De miljoenenbusiness achter uw afgedankte kledij

Heel wat gemeenten willen paal en perk stellen aan de toevloed van kledijcontainers. ©SISKA VANDECASTEELE

Wie een arme Afrikaan hoopt te helpen door kledij weg te geven, komt bedrogen uit. Textiel is zo’n big business dat de sociale economie en de privé er een verbeten juridische strijd om uitvechten.

Als u een afgedankt T-shirt of een versleten broek via een kledingcontainer wil weggeven, is de kans groot dat u niet ver hoeft te rijden. De jongste jaren duiken overal in Vlaanderen massaal zulke containers op en dat is geen toeval. Een kilo textiel - een drietal kledingstukken - is ongesorteerd ongeveer 30 cent waard. Eenmaal gesorteerd gaat het al snel om een veelvoud.

Bovendien blijven we steeds meer kledij kopen en weggooien. Jaarlijks geeft elke Vlaming zo’n 8 kilo tweedehands kledij weg. Even veel textiel belandt ongesorteerd in de huisvuilzak, maar de overheid wil de Vlaming nog meer textiel laten sorteren. Het groeiend potentieel maakt textielinzameling financieel zo interessant dat almaar meer spelers interesse hebben in uw afgedankte kledij.

Van sociale tot illegale spelers

Wie textiel wil inzamelen, moet zich in theorie registreren bij de Vlaamse overheid en toestemming krijgen van de gemeente. Sociale spelers zoals Wereldmissiehulp, Oxfam en De Kringwinkel doen wellicht een belletje rinkelen. Daarnaast zijn er tientallen private spelers actief, maar dat onderscheid is niet altijd even duidelijk. Bij Curitas is de verwarring met Caritas groot. Het bedrijf zegt daarom ‘Curitas nv’ op zijn containers te plaatsen, maar beplakt die containers wel met afbeeldingen van het Rode Kruis, waar een klein deel van zijn winst naartoe gaat.

©MEDIAFIN

Ook bij het Vlaams Inzamelcentrum Textiel (VICT) is het allesbehalve duidelijk dat het om een private speler gaat. Op de containers van de dochteronderneming van Recutex, de grootste commerciële speler in de sector, prijkte jaren een jongetje uit het Zuiden dat u verwachtingsvol aankijkt. Het is een beeld van de ngo Kiyo, die een jaarlijkse donatie van Recutex krijgt. Pas na stevig protest verwijderde Recutex die affiches van zijn kledingcontainers.

Verder zijn er bendes die alle regels aan hun laars lappen. Illegale ophalers organiseren bijvoorbeeld huis-aan-huisophalingen kort voor de officiële inzameling plaatsvindt of poten zonder toestemming een container neer. Lang niet elke gemeente heeft de tijd en het geld om een procedure in te spannen tegen illegale containers.

Sociale tewerkstelling

In Dilbeek besliste het college daar paal en perk aan te stellen toen op zijn grondgebied meer dan vijftig verschillende containers waren neergepoot. Schepen Karel De Ridder (Groen) vroeg de lokale sociale spelers zoals Missiehulp en De Kringwinkel de ophaling onder elkaar te verdelen. ‘Op die manier wouden we niet alleen de afvalophaling regelen en sluikstorten tegengaan, maar ook de sociale tewerkstelling in onze gemeente ondersteunen’, zegt De Ridder.

Maar dat was buiten de privésector gerekend. Het VICT spande een rechtszaak aan. De reden? De gemeente had geen openbare aanbesteding voor de plaatsing van textielcontainers uitgeschreven.

Dilbeek is geen alleenstaand geval. Private spelers vechten sinds 2016 systematisch toewijzingen van gemeenten aan. ‘We dreigden te verdwijnen’, zegt Jan Vermoesen van Coberec, de Belgische federatie van 54 private textielspelers, die samen een omzet van 140 miljoen euro draaien. ‘Steeds meer gemeenten kozen ervoor om de textielophaling aan de kringloopsector toe te wijzen. Maar onze sector stelt meer dan 1.000 mensen tewerk, vaak laaggeschoolde arbeiders of mensen van buitenlandse origine. Het kan toch niet de bedoeling zijn die jobs te vervangen door de sociale economie? Om die reden zijn sommige leden naar de rechtbank getrokken.’

Rechtszaken

Volgens de Raad van State kunnen gemeenten inderdaad niet zomaar de lokale kringwinkel aanwijzen voor de textielophaling. ‘De rechtszaken daarrond leidden tot grote schokken in de markt’, zegt Lieselot Decalf van de Vereniging voor Vlaamse Steden en Gemeenten. ‘Veel gemeenten wisten niet meer wat ze moesten doen en vreesden juridische procedures.’

Om op veilig te spelen schreef een hele reeks gemeenten een aanbesteding uit voor de textielinzameling. In die gevallen zijn de spelers in de sociale economie de pineut, want zij zijn in tegenstelling tot private spelers niet bereid de gemeente te betalen om afvalcontainers te mogen plaatsen. Deze week nog won het VICT de overheidsopdracht in Lier. De containers van Wereldmissiehulp verdwijnen er uit het straatbeeld.

‘Zo zijn we de jongste jaren een vijftigtal containers verloren’, zegt Kathleen Mine van Oxfam-Solidariteit. ‘Omgerekend gaat dat om 300 ton textiel of 100.000 euro minder voor onze werking.’ Ook De Kringwinkel is ongerust, zegt Tom Wouters. ‘Deze evolutie bedreigt onze werking.’ Textiel is goed voor 34 procent van de omzet van de organisatie. ‘Commerciële organisaties vechten continu het plaatsen van textielcontainers aan. Ze wagen het om illegaal containers te plaatsen en wachten af tot ze worden aangemaand om die te verwijderen. Op dat moment worden ze betrokken partij en starten ze procedures op tegen de gemeente.’

Voorbehouden concessie

Zo is de strijd om de kledingcontainers in een bits juridisch steekspel uitgemond. De sociale economie vecht terug en heeft daarvoor een nieuw wapen, zegt Sofie Logie, die als advocate bij Publius in overheidsopdrachtenrecht is gespecialiseerd.

©SISKA VANDECASTEELE

‘De Europese wetgeving maakt een zogenaamde voorbehouden concessie mogelijk, waarbij de gemeente rekening kan houden met bepaalde criteria. Zo kan de gemeente alsnog de inzameling aan spelers uit de sociale economie toewijzen. Maar die voorwaarden zijn niet zo duidelijk. Private spelers spelen daarop in, passen hun statuten aan en doen alsof zij ook aan sociale tewerkstelling doen. Juridisch is dit hele verhaal nog in volle ontwikkeling.’

Ook volgens Kris Wauters, de advocaat van commerciële spelers zoals Curitas en VICT, is het nog niet duidelijk hoe het Europees Hof van Justitie het begrip van een voorbehouden opdracht zal toepassen. ‘Hoe dan ook is het niet zo dat mijn cliënten de kringloopcentra uit de markt willen duwen. Ze vragen als ondernemingen enkel een eerlijke kans. Ze willen de vrijheid om te ondernemen vrijwaren, want anders worden zij zelf uit de markt gezet.’

De juridische onzekerheid maakt dat veel gemeenten - zeker met de nakende lokale verkiezingen in aantocht - op veilig blijven spelen. Dilbeek is een uitzondering. De Ridder heeft ondertussen op basis van de Europese wetgeving een nieuw bestek uitgeschreven. ‘Onze lokale goede doelen hebben die aanbesteding met verve gewonnen. Maar het zou me niet verbazen als de private spelers opnieuw juridische stappen zetten. De hardnekkige manier waarop zij procederen, toont aan hoe lucratief deze business is.’

Geen enkel kledingstuk wordt weggegeven

Geen enkel kledingstuk dat u in een kledingcontainer gooit, wordt gratis weggegeven. Zelfs niet als u het in een container voor een goed doel gooit. De Kringwinkel en Oxfam verkopen de ingezamelde kledij in hun winkels. Bij De Kringwinkel gaat het om iets meer dan een kwart van de ingezamelde kleding. De rest wordt verder verkocht, gerecycleerd of als restafval weggegooid.

Bij de private spelers wordt dubbel zo veel kledij hergebruikt. Zo hangt de hippe kledingwinkel Episode vol met weggegeven tweedehands kledij. ‘Wij kennen de vraag in de hele wereld’, zegt Jan Vermoesen van de sectorfederatie Coberec. ‘De mooiste kledij gaat naar Oost-Europa, terwijl de rest in derdewereldlanden wordt verkocht. Wat echt niet als kledij kan worden verkocht, wordt als poetslap versneden of op een andere manier gerecycleerd.’ Zo kan uw kledij uiteindelijk in Afrika belanden, maar wellicht op een andere manier dan u in gedachten had.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content