interview

‘Het is vijf voor twaalf voor de pensioenhervorming’

Pensioenexpert Marjan Maes. ©SISKA VANDECASTEELE

Nu de economie sneller dan verwacht herstelt, is het tijd om aan de structurele uitdagingen te beginnen, zegt de Nationale Bank. ‘Voor de pensioenen is het vijf voor twaalf’, aldus KULeuven-expert Marjan Maes.

Voor het eerst in drie jaar heeft de Nationale Bank nog eens een sprankeltje goed nieuws voor de Belgische begroting. Nadat die door de coronacrisis compleet was ontspoord, lijkt de snellere relance de schade iets te verkleinen. 'Zonder ingrepen landt het tekort in 2023 op 4,5 procent van het bruto binnenlands product (bbp), terwijl we eerder uitgingen van 6 procent’, zegt gouverneur Pierre Wunsch.

Marjan Maes (44)

  • Marjan Maes is docent en lid van de onderzoeksgroep Economie aan de KULeuven.
  • Ze is bestuurder bij het Vlaams pensioenfonds.
  • Onder de regering-Michel was ze pensioenexpert op het kabinet van N-VA-vicepremier Jan Jambon. Onder de regering-Verhofstadt II was ze deeltijds expert bij minister van Pensioenen Bruno Tobback (sp.a).

Daarmee is niks gezegd over het structureel tekort, dat de komende jaren nog uitgediept wordt door een reeks beslissingen die de Vivaldi-coalitie of de sociale partners hebben genomen zonder veel financiële dekking: de verhoging van de minimumpensioenen, -uitkeringen en -lonen, de verbetering van het zelfstandigenpensioen en de verlaging van de leeftijdsgrens voor landingsbanen. In het regeerakkoord staan wel intenties om de werkzaamheidsgraad op te krikken en de pensioenen voort te hervormen, maar het blijft wachten op concrete plannen. Volgens de jongste berichten zou het opzet zijn dat werk in september aan te vatten, samen met de begrotingsopmaak, die over de zomer wordt getild.

Professor en pensioenexpert Marjan Maes (KU Leuven) probeert positief te blijven, maar het lukt haar amper. ‘Hoe langer je wacht, hoe groter de groep wordt die niet meer langer kan aan de slag blijven.'

In Vlaanderen is al een inwoner op de vijf ouder dan 65. In 2040 piekt de vergrijzingsfactuur op bijna 30 procent van het bbp. 'Daarnaast blijft de vaagheid van het regeerakkoord een probleem. Pensioenhervormingen zijn ultragevoelig. Die moeten eigenlijk in detail in een regeerakkoord verankerd zijn. Als je dan ziet dat de sociale partners de klok terugdraaien, terwijl andere Europese landen hun effectieve uittredingsleeftijd voort doen stijgen, dan vrees ik het ergste.'

'Het principe van landingsbanen klinkt goed, maar het helpt niet om mensen langer aan de slag te houden. Veel beter zou zijn om landingsbanen vanaf 55 jaar te vervangen door het deeltijds pensioen, zoals dat in Zweden of Noorwegen vanaf 61 jaar bestaat, en dat het pensioen beduidend verlaagt naargelang men vroeger stopt. Zo kan je oudere werknemers in hun eigen tempo laten werken, zonder dat het de begroting bezwaart, en moet je zelfs niet meer controleren hoeveel ze bijverdienen.’

We gaan op tafel leggen dat je 20 jaar effectief gewerkt moet hebben om toegang te krijgen tot het minimumpensioen.
Egbert Lachaert
Voorzitter Open VLD

Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert heeft al een voorstel klaar voor de pensioenhervorming: de gelijkgestelde periodes - de jaren van werkloosheid die meetellen voor het pensioen - herzien. ‘Wij gaan op tafel leggen dat je minimum 20 jaar gewerkt moet hebben om aanspraak te maken op het minimumpensioen’, zegt Lachaert aan De Tijd.

Maes ziet dat als een logische keuze, maar blijft zeer kritisch voor de verhoging van het minimumpensioen tot 1.500 euro, dé trofee van de socialisten. ‘De kern van het probleem blijft dat de regering de kar voor het paard heeft gespannen met die belofte van 1.500 euro, die niet voor iedereen zal gelden en die het sociaal verzekeringsprincipe onderuithaalt. Je pensioen is idealiter een percentage van je loon en dus je werkjaren. Om armoede aan te pakken bij ouderen die heel weinig gewerkt hebben, zijn er andere instrumenten, zoals de inkomensgarantie hervormen.’

Als je ziet dat de sociale partners de klok terugdraaien, terwijl andere Europese landen hun effectieve uittredingsleeftijd blijven verhogen, vrees ik het ergste.
Marjan Maes
Professor KULeuven

Volgens Maes begint een hervorming het best bij de ambtenarenpensioenen. ‘In de vorige legislatuur is daar al op gewerkt, maar de gemiddelde bedragen blijven hoger en de carrières korter door de vele uitzonderingsstelsels.’

'Algemeen moeten er tussen 60 en 67 jaar ook meer incentives komen om langer aan de slag te blijven. Het Noors pensioen is genereus vanaf 67 en niet genereus voor wie op 60 stopt - met uitzonderingen voor lange carrières uiteraard.'

'Daarnaast blijf ik ervan overtuigd dat je naar een pensioensysteem moet evolueren dat zichzelf automatisch aanpast aan de stijgende levensverwachting en welvaart, in plaats van na politieke of sociale strijd. Zo vermijd je dat de sociale partners om de twee jaar met zulke bedroevende akkoorden komen.’

Minister van Pensioenen Karine Lalieux (PS) laat nog niet in haar kaarten kijken. Het enige wat ze al meermaals liet uitschijnen is dat er te veel publiek geld gaat naar het fiscaal gunstregime voor het aanvullend pensioen. Maes: ‘Op zich klopt het dat er iets schort met die fiscaliteit en dat meer mensen hun groepsverzekering in pensioenrente zouden moeten opnemen in plaats van kapitaal. Maar als dat de focus is, vrees ik dat de pensioenhervorming alleen uitdraait op een verhoging van de schuldratio en de sociale bijdragen.’

Marjan Maes geeft dinsdag om 12.30 uur een webinar over de pensioenen in de reeks ‘Perspectief 2030’ van de denktank Itinera.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud