De keerzijde van uw mondmasker

In volle corona-crisis kreeg ons land een gulle gift van mondmaskers van Alibaba, maar op de Chinese onlinewinkel duiken ook tal van mondmaskers op die onvoldoende beschermen. ©BELGA_HANDOUT

Wie maakte uw mondmasker? Is het wel veilig? Is de CE-markering op uw masker - als die er al op staat - wel te vertrouwen? Want veel leveranciers van mondmaskers werken in een schemerzone en gebruiken zelfs valse documenten. De Tijd volgde hun spoor samen met andere Europese journalisten.

Het is een doorzichtig pakje met 100 blauwe ‘chirurgische maskers’. Die moeten andere mensen beschermen tegen de lucht die de drager van het masker uitademt. Het pak is van Mexicaanse makelij. De maskers vervallen pas in maart 2025, staat erop te lezen. Je moet ze wegwerpen na ze één keer gebruikt te hebben. Op het pak staat een foto van een verpleegster die een van de maskers draagt, en onderaan staan de normen waaraan de maskers voldoen. Het wekt vertrouwen, maar de maskers bieden amper bescherming. De filterefficiëntie zou meer dan 95 procent moeten zijn, maar is minder dan 31 procent. De maskers zijn nochtans tijdens de corona-crisis ook op de Belgische markt beland. Onze federale overheidsdienst Economie heeft er al een ‘serious alert’ over uitgestuurd naar andere Europese landen.

Sommige Europese bedrijven hebben een heus handeltje opgezet met het verkopen van louche certificaten voor mondmaskers. Met papierwerk dat wordt aangeboden voor 20.000 euro.

De toevloed van ondermaatse mondmaskers is niet te overzien sinds de coronacrisis losbarstte. Dat fnuikt de inspanningen om de pandemie onder controle te krijgen. Maar wie slaat op die manier munt uit de ongeziene gezondheidscrisis? En hoe gaan de trafikanten te werk? De Tijd probeert het in kaart te brengen samen met onderzoeksjournalisten uit alle Europese lidstaten en het internationale journalistencollectief OCCRP.

Over heel Europa volgden we het spoor van de vermeende certificaten die bij de kaduke mondmaskers te vinden zijn. Zaterdag berichtten we al hoe het Belgische Centexbel, het Technisch en Wetenschappelijk Centrum voor de Belgische Textielnijverheid, het slachtoffer was van nepcertificaten die met haar logo en gegevens zijn gefabriceerd. Maar over heel Europa circuleren zulke schimmige certificaten. Sommige Europese bedrijven hebben een heus handeltje opgezet met het verkopen van die documenten, blijkt uit ons onderzoek. Met papierwerk dat wordt aangeboden voor 20.000 euro.

Het gros van de certificaten doet alsof de mondmaskers een Europese CE-markering hebben gekregen, zoals je die op tal van producten vindt, gaande van speelgoed, bouwmaterialen tot medische hulpmiddelen. De CE-markering, die al sinds 1993 bestaat, wijst erop dat een product getest is en voldoet aan de Europese normen qua veiligheid, gezondheid en milieu. Opmerkelijk is dat veel certificaten eigenlijk gewoon de schijn proberen te wekken van een CE-markering, waarbij de kleine letters dat vakkundig nuanceren om zich juridisch in te dekken.

Italiaans bedrijf

In minstens 19 Europese landen, ook in België, doken certificaten op die verwijzen naar een Italiaans bedrijf, Ente Certificazione Macchine (ECM) uit Bologna. Dat heeft al een lange staat van dienst met het opstellen van certificaten in de EU. Maar in april is het bedrijf door de Italiaanse toezichthouder al op de vingers getikt voor misleidende praktijken. Ook Febelsafe, de Belgische federatie van fabrikanten, distributeurs, dienstverleners en professionele eindgebruikers inzake veiligheid en welzijn, waarschuwt op haar website voor ongeldige ECM-certificaten die de ronde doen in ons land sinds het uitbreken van de coronacrisis. Het gaat bijvoorbeeld om een mondmasker dat verwijst naar het 1282-identificatienummer van ECM, terwijl Febelsafe erop wijst dat ECM niet eens bevoegd is om zulke ‘persoonlijke beschermingsmiddelen’ te certificeren, wat de CE-markering sowieso ongeldig maakt. Er zijn ook in ons land ECM-papieren gebruikt voor mondmaskers die elders al van de markt waren gehaald omdat ze niet voldeden. Zelfs de Roemeense georganiseerde criminaliteit heeft al maskers verkocht met ECM-papieren, ontdekten we bij het uitpluizen van 66 ECM-certificaten voor maskers en beschermingspakken.

In minstens 19 Europese landen doken certificaten op die verwijzen naar een Italiaans bedrijf, Ente Certificazione Macchine (ECM) uit Bologna. Dat is in april door de Italiaanse toezichthouder op de vingers getikt voor misleidende praktijken.

Het bedrijf uit Bologna beweert zelf het slachtoffer te zijn van ‘flagrant misbruik’ van zijn gegevens en speurt naar eigen zeggen zelf naar 'zijn' nepcertificaten die circuleren. Al geeft ECM ook aan dat het ‘niet verantwoordelijk’ is als klanten aan wie het wél documenten gaf die documenten op een verkeerde manier gebruiken.

Onder andere een voormalige Chinese politieman, C.S., wiens bedrijven al het voorwerp uitmaakten van bevriezingsmaatregelen, gebruikte een ECM-certificaat om mondmaskers uit te voeren naar Europa. Er is een Europese ‘alert’ uitgestuurd om te waarschuwen voor zijn mondmaskers, maar onder andere in Litouwen hebben overheidsinstellingen zijn Chinese maskers al gekocht. Dat gebeurde via een lokale invoerder die de maskers leverde aan gemeenten, ziekenhuizen en het leger. De importeur beweert niets af te weten van de juridische perikelen rond zijn Chinese fabrikant. Anderzijds ziet hij geen graten in het gebruiken van certificaten die geen echt bewijs vormen van een CE-markering. ‘Ze zijn geldig noch ongeldig’, luidt het laconiek. ‘Het zijn ‘pre-certificaten’ omdat veel meer tijd nodig is om een echt certificaat te krijgen.’

Dat illustreert perfect de gang van zaken in tal van Europese landen, ook in België. Alle mogelijke pseudo- of valse certificaten worden uit de hoed getoverd om miljoenen mondmaskers te kunnen slijten aan de Europeanen, ongeacht wat de gevolgen kunnen zijn voor de volksgezondheid.

Miljoenen stuks

De Europese antifraudedienst OLAF liet aan ons journalistencollectief weten dat er meerdere onderzoeken lopen naar valse of misleidende certificaten die worden gebruikt om mondmaskers en andere persoonlijke beschermingsmiddelen te verkopen. OLAF werkt daarvoor samen met onder andere Europol, Interpol, de World Customs Organisation en nationale veiligheidsdiensten. ‘Er zijn al miljoenen stuks in beslag genomen’, stelt de directeur-generaal van OLAF, Ville Itälä. ‘De producten die bij de valse certificaten horen, werken niet en kunnen zelfs schadelijk zijn voor de gezondheid. Dat raakt niet alleen de individuele consumenten, maar ook apotheken, zorgcentra en grote institutionele kopers zoals ziekenhuizen en gevangenissen.’

De wortel van het probleem is een clash tussen de complexe Europese gezondheids- en veiligheidsregels en een ongeziene wereldwijde gezondheidscrisis. De sectorkoepel European Safety Federation (ESF), die haar kantoor in ons land heeft, houdt al sinds het begin van de coronacrisis in de gaten welke bedrijven allemaal verdachte certificaten gebruiken. ‘We krijgen daarover tot honderd vragen per dag binnen uit heel Europa’, stelt ESF-secretaris-generaal Henk Vanhoutte. ‘Het gaat zo ver dat de vervalsers ook al juridisch waardeloze documenten hebben gekopieerd omdat ze dat niet eens doorhadden.’

Kaduke maskers die het voorwerp uitmaken van Europese waarschuwingen zijn wel nog online te vinden, onder andere in de Chinese webwinkel Alibaba. Een heikele kwestie als je weet dat ons land in het begin van de coronalockdown nog hulde bracht aan Alibaba en zijn oprichter Jack Ma. ‘Ik wil Jack Ma en Alibaba oprecht bedanken om België te ondersteunen in de strijd tegen Covid-19.’ Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) was op 16 maart in de wolken met een half miljoen mondmaskers, die hier aankwamen met een grote pancarte ‘L’Union fait la force. Eendracht maakt macht'. De schenking was er gekomen dankzij het koningshuis, dat zijn prestige tijdens deze crisis uitspeelde om deuren te openen bij Chinese fabrikanten.

242
Verdachte websites
De federale gerechtelijke politie had eind mei al 242 websites en berichten op sociale media onderzocht die mogelijk te maken hadden met de verkoop van nagemaakte mondmaskers.

Anderzijds zijn niet alle mondmaskers waardeloos omdat het papierwerk niet in orde is. Een complexe cocktail van onwetendheid over de regels en regelrechte fraude maakt het ook voor de Belgische ordehandhavers allesbehalve gemakkelijk. De federale gerechtelijke politie heeft via haar internetspeurders van de sectie i2-IRU, die elke dag patrouilleren op het web, al meerdere grootschalige verkopen van nagemaakte mondmaskers vastgesteld. Op 25 mei hadden ze al 242 verdachte websites en berichten op sociale media onderzocht, naast chirurgische mondmaskers, FFP2 en -FFPS-maskers en medicijnen die zogezegd werken tegen corona.

Ook de economische inspectie, die bevoegd is om de kwaliteit van FFP2- en FFP3-mondmaskers te controleren, heeft al 72 processen-verbaal opgesteld voor inbreuken op de kwaliteit en de veiligheid van producten die te maken hebben met de coronacrisis. Er kwamen ook al 71 meldingen binnen over beschermingsmateriaal dat niet deugde, vooral mondmaskers (54). Online voerde de inspectie ook al 36 controles uit, vooral tegen de verkoop van nagemaakt of onveilig beschermingsmateriaal, maar het gros van de websites zit nu eenmaal in het buitenland. Alleen een gecoördineerde, internationale aanpak kan de schimmige business achter de coronacrisis de kop indrukken.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud