Advertentie

Herstelbetalingen en herdenkingsdag moeten koloniaal verleden helpen verwerken

Een besmeurd borstbeeld van Leopold II in Tervuren. ©saskia vanderstichele

Het langverwachte expertenrapport over het koloniaal verleden van ons land werd 680 pagina's dik. Het pleit voor een schadevergoeding aan de slachtoffers, maar speelt de uitwerking daarvan door naar de politiek.

Het expertenrapport over het koloniaal verleden van België werd woensdag openbaar gemaakt op de website van de Kamer. Anderhalf jaar geleden kreeg een internationaal team van tien historici, verzoeningsexperts, juristen en leden van de diaspora de opdracht te bekijken hoe België zijn koloniale verleden kan 'verwerken' en 'verzoenen'.

Het rapport vloeit voort uit de Bijzondere Kamercommissie, die tijdens de zomer van 2020 in allerijl in het leven werd geroepen. De aanleiding daarvoor was de dood van de zwarte Amerikaan George Floyd en de daaropvolgende protesten tegen racisme en discriminatie. In België werden toen verschillende standbeelden van Leopold II besmeurd of vernield.

De essentie

  • Het eindrapport van tien experten rond de 'verwerking en verzoening' van het koloniale verleden van België werd woensdag gepubliceerd.
  • Het vloeit voort uit de Bijzondere Kamercommissie, een ‘waarheids- en verzoeningscommissie’ over het koloniale verleden van België die anderhalf jaar geleden in het leven werd geroepen.
  • Het rapport roept op tot herstelbetalingen, maar legt de bal voor de uitvoering daarvan in het politieke kamp.

Toen koning Filip in dezelfde zomer verraste met een spijtbetuiging voor de ‘geweld- en gruweldaden’ en de ‘vernederingen’ uit het koloniale verleden, werd duidelijk dat de fase van het herstel was aangebroken. De commissie moest uitpluizen hoe dat er precies moet uitzien.

Ons werk als Kamerleden begint nu, maar ook het maatschappelijke debat over het rapport krijgt hierdoor de ruimte.
Wouter De Vriendt
Voorzitter van de Bijzondere Kamercommissie

Met dit rapport is de eerste stap gezet. 'Ons werk als Kamerleden begint nu, maar ook het maatschappelijke debat over het rapport krijgt hierdoor de ruimte', zegt Wouter De Vriendt, de voorzitter van de Bijzondere Kamercommissie. Het rapport wordt binnen enkele weken voorgesteld in het parlement, met hoorzittingen en consultaties.

Opmerkelijke voorstellen

Het meest gevoelige onderwerp was dat van de herstelbetalingen. Dat zijn (financiële) compensaties als historische geste voor wandaden uit het verleden. Volgens het rapport moeten die er komen, maar een bedrag wordt er niet opgekleefd.

Het rapport roept op tot overleg met de slachtoffers in België, Congo, Rwanda en Burundi over 'specifieke types van schendingen'. Dat moet resulteren in 'categorieën van slachtoffers of groepen slachtoffers die recht kunnen hebben op schadevergoeding'. Daarna kunnen de onderhandelingen over 'billijke schadevergoedingen' beginnen.

België moet een procedure opstarten voor de toekenning van herstelbetalingen aan Afrodescendenten, met terugbetaling van bepaalde geneeskundige zorg en therapieën.
Expertencomité Congo-commissie

Er zijn ook opmerkelijke voorstellen. Een van de experten, kunsthistorica en vertegenwoordigster van de diasporaverenging Anne Wetsi Mpoma, vraagt België om een procedure op te starten voor 'de toekenning van herstelbetalingen aan de Afrodescendenten, met terugbetaling van bepaalde geneeskundige zorg en therapieën'. Want 'er is nood aan psychologische ondersteuning', klinkt het. Hoe dat uitgewerkt kan worden, is onduidelijk.

Er zijn precedenten voor schadevergoedingen van staat tot staat. Duitsland regelde dit jaar een wiedergutmachung van 1,1 miljard euro met zijn voormalige kolonie Namibië. Ook Nederland zit op dezelfde lijn.

Als het ooit tot herstelbetalingen komt, is de kans reëel dat wordt gekeken naar voormalige koloniale bedrijven, zoals Union Minière, het scheepvaartbedrijf CMB of de katoenproducent Texaf, en naar investeringsfamilies met koloniale wortels, zoals de families Forrest, Lambert en Lippens. De koloniale economie was lucratief. Met rubber, mineralen, katoen, palmolie en ivoor werden fortuinen verdiend. Maar de Congolezen kregen vooral met dwang, dwangarbeid, honger en armoede te maken. Het rapport gaat in op de geschiedschrijving en spreekt over 'roofeconomie', maar laat concrete aanbevelingen achterwege.

Houvast

De vraag is of dit rapport een houvast biedt voor de moeilijke taak die de parlementairen wacht. Gemakkelijk wordt het niet. Het rapport, dat 680 pagina's telt, leest vaak als een geschiedschrijving door tien experten uit uiteenlopende disciplines en met verschillende achtergronden. Interessant, maar vaak ontbreken de handvaten voor de gevoelige, complexe en actuele vraagstukken die nu spelen.

Er is een 'alomvattend actieplan' nodig tegen racisme en discriminatie, klinkt het. En ook: dat het koloniale verleden 'beter belicht' moet worden in het onderwijs en dat 'er nood is aan dekolonisatie van exporuimtes in musea'. Er moet, aldus het rapport, een 'vernieuwende manier om de openbare ruimte te herdenken' onderzocht worden. Die conclusies zijn niet nieuw.

Nieuw is het idee van een nationale herdenkingsdag voor de slachtoffers van de kolonisatie. Daarin zou België een unicum zijn.

Wel nieuw is het idee van een nationale herdenkingsdag voor de slachtoffers van de kolonisatie. Daarin zou België een unicum zijn. Ook ijvert het rapport voor positieve actie met quota voor de werving van personen van Afrikaanse afkomst in overheidsdiensten en op alle kieslijsten.

Bergwandeling

Toch oogt de algemene slotconclusie na 680 pagina's mager. De experts raden aan 'tijd te nemen voor een transparant en inclusief traject'. Dat proces wordt vergeleken met een 'bergwandeling', waar 'traag vorderende inspanningen' nodig zijn om 'de horizon te verruimen' om 'meerdere valleien te kunnen overschouwen'. Anders gezegd: er staat de Bijzondere Kamercommissie nog een afmattende tocht te wachten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud