interview

‘Het Westen moet eindelijk een rode lijn trekken tegenover China’

©EPA

Europa moet zich dringend wapenen tegen de opmars van China als wereldmacht, zegt de Nederlandse ex-bankier en sinoloog Henk Schulte Nordholt. ‘De agressieve taal van Trump kwam een pak harder aan dan het slappe gepraat van de Europese Commissie.’

Het is een dik jaar geleden dat in Europa het besef doordrong dat de corona-uitbraak geen ver-van-ons-bedshow was. Terwijl China, waar het dodelijke virus voor het eerst opdook, al is rechtgekrabbeld, worstelt een groot deel van het Westen met de indamming van de pandemie. Meer zelfs, China lijkt versterkt uit de crisis te komen en morrelt aan de geopolitieke wereldorde. ‘Het was al langer het plan om tegen 2049, wanneer de Volksrepubliek zijn eeuwfeest viert, het nummer een in de wereld te zijn’, zegt Henk Schulte Nordholt. ‘De coronacrisis heeft tot een versnelling geleid.’

Henk Schulte Nordholt (67) studeerde sinologie en volkenrecht in Leiden. In 1981 ging hij aan de slag op het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken, waar hij bevoegd was voor de handelsrelaties met China.
Vier jaar later werd hij directeur van het eerste kantoor van AMRO Bank in Peking. In 1992 richtte Schulte Nordholt Hofung Technology op, een handelshuis dat bemiddelt tussen Chinese en buitenlandse partners. Hij begon ook lezingen over China te geven en schreef enkele boeken, waarvan ‘China en de barbaren’ (2015) het bekendste is.

Later dit jaar verschijnt ‘Is China nog te stoppen? Hoe een virus de wereldorde verandert’ bij Uitgeverij Querido.

De Nederlandse ex-bankier legt de laatste hand aan een boek over de impact van de pandemie op China’s positie op het wereldtoneel. De titel en de ondertitel luiden: ‘Is China nog te stoppen? Hoe een virus de wereldorde verandert.’ Schulte Nordholt is al zijn hele werkende leven bezig met China. In 1985 stuurde AMRO Bank hem naar Peking om er een eerste kantoor te openen. Daarna ging hij voor eigen rekening werken met zijn handelshuis Hofung Technology. Tussendoor schreef hij enkele boeken, waarvan ‘China en de barbaren’ als zijn magnum opus te beschouwen is.

Onderhuids sluimert een zekere minachting bij de Chinezen voor het Europese beleid, waarin veel lucht zit en weinig substantie.
Henk Schulte Nordholt
Sinoloog en schrijver

In dat veelgeprezen boek belichtte Schulte Nordholt al hoe China zich steeds feller tegen de westerse wereldorde verzet. En de coronacrisis heeft die weerstand alleen maar aangewakkerd, zegt hij. ‘Het nieuwe is dat het Chinese model nadrukkelijk wordt aangeprezen als ideaal voor de rest van de wereld. De boodschap is steeds minder omfloerst. Het Westen moet erover waken dat het niet wordt meegesleept in de ondermijning door de Chinese propagandamachine.’

Werd de opmars van China ook in de hand gewerkt door Donald Trump, die als president zelfs zijn bondgenoten onderuithaalde?

Henk Schulte Nordholt: ‘Onder Trump was er geen spoor van een geopolitieke strategie. Die man heeft veel kwaad aangericht, ook voor het imago van de democratie. Ons westers politiek systeem draait niet alleen om regels, maar ook om fatsoen en de acceptatie van normen. Trump was koren op de molen van de propaganda-afdeling in Peking. De Chinese pers smulde bijvoorbeeld van de bestorming van het Capitool in Washington.’

‘Toch luisterde China naar de harde taal van Trump, hoe onsamenhangend de boodschap soms ook was. Zijn agressiviteit kwam een pak beter binnen dan het slappe gepraat van de Europeanen. Onderhuids sluimert een zekere minachting bij de Chinezen voor het Europese beleid, waarin veel lucht zit en weinig substantie. De Europese Unie tekent graag protest aan tegen misstanden zoals de repressie in Hongkong. Maar uiteindelijk blaffen de honden en trekt de karavaan voorbij.’

©Charlotte van der Heijden

Opvallend was het investeringsakkoord dat de EU en China eind vorig jaar sloten en dat Europese bedrijven een betere toegang tot de Chinese markt moet geven.

Schulte Nordholt: ‘Het is ongelooflijk dat Europa in die val is getrapt. De EU denkt dat ze de regie voert, maar het zijn altijd de Chinezen die de kaarten in handen hebben. Om Europa over de streep te trekken gaf Peking garanties over het versterken van de sociale rechten van werknemers. Ach, die toezeggingen zijn boterzacht. Het zijn flutconcessies. In het China van president Xi Jinping zullen vrije vakbonden nooit worden toegestaan.’

‘Kijk naar wat gebeurde na de Chinese toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie (WHO) in 2001. Dat was een enorme triomf voor de de Chinezen en gaf de economie een boost. Om het lidmaatschap binnen te halen deed China toen een rist beloftes. Maar twintig jaar later is daarvan zeker 80 procent nog niet uitgevoerd. Je kan bibliotheken vullen met afspraken, ‘letters of intent’ en memoranda. Maar misschien moet je eerst bestaande afspraken uitvoeren voor je nieuwe maakt.’

Toch laat Europa zich steeds weer verleiden door de lokroep van de Chinese markt.

Schulte Nordholt: ‘Klopt. Alleen is steeds vaker de vraag welke rol Europese bedrijven nog spelen. Zij zijn in een heleboel sectoren, van zonnepanelen over windturbines tot hogesnelheidslijnen, overvleugeld door Chinese concurrenten. De basisstrategie is autarkie, de niet-afhankelijkheid van westerse bedrijven en technologie. Daarom zijn ze zo verlekkerd op de chipsindustrie in de VS, want daar staan ze nog op achterstand.’

De Amerikaanse president Joe Biden rekent op een stevige westerse alliantie om de druk op China hoog te houden. Maakt hij een kans?

Schulte Nordholt: ‘De Chinese wereldorde is fundamenteel antidemocratisch. Als we willen dat die over pakweg twintig jaar niet domineert, moeten de westerse landen de handen in elkaar slaan. China is sterk in het tegen elkaar uitspelen van landen. Misschien moet het Westen eens afspreken waar het een rode lijn trekt. Alle democratische landen zouden dezelfde positie moeten innemen als het in Hongkong ontspoort of de bewijzen van de onderdrukking van de Oeigoeren op tafel komen. Dan zijn die landen ook minder kwetsbaar voor Chinese represailles.’

China lijkt zich de toenemende kritiek niet aan te trekken. Staat het land dan zo sterk?

Schulte Nordholt: ‘De berekening is dat de buitenlanders altijd economisch gedreven worden en dat de verontwaardiging een natte doek is, dat de protesten niets voorstellen. Dat is een marxistische kijk op mensen, die eigenlijk materialistische, economische wezens zijn. De rest is bovenbouw. En uiteindelijk is het belangrijker voor president Xi in het binnenland de macht te houden dan in het buitenland een goede reputatie op te bouwen.’

‘Toch voelt China dat het tij keert. Dat bleek uit de speech van Xi tijdens de jongste editie van het World Economic Forum. Daarin pleitte hij als vanouds voor multilaterale samenwerking. Maar de kern van zijn boodschap was dat hij waarschuwde voor blokvorming. Het was een signaal dat China vreest dat het Amerika van Biden de handen in elkaar slaat met Europa.’

Het behoud van de macht hangt in grote mate af van het economische succes. Trekt het regime dat nog?

Schulte Nordholt: ‘Toen ik in de jaren tachtig in China woonde, waren een mooie fiets en een ijskast hét teken van rijkdom. Het was het prille begin van een welvaartsexplosie waarbij het regime uitzonderlijk flexibel was: de bevolking kreeg kansen om rijker te worden, maar in ruil kwamen geen politieke hervormingen. Dat is nog altijd het sociale contract tussen regime en burgers. Natuurlijk is het geen contract dat door twee evenwaardige partijen is ondertekend. Het is van bovenaf opgelegd.’

U pleit in uw boek voor een ‘vertrouwen in de kracht van het westerse gedachtegoed’ om de opmars van China te stoppen.

Schulte Nordholt: ‘Als je zoiets zegt, krijg je vaak de reactie dat het Westen zichzelf superieur vindt. Omgekeerd is het net de Chinese propaganda die graag beweert dat het Chinese en het westerse gedachtegoed haaks op elkaar staan. Terwijl China een veel oudere traditie van liberalisme kent dan het Westen. Maar die traditie krijgt geen ruimte, zeker niet onder Xi. Meer dan zijn voorgangers heeft hij de afslag genomen naar de autocratie. De voorbije jaren is de eenpartijstaat geperfectioneerd. De propaganda lepelt de Chinezen in dat het Chinese systeem superieur is aan de westerse democratie, die alleen maar tot eindeloze verdeeldheid leidt.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud