analyse

'Het draagvlak herstellen? Het is wachten op een pandoering'

Het enige wat werkt tegen stijgende coronacijfers is de sociale broeksriem aanhalen, zeggen experts. ©Photo News

Als we we de coronacijfers onder controle willen houden, moeten we volgens experts dringend ons gedrag weer aanpassen. Maar krijg je mensen weer in hun kot, als ze alles grondig beu zijn? Gedragswetenschappers zijn pessimistisch. ‘We hebben ons draagvlak vakkundig in gruis geslagen.’

Tussen 8 en 14 september werden in België dagelijks gemiddeld 978,3 nieuwe besmettingen met het SARS-CoV-2-virus geregistreerd. Dat is 74 procent meer dan een week eerder. Hoewel er meer en gerichter wordt getest dan ooit, valt die stijging daar niet aan toe te schrijven, onderstreepte de viroloog Steven Van Gucht vrijdag op de persconferentie van het crisiscentrum. 

Het aantal infecties verdubbelt momenteel om de acht à negen dagen, waar die verdubbeling enkele dagen geleden nog om de twaalf à dertien dagen plaatsvond. En, erger nog: hetzelfde valt waar te nemen bij het aantal ziekenhuisopnames. Die zitten met gemiddeld 39 per dag nog laag in de absolute cijfers, maar verdubbelen nu ook om de acht à negen dagen. Het zijn trends die de experts ernstig zorgen baren.

Het goede nieuws is dat iedereen eigenlijk weet wat we moeten doen om de boel niet te laten ontsporen: het beperken van onze sociale contacten. Maar niemand lijkt nog de energie of zin te hebben om de sociale broeksriem aan te halen. Officieel hebben we zowat de strengste regels van Europa, maar de facto liggen veel van die regels stilaan in de prullenmand. 

978,3
besmettingen per dag
De voorbije week werden dagelijks gemiddeld bijna 1.000 infecties geregistreerd.

Hoe is het draagvlak voor de maatregelen zo gesmolten? ‘Het probleem is deels dat we overspoeld worden met informatie en meningen’, zegt de gedragseconoom Siegfried Dewitte (KU Leuven). ‘Dat laat veel ruimte voor interpretatie. We zoeken als mens sowieso graag excuses, maar iedereen vindt in dat kluwen wel ergens een reden om het eigen gedrag te verantwoorden.’

Daarbij komt dat de mensen die ons binnen de lijntjes moeten doen kleuren momenteel erg weinig gezag uitstralen, vervolgt Dewitte. ‘Inconsistentie is dodelijk voor vertrouwen. En laten we nu net dat veel te vaak hebben gezien bij de aanpak van deze epidemie. Het voelt met momenten wat middeleeuws aan, als een feodaal systeem waarbij iedereen zijn eigen ding doet. Neem als voorbeeld die kleurcodes aan de universiteiten. Dat iedereen in dezelfde omstandigheden zit, maar toch voor een andere aanpak kiest, vergroot het gevoel van willekeur. De voorbije weken vond ik op dat vlak ongezien. We hebben ons draagvlak vakkundig in gruis geslagen.’

Een goede communicatie zou al een verschil kunnen maken. Maar ook daar ontbreekt het aan, zegt de communicatiespecialist Marc Fauconnier. ‘Door de aanslepende formatie en het algemene politieke falen kampen onze beleidsmakers sowieso al met een acuut gebrek aan gezag. Maar dan nog zou je hopen dat er iemand met wat politiek talent of bezieling een boodschap kan overbrengen. Als Angela Merkel iets zegt, dan luister je. Dat blijft aan je plakken. Wat premier Sophie Wilmès zegt, vervliegt terwijl ze het uitspreekt. Het is mede daarom dat bij ons de virologen zo belangrijk zijn geworden in de communicatie. Maar dat leidt dan weer tot verwarring. We kampen met een flou artistique die demotiveert.’ 

Ons beleid voelt bij momenten bijna feodaal aan. Iedereen doet zijn eigen ding.
Siegfried Dewitte
Gedragseconoom KU Leuven

De hamvraag is dan hoe je het draagvlak herstelt en mensen weer hun kot in krijgt. Maar de vraag is eenvoudiger dan het antwoord. ‘In een land als China is menselijk gedrag gemakkelijk te sturen, omdat eenzijdig informatie wordt aangeleverd en de opvolging van maatregelen streng wordt bewaakt’, zegt Kristof De Witte, die zich als onderwijseconoom aan de KU Leuven verdiept in de gedragswetenschap. ‘In een democratie is dat veel minder eenvoudig.’ 

Cruciaal voor het draagvlak is volgens De Witte dat het vertrouwen in beleidsmakers en het nut van de maatregelen wordt hersteld. Maar dat komt, zoals het gezegde gaat, te voet en gaat te paard. ‘Vertrouwen herstel je niet in twee dagen. Dat is een traag proces, dat weinig stuurbaar is. Het enige wat je eigenlijk kan doen is blijven sensibiliseren, blijven kaderen, blijven uitleggen in al zijn nuances waarom de maatregelen zo belangrijk zijn.’ 

Menselijk gedrag is cruciaal. Laten we het dan ook beter onderzoeken.
Siegfried Dewitte
Gedragseconoom KU Leuven

Wat kan helpen is volgens gedragseconoom Dewitte degelijk onderzoek naar de verschillende maatregelen en hun effect. Hij pleit voor een orgaan dat zich daarop toelegt. ‘In een normaal wetenschappelijk proces ga je voor je een interventie doet alles eerst proefdraaien, testen, peilen en finetunen. Door de hoogdringendheid van de epidemie is dat niet gebeurd in maart en april, wat te begrijpen is. Maar ook vandaag gebeurt dat nauwelijks of niet. Terwijl je op enkele maanden tijd een onderbouwd en consistent systeem had kunnen krijgen waarmee je verder kon op de lange termijn. Het zou niet slecht zijn alsnog zo’n crisisraad op te zetten. Iedereen is het erover eens dat menselijk gedrag cruciaal is in deze epidemie. Laten we het dan ook beter onderzoeken.’ 

Maar dat zijn langetermijninitiatieven. Terwijl de tijd volgens de gezondheidsexperts dringt, willen we voorkomen dat het opnieuw fout loopt. ‘Ik ben dan ook pessimistisch’, zegt Dewitte. ‘Ik vrees dat we eerst een pandoering moeten krijgen van de epidemie, voor we weer een draagvlak zien.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud