekend bij het opstellen van de index, maar hun volwassen kinderen betalen mee. Zo sijpelt de vergrijzing de indexkorf binnen.

Hieronder het aantal bedden in bejaardentehuizen volgens het Rijksinstituut voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering (RIZIV).

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content