Advertentie
analyse

'Delivery time' voor Vlaams-nationalisten

©Jef Boes

Na de historische verkiezingsoverwinning bleef de N-VA niet aan de zijlijn staan. Voor het eerst in de geschiedenis van dit land grepen de Vlaams-nationalisten Vlaams en federaal de macht. Is België nu een vogel voor de kat?

Er kwamen geen grote woorden aan te pas, die zondagavond 25 mei in de Viage in Brussel. Partijleider Bart De Wever kreeg het vooral benauwd van de zee opdringerige camera’s en pers die hem omringde, en misschien nog meer van de gedachte dat de opdracht die voor hem lag zo mogelijk nog moeilijker was dan de verkiezingen winnen. Het werd een onderkoelde overwinningsspeech, de Vlaamse leeuwenvlag werd in de kast gehouden, en over confederalisme werd met geen woord gerept. Het was ‘delivery time’. De N-VA mocht niet opnieuw aan de kant worden geschoven, wilde De Wever zijn afspraak met de geschiedenis niet missen.

Is het daarom dat er amper werd stilgestaan bij de historische verkiezingsoverwinning van de Vlaams-nationalisten? Want historisch was ze wel. De Volksunie raakte in haar hoogdagen niet verder dan een score van 18,8 procent, wat een eenmalige uitschieter was bij de communautair geladen verkiezingen in 1971. De N-VA haalde op 25 mei 32,4 procent, een score die bijna dubbel zo hoog ligt als de beste van de VU in de jaren 70.

De strijd is nog niet gestreden.
Fernand Huts
Ondernemer

Katoen Natie-baas Fernand Huts, die dicht bij de De Wever staat en nooit een blad voor de mond neemt, is daar niet zo verbaasd over. ‘Ik kan alleen maar constateren dat er in Vlaanderen een onderstroom is die al jaren verandering wil. Je moet er geen tekening bij maken, iedereen weet dat er in België grote problemen zijn die maar niet worden aangepakt waardoor de industrie bijvoorbeeld in ijltempo aan het verdwijnen is. Die Vlaamse roep om verandering vertaalde zich eerst in een proteststem voor het Vlaams Belang, waarna het een stem werd voor Jean-Marie Dedecker en nu is het een gigantische verkiezingsoverwinning voor de N-VA geworden.’

Misschien nog historischer dan de verkiezingsoverwinning is dat de Vlaams-nationalisten aan de macht zijn geraakt in Vlaanderen èn in België. Niet als vijfde wiel aan de wagen, maar als leidende politieke formatie. De oprichter van de N-VA, Geert Bourgeois, leidt de Vlaamse regering. En de Franstalige liberaal Charles Michel mag dan wel de premier zijn van de federale regering, Bart De Wever is de architect van de onuitgegeven Zweedse coalitie.

‘Echt historisch is dat voor het eerst sinds lang een antisysteempartij doordrong tot op het hoogste machtsniveau’, merkt politoloog Bart Maddens op. ‘De verwachting was dat de traditionele partijen, die een machtskartel vormen en nooit nieuwe spelers toelaten, net zoals na de verkiezingen van 2010 de N-VA zouden buitenhouden. Historici zullen vooral dat zien als een keerpunt in ons politiek systeem.’

Meteen rijst de vraag wat daarvan de impact zal zijn. Zitten we op een rollercoaster naar confederalisme en Vlaamse onafhankelijkheid? Of zet de machtsdeelname van de Vlaams-nationalisten - of spreken we beter van een machtsovername? - paradoxaal genoeg een rem op de middelpuntvliedende krachten die België in zes opeenvolgende staatshervormingen steeds verder hebben uitgekleed?

‘Het is een vreemde zaak, er zit een schizofreen element in’, merkt Karel De Gucht op, die de N-VA’ers ooit afdeed als caractériels. ‘Als Bart De Wever bewijst dat hij het land kan veranderen, en ik wil nog geloven dat hij die intentie heeft, ondergraaft hij zijn eigen basisstelling dat er in dit land niets kan veranderen, als de staatsstructuur niet wordt gewijzigd. Hoe lang zullen De Wever en zijn troepen het volhouden om het ongerijmde van hun eigen stelling te bewijzen?

Dit draagt alle kiemen in zich van iets historisch.
Bart De Wever
Voorzitter N-VA

Wat denkt Bart De Wever zelf over de historische verkiezingsoverwinning van zijn N-VA en de impact daarvan? ‘Je kan daar nu nog niet veel zinnigs over zeggen’, meent hij. ‘Toen de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Zhou Enlai in 1972, tijdens het bezoek van de Amerikaanse president Nixon aan China, gevraagd werd wat de gevolgen waren van de Franse Revolutie, antwoordde hij dat het nog veel te vroeg was om daar een oordeel over te kunnen vellen.’

Toch wil De Wever de verkiezingsoverwinning van zijn N-VA op 25 mei niet minimaliseren. ‘Het Vlaams-nationalisme is de dragende politieke kracht geworden. Eigenlijk is dat al in 2010 gebeurd, maar toen hoopten velen nog dat het maar een nare droom was. Dat was het niet. In 2014 hebben we niet alleen geconsolideerd, we zijn nog eens fors gegroeid. En voor het eerst hebben we onze verkiezingsoverwinning omgezet in machtsdeelname in Vlaanderen èn in België. Voor het eerst wordt de Vlaamse regering geleid door een N-VA’er. Voor het eerst nemen we een sleutelpositie in de federale regering in. Voor het eerst is er een coalitie van deze aard met aan Franstalige zijde alleen de Franstalige liberalen erbij. En voor het eerst sinds een kwarteeuw is de Parti Socialiste eruit geknikkerd. Vijf keer voor het eerst, dat draagt alle kiemen in zich van iets historisch’, aldus De Wever.

Maar is het dan geen paradox dat de Vlaams-nationalisten aan de macht zijn, maar hun communautaire eisen hebben moeten inslikken? De Wever bijt op zijn tong. Elk onverdroten woord hierover kan een uitslaande politieke brand veroorzaken. ‘We hebben onze institutionele eisen moeten opbergen omdat er geen politieke bondgenoten waren. Anders waren we het glijmiddel geweest voor een klassieke tripartite en zou de Vlaming weer een regering hebben gekregen die niet respondeert met zijn stem, wat het democratisch deficit is van België. Vandaar dat we een alternatieve regering hebben gemaakt die beantwoordt aan de Vlaamse verzuchtingen. Het nadeel is dat de PS kan terugkeren en de geleverde inspanningen ongedaan kan maken, zoals gebeurd is in de jaren 80 met de ‘retour du coeur’ van de PS. Het liefst zou ik daarom institutionele hervormingen hebben om op een structurele manier orde op zaken te zetten.’

Of de centrumrechtse regering het ook zal waarmaken, is volgens Fernand Huts nog maar de vraag. ‘Die strijd is nog lang niet gestreden. Ik weet niet hoe het zal uitdraaien. In dit land zijn er gigantische krachten aan het werk, zeker nu de politieke strijd om de macht in alle hevigheid is losgebarsten. De uitkomst is onvoorspelbaar, maar de N-VA zal geen cadeaus krijgen’, zegt Huts in een verwijzing naar het verzet van de PS en de vakbonden, waarmee de regering-Michel al vanaf dag één te maken kreeg.

‘Dit zijn de meest politieke stakingen ooit’, beaamt De Wever, ‘men probeert deze regering uit elkaar te ranselen’.

Echt historisch is dat voor het eerst sinds lang een antisysteempartij is doorgedrongen op het hoogste machtsniveau.
Bart Maddens
Politoloog

Ook Karel De Gucht merkt op dat de N-VA nu pas voor de echte test staat. ‘Nu gaan de problemen pas beginnen. Langs de zijlijn staan roepen, is één zaak. Dit moeilijke land besturen een andere. We kunnen beter, is de ambitie van de N-VA. Maar wat ze zelf doen, kunnen ze dat echt wel beter? Over 24 à 36 maanden weten we dat. The proof of the pudding is in the eating.’ Dat De Wever zelf ‘veilig’ op ’t Schoon Verdiep is gebleven, is volgens De Gucht alvast geen goed teken. ‘De Wever wil blijkbaar zelf niet de verantwoordelijkheid nemen voor de federale regering. Ik kan nog aannemen dat het voor de Franstalige liberalen moeilijk lag dat een Vlaams-nationalist eerste minister zou worden, maar dan had Kris Peeters het moeten doen. Ik kan alleen maar vaststellen dat zowel de N-VA als CD&V ervoor zijn teruggedeinsd. CD&V heeft zich zelfs ontpopt tot een oppositiepartij binnen die regering. Men heeft iets historisch gemaakt dat men blijkbaar liever niet ziet.’

