interview

'Helikoptergeld schiet doel totaal voorbij'

Paul De Grauwe: 'Als 73-jarige voel ik me extra kwetsbaar.' ©Franky Verdickt/ID

Hoewel hij vindt dat de overheden lang niet genoeg doen om de economische gevolgen van de coronacrisis te bestrijden, moet het wapen dat ze bovenhalen wel doelgericht zijn, zegt econoom Paul De Grauwe. 'Een cheque voor alle Belgen is dat niet.'

Drieënzeventig is hij intussen. En een economische crisis als deze heeft hij nog niet meegemaakt. ‘Dit is toch uitzonderlijk,’ zegt de professor aan de London School of Economics. ‘De financiële crisis van twaalf jaar geleden jaagde ons ook angst aan: we leden verliezen, werden werkloos en moesten banken redden. Maar dit is veel existentiëler: hier moeten we vrezen voor ons leven.’

Op basis van de eerste cijfers over de technische werkloosheid voorspelde econoom Peter De Keyzer deze week dat deze crisis minstens vier tot vijf keer zo groot wordt als de financiële crisis. 

Paul De Grauwe: ‘Economen moeten ophouden met voorspellingen als deze te doen. Net als Marc Coucke, die zonder enige kennis van zaken verkondigt dat de economie met 10  procent zal krimpen. Terwijl alle serieuze economen moeten toegeven: we weten het gewoon niet. Pretendeer dan ook niet dat je het wel weet. Dat brengt niet alleen de economen in diskrediet, maar veroorzaakt nog meer verwarring.’

‘Natuurlijk kunnen de effecten heel verregaand zijn. In de slechtste scenario’s belanden we in een depressie met productiedalingen van meer dan 10 procent. In andere scenario’s is het minder dramatisch. Kijk naar China, waar er enig positief nieuws is met het stilvallen van de nieuwe besmettingen. Maar we moeten alle voorzorgsprincipes maximaal toepassen. Want dit kan mogelijk catastrofaal worden.’

Valt u als econoom elke dag in verbazing over hoe snel het gaat?

De Grauwe: ‘Ja. Er is nu eenmaal geen eensgezindheid onder de epidemiologen. Eerst luidde het dat we het tegen deze zomer onder controle zouden hebben. Nu horen we dat het virus daarna misschien weer opduikt. Dat geeft een heel ander perspectief op de economische maatregelen die je moet nemen. Zijn tijdelijke maatregelen voldoende of niet: dat weet je nu dus niet.’

Hopelijk staan er nu geen onnozele populistische leiders op die van deze crisis misbruik willen maken.
Paul De Grauwe
Econoom

De luxegroep LVMH produceert nu handgel, de autobedrijven GM en Tesla willen beademingsapparatuur maken. Dit lijkt wel een oorlogssituatie.

De Grauwe: ‘Die solidariteit is positief. Maar een oorlogseconomie is toch nog iets anders. Arbeid en kapitaal worden weggezogen naar de oorlogsindustrie. Dat veroorzaakt een grote schaarste aan normale goederen. Daar zitten we nog niet. Het wordt wel belangrijk dat we onze bevoorrading op peil houden, zodat we niet moeten rantsoeneren.’

Zelfs Europese landen sluiten hun binnengrenzen voor noodzakelijk goederenvervoer. Gaan we die richting dan niet uit?

De Grauwe: ‘De Europese Commissie doet haar best. Ik hoop echt dat ze dat vlot verkeer over de grenzen kan garanderen. En hopelijk staan er geen onnozele populistische leiders op die van deze crisis misbruik willen maken.’

De Amerikaanse Centrale Bank pompte al 2.200 miljard dollar in het financieel systeem, de ECB kwam deze week met 750 miljard euro. Is dat genoeg?

De Grauwe: ‘Nee. Zulke opkoopprogramma’s op de secundaire markt zijn niet voldoende. Want als zoals verwacht de schulden in Italië exploderen, zullen de obligatiehouders hun schuld dumpen, wat de rentetarieven verder de hoogte in jaagt. Daarom moet de ECB rechtstreeks geld geven aan de overheden op het moment dat de schuld ontstaat. Dat geldt ook voor België. In plaats van dat de Schatkist schuldpapier moet uitgeven om de inspanningen te financieren, zou ze dat geld rechtstreeks van de ECB moeten krijgen.’

Een onbeperkte rechtstreekse geldkraan?

De Grauwe: ‘Het misverstand bij het grote publiek is dat de ECB een grote koffer heeft waar al het geld uitkomt. Dat creëert het beeld dat de geldvoorraad eindig is. Dat is niet het geval: de ECB maakt het geld uit het niets. In theorie kan de centrale bank in één keer alle staatsobligaties van alle landen uit de eurozone opkopen. Dus moet ze de overheden nu rechtstreeks steunen voor hun stimulusprogramma’s, zelfs zonder dat die daarvoor schuldpapier moeten uitgeven. Zo gaat onze schuldenlast niet omhoog. Zo’n monetaire financiering gebeurde ook in oorlogstijden.’

Net als het virus ons lichaam aantast, tast deze crisis ons economisch weefsel aan. Je moet daar krachtig tegen ingaan, om de permanente gevolgen op lange termijn te vermijden.
Paul De Grauwe
Econoom

België kondigde talrijke maatregelen aan. De betaling van de personenbelasting mag worden uitgesteld, de voorwaarden voor tijdelijke werkloosheid worden versoepeld en de Vlaamse regering trekt 1 miljard euro uit voor steunmaatregelen, om er maar enkele te noemen.

De Grauwe: ‘Die maatregelen zijn goed maar ontoereikend: we zullen veel meer moeten doen. We moeten beletten dat deze tijdelijke schok permanente gevolgen heeft. Net zoals het virus ons lichaam aantast, tast deze crisis ons economisch weefsel aan. Je moet daar krachtig tegen ingaan, om de permanente gevolgen op lange termijn te vermijden, zoals bedrijven die overkop gaan.’

Er wordt werk gemaakt van een miljardenfonds om grote bedrijven in nood te redden.

De Grauwe: ‘Je moet niet enkel de grote bedrijven redden, je moet alle bedrijven redden.’

Ook die bedrijven die al voor de crisis in slechte papieren zaten?

De Grauwe: ‘En hoe dacht je dat onderscheid te maken? Je kan geen triage doen zoals in de hospitalen zal gebeuren. Daar heb je nog duidelijke criteria: ik ben 73 en ik weet dat ik geen prioriteit zal krijgen op iemand van 30. Voor bedrijven heb je zulke criteria niet.'

Econoom Ivan Van de Cloot zegt dat je wel Brussels Airport moet redden, maar Brussels Airlines misschien niet, omdat de eerste strategisch belangrijker is voor je economie.

De Grauwe: ‘Wat ga je dan doen? Eerst twee weken de boeken van elk bedrijf bestuderen en dan beslissen? En je moet ook niet rekenen op moedergroep Lufthansa, want nu is het elk land voor zich. Dus ja: ik vind dat we ook Brussels Airlines moeten redden.’

U pleit er ook voor even geen faillissementen uit te spreken.

De Grauwe: ‘Dat was een Duits voorstel: laat gedurende zes maanden geen bedrijven over de kop gaan. Zo vermijd je permante schade aan je economisch weefsel.’

Ook de piste van het helikoptergeld duikt weer op. Om het consumentenvertrouwen op peil te houden, pleit econoom Geert Noels ervoor elk gezin tijdens de crisis maandelijks een cheque van 1.000 euro op te sturen.

De Grauwe: ‘Wat een slecht idee. Je moet zo’n cheque toch niet aan iemand als mij geven? Wat ga ik daarmee doen? Ik ga dat geld oppotten. Mijn voorstel om de geldkraan van de ECB open te draaien doet hetzelfde, maar veel gerichter: je geeft massaal geld aan de overheden om meer gefocuste maatregelen te nemen. Verhoog bijvoorbeeld de vergoeding voor tijdelijke werkloosheid tot 90 procent van het loon, in plaats van 70 procent nu. Je moet het geld geven aan mensen die hun inkomen zien dalen.’

Noels is niet de enige die ervoor pleit. Ook Jim O’Neill, de ex-hoofdeconoom van Goldman Sachs, is een voorstander. En de VS werken al concrete plannen uit.

De Grauwe: 'Maar dan geef je dat geld ook aan de rijkere consument. Waarom zou je zo’n cheque geven aan een bankier die 1 miljoen dollar per jaar verdient? Dat is toch belachelijk. De overheid moet massaal spenderen, maar niet in het wilde weg.'

Het scenario van de implosie kan zo groot worden dat alle banken overkop gaan.
Paul De Grauwe
Econoom

In welke mate speelt de politieke impasse op federaal niveau ons parten? Was een echte noodregering met de N-VA en de PS aan boord niet krachtdadiger geweest?

De Grauwe: ‘Dat weet ik niet. Kijk naar het rampzalige beleid van Nederland en het Verenigd Koninkrijk, die wel een volwaardige regering hebben. Ze raakten betoverd door een vorm van sociaal-darwinisme dat gelooft in groepsimmuniteit. Dat gaat ervan uit dat de zwakkeren en de ouderen uitvallen, een theorie die dicht aanleunt bij het extreemrechtse gedachtegoed.’

Maar is een minderheidsregering wel het goede instrument om de crisis volop te lijf te gaan?

De Grauwe: ‘Ik had ook liever gehad dat het anders was. Maar vergeet niet dat ook een volwaardige meerderheidsregering ruzie zou maken. Deze regering kan met de steun van de oppositie slagvaardig optreden. We moeten roeien met de riemen die we hebben.’

Kan een sneeuwbaleffect de banken opnieuw in de problemen brengen?

De Grauwe: ‘Het scenario van de implosie kan zo groot worden dat alle banken overkop gaan. Let op, ik zeg niet dat het zal gebeuren, maar het kan. De banken staan er wel beter voor dan tijdens de crisis van 2008.’

Nog een andere econoom, Etienne de Callataÿ, pleitte ervoor om de fiscale vrijstelling en de minimumrentevergoeding van 0,11 procent op het spaarboekje af te schaffen om de banken meer financiële ademruimte te geven.

De Grauwe: ‘Dat zal nauwelijks een verschil maken. En ik vind het totaal misplaatst dat zo’n oproep komt van iemand die zelf uit de bankensector komt (de Callataÿ was de hoofdeconoom van Degroof, red.). Dit lijkt op een pleidooi voor eigen huis.’

Ik voelde me niet comfortabel bij de theorie van kudde-immuniteit die de Britse regering hanteerde.
Paul De Grauwe
Econoom

Uw vrouw is Chinese. In welke mate volgt u het herstel daar op de voet op? En wat kunnen we ervan leren?

De Grauwe: ‘Ik krijg elke dag nieuwe info uit China. De ommekeer lijkt spectaculair, met geen extra interne besmettingen meer. Maar je mag de Chinese statistieken nooit 100 procent vertrouwen. We kunnen er wel uit leren dat we onze bedrijven niet zonder meer kunnen heropenen als de piek voorbij is. Je kan geen duizenden arbeiders de metro doen nemen om de fabrieken te gaan bemannen, want dan dreigt een nieuwe uitbraak.’

‘Ik had gehoopt dat de recessie V-vormig zou zijn, met een snelle rebound na de piek. Dat durf ik nu niet meer zeggen. We zullen de maatregelen maar gespreid kunnen versoepelen. We zijn voor even vertrokken. De heropleving zal er maar heel geleidelijk komen. Maar ook hier kan ik mij vergissen.’

Steeds vaker hoor je het woord depressie vallen. Kunnen we ons nog voorstellen wat dat inhoudt?

De Grauwe: ‘Nee, daarvoor moet je terug naar de jaren dertig van de vorige eeuw. We kennen de implicaties daarvan. Ik durf zelfs niet aan dat scenario te denken, dat is pure horror.’

Tot slot: hoe gaat u met deze crisis om? U bent weggevlucht uit Londen.

De Grauwe: ‘Ja, ik voelde me niet comfortabel bij die theorie van kudde-immuniteit die de Britse regering hanteerde. Op mijn leeftijd voelde het helemaal niet goed om in zo’n land te blijven. Maar ik keer wel terug.’

U bent 73. Maakt dat deze crisis anders? Voelt u zich kwetsbaar?

De Grauwe: ‘Toch wel. In feite kamp ik met tegenstrijdige gevoelens. Ik besef heel goed dat ik tot de risicogroep behoor. Daarom ga ik bijvoorbeeld niet meer naar televisiedebatten. En tegelijk ben ik blij dat mijn vrouw, mijn kinderen en kleinkinderen een veel kleinere kans hebben om te sterven. Daar trek ik mij aan op.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud