Gezocht: duizenden leraars (m/v)

©Serge Baeken

Een mooi salaris, op tijd thuis en drie maanden vakantie. Een droomjob, leraar. Toch verdubbelde het aantal openstaande vacatures in een jaar. Waarom wil niemand voor de klas staan en geeft de gymleraar wiskunde?

‘Elk jaar probeer ik in juni het schoolteam rond te krijgen, maar de meesten hebben pas vlak voor 1 september duidelijkheid over andere scholen’, zegt Nancy Nuyts, de directrice van ’t Regenboogje in Etterbeek. De afgelopen weken zocht ze nog vijf leerkrachten voor haar basisschool. ‘Het vraagt veel tijd en moeite om goede mensen te vinden, maar het is me opnieuw gelukt.’

Het jaarlijks terugkerend ritueel komt niet alleen in de steden voor. Ook voor de scholengroep Edugo in Oostakker was het de voorbije weken een moeilijke zoektocht om leerkrachten te vinden voor richtingen als hout, elektriciteit en constructie. ‘Dat is haast elk jaar zo. En als er leerkrachten in het midden van het jaar uitvallen, is het helemaal moeilijk.’

Eind juli was het aantal openstaande onderwijsvacatures gestegen tot 1.716, dubbel zoveel als in dezelfde periode vorig jaar. En de komende jaren wordt het lerarentekort alleen prangender. Terwijl het aantal leerlingen groeit, gaat een grote groep leerkrachten met pensioen. Gemiddeld zijn er tot 2024 elk jaar 6.000 extra leerkrachten nodig. Dat is 10 procent meer dan in 2014. Ondertussen daalt de instroom in de lerarenopleidingen. ‘Als we niets doen, krijgen we scholen waar sommige vakken niet meer gegeven worden’, waarschuwde Lieven Boeve, de topman van het katholiek onderwijs, vorig schooljaar.

De beste lessen waren die waarin ik de eindtermen aan mijn laars lapte. Maar zo werkt het onderwijs niet.
Bas Van den Boogaert
Ex-leerkracht

Nochtans zijn weinig beroepen zo belangrijk voor onze samenleving. Vele factoren dragen bij tot het succes van een kind, maar op school is de kwaliteit van de leerkrachten doorslaggevend. De bekende Australische onderwijsonderzoeker John Hattie bundelde in een metastudie tienduizenden onderzoeken over wat belangrijk is in het onderwijs. Ouders hechten veel belang aan de grootte van de klas of een modern schoolgebouw, maar de leerkracht maakt het verschil. Bovendien is er een bewezen verband tussen vakkennis en klasmanagement. Wie zijn leerstof goed beheerst, heeft meer energie om de leerlingen - letterlijk - bij de les te houden.

Terwijl schooldirecteurs dus alleen de allerbeste kandidaten zouden moeten selecteren, hebben velen het moeilijk om überhaupt iemand voor het schoolbord te krijgen. Door het lerarentekort staan steeds meer mensen voor de klas zonder het juiste diploma: 15 procent van de vastbenoemde leerkrachten en een derde van de tijdelijke leraars. Veel leerkrachten staan al voor de klas terwijl ze in avondopleiding de nodige pedagogische vaardigheden leren.

Bas Van den Boogaert was een van hen. Toen hij in twee secundaire scholen in Brussel begon, had hij geen enkele pedagogische opleiding en zelfs zijn masterdiploma nog niet op zak. Toch gaf hij al meteen in alle jaargangen les. ‘Ik was daar helemaal niet klaar voor’, blikt hij terug. ‘Ik gaf ook vakken die ik niet interessant vond of waar ik weinig van afwist. Nederlands bijvoorbeeld moet je echt goed onder de knie hebben voor je het aan een bende tieners kunt uitleggen.’

Van den Boogaert voelde zich wel in zijn element onder jongeren, maar vond dat hij te weinig van zichzelf kon geven. De einddoelen en regels deden hem verkrampen. ‘De beste lessen waren die waarin ik de eindtermen aan mijn laars lapte en mijn eigen ding deed met de thema’s. Maar zo werkt het natuurlijk niet in het onderwijs.’ Na twee trimesters trok hij net als veel andere jonge leerkrachten de klasdeur definitief achter zich dicht. Bijna de helft van de leerkrachten haakt de eerste vijf jaar af.

Knelpuntberoep

Leerkracht secundair onderwijs is ondertussen voor bepaalde vakken een knelpuntberoep. Vooral voor technische vakken, Frans en wiskunde worden volgens de arbeidsbemiddelingsdienst VDAB de tekorten steeds nijpender. Om werkzoekenden voor het onderwijs te motiveren behouden ze tijdens de lerarenopleiding en de stage hun uitkering.

In theorie is het lerarenberoep nochtans aantrekkelijk. Masters met een lerarendiploma beginnen met een nettoloon van 1.900 euro. Na tien jaar loopt dat op tot 2.300 euro. Ze komen op termijn in aanmerking voor een vaste benoeming, hebben veel vakantie en zijn vroeg thuis om hun kinderen op te vangen. En na hun loopbaan kunnen ze rekenen op een riant pensioen.

Die voordelen zijn een tweesnijdend zwaard, zuchten veel leerkrachten. Vrienden en familie lachen de werkdruk weg en onderschatten hoe moeilijk het is 20 balorige tienjarigen of 25 pubers in de hand te houden. Door de toenemende diversiteit, kansarmoede en meertaligheid komt het lesgeven zelf soms in het gedrang. Leerlingen met een lichte beperking maakten de afgelopen jaren de klas nog diverser. De druk op leerkrachten neemt toe, maar klagen is niet toegelaten. Want wie drie maanden vakantie heeft, kan toch geen stress hebben?

6.000
Tot 2024 zijn er elk jaar gemiddeld 6.000 extra leerkrachten nodig, van wie zo’n 4.000 voor het secundair onderwijs.

Toen pedagoog Pedro De Bruyckere zijn studenten in de lerarenopleiding vroeg wie zich voor zijn studiekeuze had moeten verantwoorden, stak de meerderheid de hand op. ‘Het is anekdotisch, maar je merkt dat het aanzien van het beroep en het vertrouwen in de leerkracht onder druk staan’, zegt De Bruyckere. ‘Nochtans is in vergelijking met andere landen het vertrouwen in het Vlaamse onderwijs nog vrij hoog. De inschrijvingen in de lerarenopleidingen gaan erop achteruit, maar dat is niet typisch Vlaams. De economische heropleving, de vergrijzing van het lerarenkorps en de demografische heropleving maken het tekort in veel landen nog erger. Nederland denkt aan grotere klassen en wil ook onderwijsassistenten voor de klas zetten onder het motto: in tijden van nood mag iedereen dopen.’

Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) hoopte met een breed pakket maatregelen het lerarenberoep aantrekkelijker te maken, maar de onderhandelingen liepen vorig jaar vast op het presteren van extra uren. Om geld te vinden stelde Crevits voor dat de leerkrachten in het middelbaar een uur extra les zouden geven. De vakbonden eisten eerst een studie over de tijdsbesteding van leraren. Weinigen geloven dat er voor de verkiezingen nog een groot loopbaanpact komt.

In afwachting nam Crevits andere maatregelen. Beginnende leerkrachten krijgen meer begeleiding en maken sneller kans op een vaste benoeming. Tijdelijke leraars krijgen meer werkzekerheid dankzij lokale vervangingsplatformen. Wie aan de lerarenopleiding begint, moet sinds dit schooljaar een ‘instaptoets’ afleggen om zijn algemene kennis te testen. Dat moet de opleiding en het beroep iets meer prestige geven.’

‘Je hoeft niet per se zo veel mogelijk jongeren te ronselen voor de lerarenopleiding’, zegt Charlotte Struyve, die aan de KU Leuven onderzoek doet naar de lerarenloopbaan. ‘Het is veel belangrijker de juiste mensen te vinden die met passie voor de klas wíllen staan. Als we jonge leraars met meer ondersteuning en uitwisseling van expertise in de klas kunnen houden, is al een groot deel van het lerarentekort opgelost.’

Teach First

Om het prestige van het beroep op te krikken kijkt Vlaanderen ook naar buitenlandse initiatieven. De Britse organisatie Teach First moedigt topstudenten in het hoger onderwijs aan om tijdens hun eerste werkjaren les te geven. In België richtte Pierre Pirard een gelijkaardig programma op, Teach for Belgium, nadat hij zijn carrière in het bedrijfsleven had opgegeven om les te geven in een Brusselse concentratieschool.

Maar De Bruyckere vreest dat de impact beperkt is. ‘In de Angelsaksische wereld staat zo’n ervaring bijzonder goed op een cv. Bij ons speelt die noodzaak minder. Bovendien zijn het zelfs in de VS en het Verenigd Koninkrijk druppels op een hete plaat. In de VS gaat het om 1,5 procent van het lerarenkorps. Mooie initiatieven, maar ze zullen het lerarentekort niet oplossen.’

Misschien ligt het antwoord bij het grijzer wordende deel van de bevolking? In het VK besliste de succesvolle FT-columniste Lucy Kellaway op haar 58ste de stap naar het onderwijs te zetten. Ze begeleidt ook anderen om op het einde van hun carrière voor de klas te gaan staan onder het motto: ‘You have a lifetime of experience. Now Teach.’

Ik vind niets mooier dan mijn passie voor Frans te mogen delen met jongeren en tegelijk met hen een band op te bouwen.
Peter Bruyninckx
Ex-woordvoerder Vlaams Verkeerscentrum

Ook bij ons zetten sommigen de stap. Peter Bruyninckx ruilde zijn job als woordvoerder van het Vlaams Verkeerscentrum voor het onderwijs. Sommige van zijn vrienden verklaarden hem gek, want de vastbenoemde ambtenaar staat als 48-jarige nu weer achteraan in de rij als tijdelijke leerkracht. Bruyninckx had het onderwijs 17 jaar geleden ingeruild voor ‘Het journaal’. ‘Rond 1 september begon het altijd te kriebelen. In mijn carrière als leerkracht, journalist of woordvoerder was er altijd één rode draad: uit een veelheid aan informatie de essentie selecteren en toelichten. Of dat nu voor duizenden kijkers is of voor één klaslokaal maakt niet zoveel uit. Toch denk ik dat ik als leerkracht nog meer het verschil kan maken. Ik vind niets mooier dan mijn passie voor Frans te mogen delen met jongeren en tegelijk met hen een band op te bouwen. Je helpt ze volwassen te worden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content