De politieke machtsstrijd die is losgebarsten en haast letterlijk op straat wordt uitgevochten, zal volgens politoloog Bart Maddens mee bepalend zijn voor de toekomst van België. ‘Dit is de stresstest voor het federale België.’ Veel zal afhangen van de Parti Socialiste, meent hij. ‘Het is duidelijk dat de PS het verzet tegen de federale regering organiseert vanuit de deelstaten, Wallonië en Brussel. Als de PS die institutionele macht in de strijd werpt, dan zal dat het federale België onder druk zetten. De N-VA zal dan kunnen zeggen dat het federale model niet werkt, omdat het wordt gesaboteerd door de PS. Als de Franse Gemeenschapsregering zou zeggen dat ze de indexsprong niet zal toepassen op de Franstalige leraren, als de Waalse regering zegt dat ze de Waalse werklozen niet zal onderwerpen aan een gemeenschapsdienst, als Paul Magnette weigert om minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon naar de opening van het nieuwe politiegebouw in Charleroi te laten komen, dan speelt de PS met vuur. Tegelijk realiseert de PS zich dat dit de valstrik is die in hun ogen gespannen is door de N-VA, en hoeden ze er zich voor om de federale loyauteit helemaal overboord te gooien. De signalen vanuit de PS zijn nog diffuus.’

Identiteit

Wat de impact op België zal zijn van de historische verkiezingsoverwinning en de machtsdeelname van de Vlaams-nationalisten zal volgens Maddens ook afhangen van hoe de N-VA verder evolueert. ‘De partij heeft er nu voor gekozen om het Belgisch immobilisme te doorbreken door een centrumrechtse regering op de been te brengen. Een denkbaar scenario is dat de N-VA vervelt naar een centrumrechtse mainstream partij, zoals de CSU in Beieren. Die bewaakt de identiteit en autonomie van Beieren, maar trekt het Duitse federale systeem niet in twijfel. Voor de N-VA zijn er opportuniteiten om in die richting te evolueren, want dan wordt het moeilijk voor CD&V om zich te handhaven. Het ACW dreigt af te haken en bij links onderdak te gaan zoeken. De rechtervleugel van CD&V kan dan bij de N-VA aansluiten, zeker als de N-VA geen separatistische partij meer is. Je krijgt dan een realignment van het extreem versplinterde politieke systeem naar een links en een rechts blok. Maar dan blijft er wel niet veel over van het Vlaams-nationalisme’.

‘Als België deze stresstest goed doorstaat en kan functioneren in deze extreme omstandigheden, dan zal dat het streven naar confederalisme of Vlaamse onafhankelijkheid ondergraven’, besluit Maddens.

Dat de Vlaams-nationalisten de macht hebben overgenomen in België, lijkt buitenlandse investeerders alvast niet te verontrusten. ‘Ik kom overal in de wereld’, zegt Huts, ‘en geen mens die wakker ligt van de N-VA. In heel de wereld verstaat ook geen kat hoe België in elkaar zit. In elk land is het ook wel iets. Rusland bijvoorbeeld, is dat een democratie, is dat nationalisme, tsarisme of een oligarchie? Als bedrijven in Rusland investeren dan is dat omdat ze denken daar rendement uit te kunnen halen.’

Ook de gewezen Amerikaanse ambassadeur in ons land, Howard Gutman, die nog altijd een week per maand in ons land verblijft - ook al omdat hij in de raad van bestuur van Exmar zit - maakt zich geen zorgen. ‘Vanuit jullie perspectief lijkt de verkiezingsoverwinning van de N-VA een enorme stap, maar weet u wat politiek het meest verenigde land van de wereld is?’ zo werpt Gutman op. ‘België’, luidt zijn verrassende antwoord.

België is politiek gezien het meest verenigde land van de wereld.
Howard Gutman
Ex-ambassadeur VS

Gutman maakt de vergelijking met zijn land, de Verenigde Staten. ‘In de VS is de bevolking ‘fiftyfifty’ verdeeld over abortus, over de klimaatverandering, over de gezondheidszorgen, over bijna alles. En toch denk ik niet heel de tijd dat de VS uit elkaar gaan vallen. Jullie zouden in de VS allemaal Democraten zijn. En ik kan alleen maar vaststellen, dat er in België snel een coalitieregering op de been is gebracht. Het komt er nu op aan wat de regering doet, of ze de problemen aanpakt’, aldus Gutman.

Ook volgens Bart De Wever is de inzet nu om de sociaaleconomische omslag te maken die vanuit Vlaanderen al jaren wordt gevraagd. ‘Het predikaat historisch verdienen we pas als we erin slagen de schuldentrein te stoppen, de fiscale druk te verlagen, de private jobcreatie aan te zwengelen en de sociale zekerheid te redden’, luidt het. ‘En wat daarvan dan de impact zal zijn op de mindset van de publieke opinie en de N-VA, daar kan je nu geen zinnig woord over zeggen. Er is maar één strategie: de Vlamingen het beleid te geven waarvoor ze gestemd hebben.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud