Advertentie
interview

Ex-topman contraspionage: ‘Defensie duldt geen pottenkijkers’

Clement Van den Borre: ‘Het militair commando heeft herhaaldelijk contraspionageoperaties verbrand.’ ©SISKA VANDECASTEELE

Clement Van den Borre, een oudgediende van de militaire inlichtingendienst ADIV, doet na de affaire rond de voortvluchtige militair Jurgen Conings een boekje open over de geheime dienst. Van een oorlog tussen de burgers en militairen binnen de dienst tot verontrustende doofpotoperaties.

De Algemene Dienst Inlichting en Veiligheid (ADIV), onze militaire inlichtingendienst die zo’n 700 mensen telt, deed bij het grote publiek nauwelijks een belletje rinkelen tot die blunderde bij het opvolgen van de rechts-extremistische militair Jurgen Conings. Die kon bijna drie weken geleden met een groot wapenarsenaal aan de haal gaan bij Defensie en dreigde met aanslagen, onder andere op viroloog Marc Van Ranst. Maar wat speelt zich echt af bij onze militaire geheime dienst?

De 64-jarige Clement Van den Borre werkt al 41 jaar voor de ADIV. Hij had nooit een andere job dan jagen op spionnen, dubbelspionnen en andere probleemgevallen bij Defensie, zoals Conings. Hij deed dat niet als militair, wel als burger. Onze militaire inlichtingendienst bestaat voor een vijfde uit burgers.

Clement Van den Borre (64)

  • In 1980 ging Van den Borre na zijn legerdienst werken bij de militaire inlichtingendienst ADIV als inspecteur bij de buitendiensten, die werken op het terrein.
  • In 1987 zocht hij de Belgische spion Guy Binet, een kolonel die geheime documenten doorspeelde aan de Russen en 20 jaar cel kreeg.
  • Hij werd in 2016 als eerste burger hoofd van de Counterintelligence-afdeling van de ADIV.
  • Een intern conflict over een spionagedossier leidde in 2019 tot zijn schorsing, maar intussen bleek die onterecht.

Van den Borre schopte het in 2016 als eerste burger tot hoofd van de Counterintelligence- of CI-afdeling van de ADIV. Tot een intern conflict in 2019 leidde tot zijn schorsing. Die is intussen opgeheven en bleek onterecht. Nu zijn dienst zich in het oog van de storm bevindt en hijzelf aan de vooravond van zijn pensioen staat, wil Van den Borre voor het eerst openhartig praten over de gang van zaken bij de ADIV.

In de zaak-Conings is geblunderd met de doorstroming van informatie. Naast de top van Defensie en de minister van Defensie was zelfs de generaal-majoor die de ADIV leidt niet op de hoogte dat Conings op de OCAD-lijst met ‘potentieel gewelddadige extremisten’ stond. Hoe is dat mogelijk?

Clement Van den Borre: ‘We hadden vroeger de gewoonte om over onze operaties tweewekelijks een zeer gedetailleerde ‘commander’s update briefing’ te geven aan de generaal. Dat ging over allerlei lopende dossiers, van spionage, over Russen en Chinezen tot extremisme. Op zo’n briefing, die uren duurde, zou zo’n geval-Conings destijds zeker aan bod zijn gekomen, maar die briefings werden stilaan meer en meer ingeperkt tot alleen nog dossiers waarin ingrijpendere bijzondere inlichtingenmethoden moesten worden ingezet. Bovendien is de ADIV begin vorig jaar grondig hervormd met zo’n ongeziene complexiteit dat de shortcuts naar het hoger commando zijn omgeleid via onnodige, vertragende tussenstations.’

‘Ook de verdere informatiedoorstroming vanuit de ADIV naar de chef Defensie, naar het kabinet van de minister en naar andere diensten zoals het controleorgaan kan volgens mij beter gebeuren door een team van zowel een militair als een burger uit de CI-afdeling. Om een of andere reden gebeuren die delicate briefings alleen door militairen. In sommige gevoelige dossiers worden de burgers te vaak gezien als pottenkijkers, eerder dan als evenwaardige medewerkers. De hogere staf van Defensie moet aanvaarden dat de burgers bij de ADIV kunnen buigen op een ervaring van tientallen jaren terwijl de generaal die de verdere communicatie verzorgt misschien nog maar net in functie is in een zeer specifiek vakdomein dat totaal verschillend is van de ervaring die hij opdeed. Ik heb ook niet de pretentie dat ik pakweg een operatie van special forces in Somalië kan leiden.’

©SISKA VANDECASTEELE

Heeft de ADIV het probleem van rechts-extremisme bij Defensie verwaarloosd?

Van den Borre: ‘Er is absoluut nooit een tolerante houding geweest tegenover rechts-extremisme in het leger. Integendeel. Maar de capaciteit die de ADIV aan het rechts-extremisme en aan andere dreigingen kon besteden, is jaar na jaar achteruitgegaan. Na 2010 bereikte de dreiging van het terrorisme een nooit gezien niveau: wij konden dat niet aan als CI-afdeling. Onze mensen van CI deden wat ze konden, maar we holden de feiten achterna. Ik heb ook vaak met het schaamrood op de wangen gestaan toen buitenlandse inlichtingendiensten ons benaderden over een probleem en we moesten roeien met de riemen die we maar hadden. Of die buitenlandse diensten dan maar zelf het heft in handen nemen en hier illegale operaties uitvoeren? Dat is delicaat, maar ik ben niet naïef: ik ben ervan overtuigd dat de grote spelers dat dan doen.’

De chef Defensie wil nu snel 81 mensen binnen Defensie verschuiven naar de ADIV.

Van den Borre: ‘Het gebrek aan personeel kon al veel langer aangepakt worden. Pas na een onderbreking van liefst 21 jaar tussen 1988 en 2009 is opnieuw begonnen met de aanwerving van een kleine groep van zo’n 15 inspecteurs. Het is pas na zeer lang aandringen dat die nieuwe lichting inspecteurs is aangeworven. Terwijl we daar juist nood aan hebben: ogen en oren op het terrein, niet alleen mensen achter de computer of in commandofuncties. De technische inlichtingenmethoden bieden nieuwe mogelijkheden, maar aan het einde van de rit leveren nog altijd de acties op het terrein het onderzoek dat laatste extraatje informatie.’

‘Ook voor iemand als Conings moet je informatiekanalen in zijn omgeving hebben, om tijdig in te grijpen voor het echt een probleem wordt. Het was de bedoeling om vanaf 2009 regelmatiger aanwervingen te doen, maar dat is niet gebeurd. Na de terreuraanslagen in 2015 en 2016 is er uiteindelijk wel een grote aanwerving gebeurd van een paar tientallen mensen. Die hebben eind vorig jaar hun stage afgerond, maar ze worden nu ingezet voor taken die volgens mij niet de juiste zijn. Er is zeker een gebrek aan mensen bij de ADIV om observaties te doen.’

Waarom heeft de ADIV voor het observeren van Conings dan niet de Staatsveiligheid gevraagd om hulp, zoals minister van Justitie Vincent Van Quickenborne al opwierp?

Van den Borre: ‘Ik heb altijd geijverd voor een nauwe samenwerking met de Staatsveiligheid. De tijd van rivaliteit tussen de twee inlichtingendiensten ligt ver achter ons. In de strijd tegen het terrorisme is er in 2019 een gezamenlijk platform opgericht met de Staatsveiligheid. Maar de synergie kan volgens mij nog verder gaan en de volgende logische stap zou zijn om samen met de Staatsveiligheid het extremisme aan te pakken. Waarom zou Defensie daar een probleem mee mogen hebben? Waarom zou ook de Staatsveiligheid niet mogen toezien op de ongezonde uitwassen bij militairen? Een militair die ’s avonds zijn uniform uittrekt, begeeft zich ook gewoon onder burgers.’

Is er sprake van doofpotoperaties bij Defensie?

Van den Borre: ‘Op dat gebied zijn op een bepaald moment in mijn carrière mijn ogen geopend. Als chef en eerder al als adjunct-chef van de Counterintelligence- afdeling kreeg ik regelmatig bezoek van vertegenwoordigers van andere NAVO-landen die me wezen op probleemgevallen in hun eigen diensten die in België zouden zijn benaderd door vijandige diensten, vooral de Russen. Dan was het onze taak als gastland om hen daarbij te helpen omdat ze in ons land niet zelf onderzoeksdaden mogen stellen.’

Loyaliteit is belangrijk bij het leger, maar het mag geen reden zijn om het overschrijden van regels of wetten te nuanceren of te tolereren.
Clement Van den Borre

‘Ik vond het zeer merkwaardig dat wij zo weinig tot eigenlijk nooit meldingen kregen over soortgelijke probleemsituaties met Belgische officieren, die nochtans in grotere aantallen aanwezig waren bij de internationale instellingen op ons grondgebied. Terwijl die Belgen nog interessanter konden zijn voor buitenlandse geheime diensten met slechte bedoelingen. Eigen speurwerk leerde ons dat ook een aantal Belgische militairen het voorwerp uitmaakte van benaderingspogingen. Vaak herkenden onze militaire collega’s die niet als gevaarlijk. Dat leidde soms tot wrijvingen tussen onze directie Counterintelligence en de directie Intelligence, die nauwer bij het commando stond en in sommige gevallen zelfs ijverde om de acties van CI als ‘ongezonde bemoeizucht’ voor te stellen bij het commando.’

‘In het leger bestaat een zeer grote onderlinge loyaliteit, die ontstaat al in de militaire school. Die loyaliteit is belangrijk en zeer eerbiedwaardig, zeker in gevechtssituaties, maar mag geen reden zijn om overschrijding van de regels of wetten te nuanceren of tolereren. Het is ook niet evident dat een lagere officier kritische vragen stelt aan iemand hoger in rang, die de volgende jaren misschien zal beslissen over zijn bevordering.’

‘Bij Defensie is - in tegenstelling tot bij andere overheidsdiensten - bevordering echt interne keuken. Dat is ook de reden waarom Counterintelligence vooral een taak moet zijn voor burgers die indien nodig - en met het nodige respect - de hiërarchische afhankelijkheid kunnen overstijgen. Maar bij de hervorming vorig jaar is CI zijn autonomie volledig verloren.’

‘Herhaaldelijk waren er situaties waarin het militair commando contraspionageoperaties heeft verbrand. Dat gebeurde in de meeste gevallen onbewust, maar in sommige gevallen twijfelden wij of het niet bewust gebeurde. Dat is tot een climax gekomen in 2018, toen de directie CI een onderzoek voerde naar een majoor op verdenking van spionage. Die zaak is geëscaleerd in een oorlog tussen de burgers - zeg maar CI - en de militairen bij de directie I.’

U bent daarbij zelfs meer dan twee jaar geschorst, terwijl een militair als Conings niet eens is geschorst toen hij op de OCAD-lijst belandde?

Van den Borre: ‘Men is echt gaan zoeken om mij als ‘storend element’ te verwijderen. Toen ik in de gangen documenten aan het versnipperen was, hebben ze daar een veiligheidsincident van gemaakt: vernietiging van vertrouwelijke info. Dat bullshit, maar ik ben wel geschorst ‘in het belang van de dienst’ en mijn veiligheidsmachtiging is zelfs ingetrokken. Het federaal parket heeft de beschuldiging geseponeerd en ik heb mijn veiligheidsmachtiging teruggekregen tot 2025. Door de coronacrisis sleepte de procedure aan, tot de minister op 5 maart 2021 mijn schorsing beëindigde. Maar van het huidige commando van de ADIV krijg ik geen toegang meer tot de gebouwen van de dienst waar ik 41 jaar werkte. Het is was het is. Maar de huidige, pijnlijke gebeurtenissen blijven mij en een groot aantal (ex-)collega’s - burgers en militairen - wel motiveren om de scheefgegroeide situatie te bekampen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud