De grondwet geldt ook tijdens een pandemie

©REUTERS

Nu de Raad van State de overheid heeft teruggefloten omdat de coronamaatregelen de vrijheid van eredienst te zeer inperken, klinkt de vraag almaar luider of de politie zomaar kerstfeestjes kan stilleggen.

Voor het eerst sinds de uitbraak van de corona-epidemie in ons land heeft de Raad van State, de juridische waakhond van de staat, de overheid teruggefloten vanwege de coronamaatregelen.

Met het ministeriële besluit achter die maatregelen werd de collectieve uitoefening van de erediensten verboden, met uitzondering van huwelijken en begrafenissen. Bij een huwelijk mogen onder strikte voorwaarden vijf mensen aanwezig zijn, bij een begrafenis vijftien.

Vanuit de Joodse gemeenschap werd dat verbod aangeklaagd, onder meer omdat bij een Joods huwelijk tien mannen aanwezig moeten zijn. De vrijheid van godsdienst is een door de grondwet beschermd recht, dat volgens de klagers niet zomaar kan worden ingeperkt.

De Raad van State is hen daarin gevolgd. Zeker nu de winkels weer open mogen, is het volgens de juridische waakhond ‘niet proportioneel’ dat de overheid de collectieve uitoefening van erediensten in een uiterst beperkt aantal gevallen laat doorgaan.

Nu is het voor corona, maar wat is het de volgende keer? Grondrechten worden zo ondermijnd, wat heel betreurenswaardig en gevaarlijk is.
Hendrik Vuye
Grondwetsspecialist

De Raad van State legt de overheid op om uiterlijk tegen zondag de regeling te vervangen ‘door maatregelen die de collectieve uitoefening van de eredienst niet onevenredig beperken’.

Professor grondwettelijk recht Hendrik Vuye (Universiteit van Namen) juicht dat toe. ‘De vrijheid van godsdienst kan mij eerlijk gezegd gestolen worden, maar zolang wij met elkaar afspreken dat het een fundamenteel recht is, moet die vrijheid worden eerbiedigd.’

Het arrest betekent niet dat alle erediensten weer mogen plaatsvinden. Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) stelt voor erediensten toe te laten met 15 mensen, met maximaal één persoon per tien vierkante meter. Dan kunnen ook Joodse huwelijken doorgaan. Het voorstel moet politiek nog worden afgeklopt.

Het arrest van de Raad van State betekent evenmin dat andere coronamaatregelen automatisch in het gedrang komen. De overheid kan grondrechten inperken, als ze daarvoor goede argumenten heeft.

‘Dat een maatregel nuttig is, is bijvoorbeeld geen goed argument. Hij moet noodzakelijk zijn in een democratie’, zegt Vuye. ‘Het zal wel zijn dat het opleggen van een perimeter waarbinnen iemand zich mag verplaatsen de handhaving van de coronamaatregelen vergemakkelijkt, maar zo’n maatregel is niet noodzakelijk in de strijd tegen het virus en zal de juridische toets niet doorstaan.’

Heterdaad

Van de vrijheid van godsdienst verschuift de politieke discussie nu meer en meer naar de vrijheid om thuis te doen en laten wat je wil. ‘De woning is onschendbaar’, stelt artikel 15 van de grondwet.

Zeker met de feestdagen in het vooruitzicht is het dan de vraag of de overheid meerdere gezinnen kan verbieden samen kerst te vieren. Het ministeriële besluit schrijft voor dat ieder huishouden thuis slechts een en altijd hetzelfde nauw contact mag ontvangen.

Is dat verbod handhaafbaar? Als agenten aanbellen, kunnen bewoners hen natuurlijk de toestemming geven om binnen te komen. Maar de wet voorziet ook in enkele uitzonderingen waarbij dat niet hoeft. De politie kan ongevraagd binnenstappen met een huiszoekingsbevel of voor een betrapping op heterdaad, bijvoorbeeld als agenten meerdere mensen de woning zien binnengaan.

Een huiszoekingsbevel of een betrapping op heterdaad zijn evenwel behoorlijke drempels, die maken dat de politie niet om het even wat kan doen. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) lijkt de deur echter verder te willen openwrikken, bijvoorbeeld door de politie de mogelijkheid te geven ergens binnen te gaan als er op basis van de auto’s voor de deur vermoedens zijn van een feestje.

Ze verwijst daarvoor naar artikel 27 van de wet op het politieambt, die stelt dat de agenten een woning mogen binnengaan ‘wanneer het hun op die plaats gemelde gevaar een uitermate ernstig en ophanden zijnde karakter vertoont dat het leven of de lichamelijke integriteit van personen bedreigt en op geen andere wijze kan worden afgewend.’

Coronafeestjes

Antwerps burgemeester en N-VA-voorzitter Bart De Wever wijst dan weer op artikel 135 van de Nieuwe Gemeentewet, die lokale bestuurders toelaat ‘passende’ maatregelen te nemen ‘om rampen en plagen, zoals brand, epidemieën en epizoötie te voorkomen’.

Volgens Vuye, en met hem heel wat andere grondwetsspecialisten, bieden die artikelen evenwel onvoldoende basis om binnen te vallen op coronafeestjes. ‘Als 20-jarigen aan het feesten zijn, kun je dan zeggen dat het leven van mensen in gevaar is? Nee, toch? Hetzelfde met artikel 135 van de gemeentewet: dat is niet opgesteld met de bedoeling feestjes te stoppen, wel om in te grijpen bij een direct gevaar. Bestaande regels worden uitgerekt om toch maar de regels te handhaven en dat mag niet.’

Bestaande regels worden uitgerekt om toch maar de coronaregels te handhaven en dat mag niet.
Hendrik Vuye
Grondwetsspecialist

De kans is groot dat zowel Verlinden, veel burgemeesters als de politie de juridische kritiek naast zich neerleggen. ‘De meeste mensen zijn braaf en zullen hun boete van 250 euro betalen’, zegt Vuye. ‘Anderen zullen bij de rechter verhaal halen. Sommige rechters zullen oordelen dat de politie haar bevoegdheden heeft overtreden, andere niet. Dit is lachen met de burger, want het kost geld en zulke procedures duren heel lang. Het gevolg is door de overheid gecreëerde rechtsonzekerheid.’

Coronawet

Vuye benadrukt dat hij niet tegen coronamaatregelen is. ‘Maar het Amerikaanse Supreme Court heeft het onlangs mooi verwoord: zelfs in tijden van een pandemie kan de grondwet niet worden opzijgeschoven en vergeten.’

©SCOTUS

Samen met 24 andere grondwetsspecialisten ondertekende hij begin vorige maand een open brief, die de overheid oproept een tijdelijke coronawet in het parlement te stemmen. Die wet kan de coronamaatregelen dan opsommen.

Het voordeel van een coronawet is dat de gebruikelijke checks-and-balances erop toepasbaar zijn. Het is niet de regering, maar - zoals de grondwet vraagt - het parlement dat de grondrechten tijdelijk inperkt. Zo’n wet kan bovendien worden aangevochten bij het Grondwettelijk Hof, wat de juridische onzekerheid waarmee klagers nu worden geconfronteerd vermijdt. Bovendien is zo’n wet tijdelijk: zodra de coronacrisis achter ons ligt, verdwijnt de inperking van de grondrechten.

Uit angst voor het coronavirus vinden veel mensen dat de juridische bezwaren maar even moeten worden opzijgezet. Maar het grote risico van de huidige manier van werken is de precedentwaarde. ‘Nu is het voor corona, maar wat is het de volgende keer? Grondrechten worden zo ondermijnd, wat heel betreurenswaardig en gevaarlijk is’, zegt Vuye.

Hij besluit met een verwijzing naar de Engelse filosoof Thomas Hobbes. In 1651 schreef die met ‘Leviathan’ een van de standaardwerken in de politieke filosofie. ‘Mensen worden gedreven door zelfbehoud. Ze willen niet doodgaan. Als je die lijn doortrekt in je staatsbestel, heb je een absolute staat nodig om de mensen te beschermen. Maar dan heb je geen enkel recht meer, behalve het recht op onderwerping. Daarom zijn er grondrechten: ze moeten ons beschermen tegen mensen met angst en de overheid die daarop inspeelt.’

Vlaanderen ziet aantal coronabesmettingen weer stijgen


De voorbije zeven dagen werd het coronavirus dagelijks bij gemiddeld 2.154 mensen vastgesteld. Op weekbasis is dat een afname van 7 procent, maar de dagcijfers leren dat het aantal gerapporteerde besmettingen stagneert. In Brussel en Wallonië neemt het aantal positieve gevallen nog licht af, in Vlaanderen steeg het aantal infecties op weekbasis met 2 procent.
De stagnatie gaat gepaard met een stabilisatie van het aantal ziekenhuisopnames wegens corona. De afgelopen zeven dagen werden dagelijks gemiddeld 193 mensen met covid in het ziekenhuis opgenomen. 3.143 mensen liggen met covid in het ziekenhuis, van wie 676 op intensieve zorg.
Een van de verklaringen voor de afvlakkende curve is de gewijzigde teststrategie. De overheid gaat almaar meer asymptomatische patiënten testen, waardoor het aantal positieve gevallen automatisch stijgt. Virologen vermoeden ook dat het effect van het heropenen van de scholen na de verlengde herfstvakantie almaar zwaarder weegt en dat de strenge coronaregels iets minder goed worden opgevolgd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud