in memoriam

Godfried Danneels (1933-2019)

Milde kardinaal, maar te laks voor misbruik

‘Ik denk niet dat de hemel leeg zal zijn. Maar als God er is, zal alles er zijn. En God zal er zijn.’ In een afscheidsinterview met Humo ter ere van zijn emeritaat in 2010 gaf kardinaal Godfried Danneels al een inkijkje in hoe hij het leven na de dood zag. Donderdagochtend overleed hij op 85-jarige leeftijd thuis in Mechelen. Zijn gezondheid was al een tijdje broos en sinds het pedofilieschandaal in de kerk zijn imago van geliefde kerkvader een flinke knauw had gegeven, was hij grotendeels uit het publieke leven verdwenen.

Danneels groeide op in het West-Vlaamse dorp Kanegem als oudste van zes. Zijn vader was onderwijzer en het gezin was diepgelovig. ‘We ademden het katholicisme in met de lucht. We dronken het uit de grond als levenssap’, zei hij over zijn jeugd. De jonge Danneels studeerde filosofie in Leuven en theologie aan de Gregoriaanse universiteit in Rome. Tussendoor werd hij op zijn 24ste in zijn geboortedorp tot priester gewijd.

Teloorgang van de kerk

De man die 30 jaar aan het hoofd van de Belgische kerk zou staan, klom gestaag in haar rangen op. Op zijn 44ste werd hij bisschop van Antwerpen. Nauwelijks twee jaar later was hij al aartsbisschop van Mechelen-Brussel, de hoogste positie in de Belgische katholieke kerk. In 1983 benoemde de paus hem tot kardinaal.

In die periode raakte Danneels erg vertrouwd met het reilen en zeilen in Rome. Hij ontpopte zich tot een gerespecteerde kerkleider die namens de paus bemiddelde in conflicten. Maar vanaf het begin van de jaren 90 nam zijn invloed weer af, onder meer omdat hij er niet in slaagde de teloorgang van de kerk in België te stoppen en de legalisering van abortus tegen te houden. Ook zijn progressieve imago speelde hem parten.

Ik denk niet dat de hemel leeg zal zijn. Maar als God er is, zal alles er zijn. En God zal er zijn.
Godfried Danneels
Kardinaal

In de katholieke kerk gold Danneels als een kardinaal die de kerk een menselijk gezicht gaf en die met rake oneliners en eenvoudige boodschappen een breed publiek bereikte. Hij nam moderne standpunten in over zaken als condoomgebruik en de positie van de vrouw in de kerk, maar kon ook erg conservatief uit de hoek komen. Over het homohuwelijk bijvoorbeeld, of over euthanasie. 'Door zomaar uit het leven te stappen antwoord je niet op het probleem van lijden en dood. Je loopt er in een boog omheen en omzeilt het. Omzeilen is geen heldendaad', zei hij over de zelfgekozen dood van de schrijver Hugo Claus.

Net geen paus

Zijn 'linkse' imago deed Danneels de das om toen een opvolger gekozen moest worden voor paus Johannes Paulus II. De kardinaal stond nochtans op het briefje van mogelijke kanshebbers, maar de kerk was intussen te veel naar rechts opgeschoven. De witte rook was dit keer voor de conservatieve Duitser Jozef Ratzinger (Benedictus XVI), niet meteen Danneels' favoriet, wat goed van zijn gezicht af te lezen was op zijn avondlijke persconferentie na de pausverkiezing. Met de verkiezing van paus Franciscus in 2013 kwam dan toch de nieuwe wind waar Danneels op hoopte. Hij mocht zelfs mee op het balkon bij zijn eerste toespraak.

Benedictus XVI (Jozef Ratzinger) was niet meteen Danneels' favoriet.

De sfinx, een verwijzing naar zijn mysterieus en ondoorgrondelijk karakter, was toen al drie jaar met pensioen. In zijn afscheidsinterview met De Tijd noemde hij het bezoek van de paus in 1985 aan België en de heiligverklaring van pater Damiaan in 2009 de mooiste momenten uit zijn carrière. Op de vraag wat zijn plannen waren, antwoordde hij: 'Leren oud worden.'

Maar zijn reputatie raakte nog zwaar bezoedeld door het misbruikschandaal rond de Brugse bisschop Roger Vangheluwe en andere misbruikdossiers. Danneels werd daarin verweten niet doortastend genoeg te hebben opgetreden en de zaak in doofpot te hebben gestoken om de reputatie van de kerk te beschermen. Vooral de tapes die De Standaard eind 2010 publiceerde en waaruit bleek dat Danneels het slachtoffer van Vangheluwe onder druk zette om te zwijgen waren verwoestend voor zijn imago. Die maanden zouden als een donkere schaduw over zijn carrière blijven hangen.

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect