analyse

Is het momentum van de klimaatbeweging voorbij?

Een affiche die onthuld werd bij de lancering van Sign for my Future in februari 2019. ©BELGA

Ondernemend Vlaanderen lanceerde in februari de klimaatactie Sign for my Future. Een halfjaar later legt de Vlaamse regering de oproep voor een ambitieus en doorgerekend klimaatplan naast zich neer.

Op 5 februari gaven honderden bedrijfsleiders en mensen uit het middenveld in de Koninklijke Munt in Brussel de aftrap van Sign for my Future. Het burgerinitiatief riep alle Belgen op zich uit te spreken voor een ambitieuzer klimaatbeleid. Onder de ondertekenaars van de petitie waren grote namen als supermarktbaas Jef Colruyt, KBC- en Umicore-voorzitter Thomas Leysen, Telenet-topman John Porter en de Antwerpse havenbaas Jacques Vandermeiren.

‘We moeten dringend in actie komen’, zei KU Leuven-rector Luc Sels bij de start van de campagne. ‘We moeten nu sensibiliseren bij onze politieke leiders, zodat onze kinderen en kleinkinderen het even goed hebben als wij’, zei Bart De Smet, de topman van de verzekeraar Ageas. Caroline Van Marcke, de CEO van het sanitairbedrijf Van Marcke, richtte zich tot de politiek: ‘Vertel ons welk klimaatbeleid u in de toekomst gaat voeren.’ De Antwerpse topindustrieel Thomas Leysen hamerde op de ambitie: ‘Wij moeten bij de landen zijn die hier de lead innemen.’

Intentieverklaring

De CEO’s ondertekenden een intentieverklaring die oproept om de officiële klimaatdoelstellingen van het akkoord van Parijs na te komen. ‘We vragen een wettelijke en decretale verankering van de doelstelling om voor 2050 CO2-neutraal te zijn in België en de gewesten.’ Een oproep die de gevolgd werd door 267.000 Belgen die de petitie mee ondertekend.

Het is in Vlaanderen niet gelukt van klimaat een leidend thema te maken in de verkiezingen. De klimaatbeweging is aan bezinning toe.
Bram Claeys
directeur van ODE

Ruim een halfjaar later en een kilometer verder, op 30 september in Hotel Errera, blies de nieuwe Vlaamse minister-president Jan Jambon (N-VA) verzamelen om het regeerakkoord voor te stellen. Al snel werd duidelijk dat klimaat niet de grootste prioriteit is.

Van de doelstelling om in 2050 CO2-neutraal te zijn, is geen sprake meer. De regering-Jambon houdt het op een reductie van de broeikasgassen met 80 procent. ‘De klimaatomslag vergt wereldwijde actie. Vlaanderen kan het niet alleen’, klinkt het.

Betonstop

De kilometerheffing werd eerder al van tafel geveegd. De betonstop wordt een bouwshift. De premie voor de aanschaf van een elektrische auto wordt geschrapt. Wel werd beloofd 10.000 hectare bos bij te planten. En de regering wilde de hoeveelheid wind- en zonne-energie verdubbelen.

We zijn nu minder actief omdat we wachten op het federale regeerakkoord.
Guy Weyns
initiatiefnemer van Sign for my Future

Maar snel raakte bekend dat de steun voor investeringen in zonnepanelen of windmolens vermindert. En de beslissingsbevoegdheid voor de vergunning van windmolens verhuist van de provincies of het gewest naar de gemeenten, tot ongenoegen van de windenergiesector, die waarschuwt dat de gemeenten nu al 42 procent van de nieuwe windmolenprojecten afschieten.

‘Alle Vlaamse regeringen sinds 2004 zeiden dat ze ‘niets meer’ zouden doen dan wat de EU vroeg. Maar nu wordt het voor het eerst keer gewoon minder, zegt Pieter Leroy. De Vlaamse professor emeritus milieu en beleid aan de Radboud Universiteit van Nijmegen is scherp voor het regeerakkoord.

‘De facto stapt Vlaanderen daarmee uit het akkoord van Parijs. De kiezer mag geen hinder ondervinden van het klimaatbeleid, is de redenering. Daarmee bedrieg je de burger: want met zo’n defensief beleid op het vlak van woningbouw, mobiliteit en energie kom je er niet.’

Kritiek

Door de klimaatneutrale ambitie te schrappen gooit de Vlaamse regering een van de explicietste eisen van Sign for my Future in de prullenmand. Ook van de twee andere actiepunten, een berekend investeringsplan en de oprichting van een klimaatraad, is voorlopig geen sprake. ‘Die actie heeft op politiek vlak niets gerealiseerd’, zegt Leroy.

‘De regering-Jambon heeft ons signaal inderdaad onvoldoende opgepikt’, zegt Mathias Bienstman, beleidscoördinator van de Bond Beter Leefmilieu (BBL) die als lid van de stuurgroep bij Sign for my Future betrokken was. ‘Dat leidt tot gemor bij ondertekenaars. Europees is het klimaatbeleid in een stroomversnelling gekomen, en in de Vlaamse politiek lijken ze dat niet te beseffen.’

Cynisme is niet op zijn plaats. Voor veel bedrijven is de ondertekening van de petitie een engagement.
Geert Palmers
CEO van 3E

Sommige ondernemers die de actie steunden, zijn ontgoocheld. Ook Geert Palmers, de CEO van het datatechnologiebedrijf 3E. ‘Kijk naar de uitspraak van Jambon dat wij maar 0,3 procent van het globale klimaatprobleem uitmaken, en dus niets oplossen als we dat terugbrengen naar 0,02 procent. Het is alsof je tegen een kind zegt dat het in het zwembad mag plassen omdat dat toch maar 0,03 procent is, of dat iedereen de stoep voor zijn deur vuil laat omdat zoiets toch niets voorstelt in verhouding tot alle andere trottoirs samen. Voor een verantwoordelijke beleidsmaker is zo’n uitspraak niet aanvaardbaar. Nee, politiek heeft Sign for my Future nog geen invloed gehad.’

Dat is ook de mening van Bram Claeys, directeur van ODE, de sectororganisatie van duurzame energie in Vlaanderen. ‘Dat soort grote publieksmanifestaties maken blijkbaar niet geweldig veel indruk. Van wie vinden we wel sporen terug in het regeerakkoord? Van lobbyorganisaties die wel de middelen en de tijd hebben om de kabinetten af te lopen, zoals Essenscia, de organisatie van de chemische industrie. Terwijl in andere landen het ene na het andere plan op tafel komt en dat tot maatschappelijke discussies leidt, is het in Vlaanderen niet gelukt van het klimaat het leidende thema van de verkiezingen te maken. De klimaatbeweging is aan bezinning toe.’

De 267.000 handtekeningen die werden verzameld, waren er minder dan gehoopt. En de campagnebeelden waren te pessimistisch en negatief, zegt iemand die dicht bij de actie stond. De initiatiefnemers hadden ook de pech dat de media-aandacht op de dag van de lancering vooral naar het ontslag van Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) ging. En de betogingen en spijbelacties van Youth for Climate gingen natuurlijk ook met een deel van de aandacht lopen.

Stokken in de wielen

Een van de weinige mensen die zich van bij het begin openlijk vragen stelden bij het klimaatenthousiasme van Sign for my Future, was politicoloog Bart Maddens. ‘Ik vond het niet kunnen dat tijdens de sperperiode voor de verkiezingen, waarbij de partijen met de handen op de rug geboeid, zijn een peperdure campagne gevoerd werd die duidelijk politiek gericht was’, zegt Maddens. ‘Uiteindelijk wilden de media, het establishment en de grote bedrijven de aandacht afleiden van de hele Marrakeshcrisis en zo vermijden dat de campagne zich zou verplaatsen van migratie en identiteit naar het klimaat. Zo wilden ze de N-VA en het Vlaams Belang stokken in de wielen steken.’

Onder meer Anuna De Wever (midden) schaarde zich achter Sign for my Future. ©BELGA

Guy Weyns, samen met Koen Verwee de leidende kracht achter Sign for my Future, ontkent dat met klem. ‘We hebben ons van in het begin bewust en consequent weggehouden van de politiek. Ons programma was zo opgesteld dat elke partij er zich in kon vinden. Klimaat werkt polariserend, maar door nooit te concreet te worden in onze maatregelen, zijn we daar niet in meegegaan. Het gevolg was wel dat we soms wat minder uitgesproken konden zijn.’

Toch is Sign for my Future nog van plan de politici op hun plichten te wijzen. Na de keiharde inspanning was het even op adem komen, zegt Weyns, die in het dagelijks leven marketingdirecteur van De Lijn is. ‘We zijn nu minder actief omdat we wachten op het vierde regeerakkoord, op het federale niveau. Dan koppelen we terug. Vergeet ook niet dat we een nationale actie waren, en dat het Waalse en het Brusselse regeerakkoord wel klimaatneutraliteit in 2050 in hun doelstellingen opgenomen hebben. Maar sowieso is Sign for my Future tijdelijk. Na het federale regeerakkoord heffen we onszelf ook op.’

Zinloos

Zijn alle klimaatacties van het voorjaar dan zinloos geweest? In een opiniestuk in De Tijd voorspelde Maddens in april al de beperkte invloed van de campagnes. ‘Je moet de impact van alle mediageweld rond het klimaat niet overschatten. De kiezer haalt de schouders op en denkt er het zijne van. Gelukkig maar.’

Sign for my Future

‘Sign for my future’ ging in februari van start als een petitie voor een ambitieuzer klimaatbeleid. Het initiatief ontsproot aan de geesten van Koen Verwee (ex-topman van De Persgroep) en De Lijn-directeur Guy Weyns.

Ze mobiliseerden grote namen uit de Belgische bedrijfswereld, en stemmen uit universiteiten, het middenveld en de cultuursector.

De bedoeling was aan te tonen dat er een enorm draagvlak is voor klimaatmaatregelen en dat die breder gedragen worden dan door een groep groene jongens en spijbelende jongeren. 267.000 Belgen tekenden.

Sign for my future vraagt dat de volgende regering een klimaatwet uitwerkt. Daarnaast streeft de organisatie naar een investeringsplan voor de klimaattransitie en de oprichting van een klimaatraad van experts om het beleid te controleren.

Afgaand op het Vlaamse regeerakkoord heeft hij gelijk gekregen. ‘De klimaatacties hebben zelfs een pervers effect gehad’, zegt Maddens nu. ‘Veel kiezers ergerden zich aan de heisa, zeker toen scholen hun leerlingen bijna verplichtten mee te spijbelen voor het klimaat. Dat heeft tot irritatie geleid, waar de N-VA in de campagne op in heeft gespeeld door op de rood-groene belastingtsunami te wijzen. De partij heeft het verlies van kiezers aan het Vlaams Belang nog wat kunnen compenseren door er terug te winnen bij de rechtse vleugels van CD&V en Open VLD.’

Dat het Vlaamse regeerakkoord minder ambitieus is op klimaatvlak is volgens Maddens niet meer dan normaal. ‘Dat is de gebruikelijke democratische dynamiek: het beleid weerspiegelt de bekommernissen van de kiezers. En die lagen meer bij migratie en de sociale verzuchtingen dan bij het klimaat. Als Groen de verhoopte 20 procent had gehaald, was het regeerakkoord veel ambitieuzer geweest op klimaatvlak, ook al zat die partij niet in de regering. De bedoeling van Sign for my Future om de electorale agenda te manipuleren is in elk geval mislukt.’

In de entourage van Sign for my Future leeft dat besef ook wel. ‘Ergens wilden we met onze actie een politiek draagvlak creëren dat het de N-VA en Bart De Wever makkelijker moest maken zich los te weken van de invloedrijke lobbymachine van de Antwerpse petrochemie, die vaak op de rem gaat staan over klimaatmaatregelen’, zegt een initiatiefnemer. ‘Maar daarbij hebben we met een zaak geen rekening gehouden: de opmars van het Vlaams Belang. Sinds die partij scoorde met haar verzet tegen rekeningrijden, is bij de N-VA elke klimaatmaatregel die pijn doet onmogelijk geworden, uit angst nog meer kiezers te verliezen aan het Belang.’

Slapend spaargeld

Toont een actie als Sign for my Future aan dat het nogal vrijblijvend is voor bedrijfsleiders om een handtekening te zetten onder zo’n petitie, zonder dat ze zelf iets wezenlijks moeten veranderen?

‘Je hebt natuurlijk altijd freeriders die zo’n initiatief gebruiken om promo voor hun bedrijf te maken’, zegt Palmers. ‘Maar cynisme is hier niet op zijn plaats. Voor veel bedrijven is zo’n ondertekening echt een engagement waarover vooraf is gediscussieerd en waarbij structurele initiatieven horen. Dankzij Sign for my Future staat het klimaat nu wel op hun agenda. Dat is een verdienste.’

Voor Palmers is de oplossing voor het klimaatprobleem voor een groot stuk in de handen van de bedrijven die hierin koploper zijn, zoals Colruyt, Umicore, DEME en het Antwerpse Havenbedrijf. ‘Die ondernemers zijn op dat vlak progressiever dan meestal gedacht, en zeker ook progressiever dan de politiek. Zij maken een risicoanalyse op de lange termijn en weten goed dat het onverantwoord is als je nu geen actie onderneemt.’

Bedrijfsleven

Ook bij Sign for my Future kijken ze naar het bedrijfsleven om een mogelijk vervolg aan de actie te breien. ‘We willen graag dat de opgebouwde coalitie, waaronder heel wat grote bedrijven, op een nieuwe manier kan bijdragen aan de klimaatinvesteringen’, zegt Weyns. ‘Die investeringen toegankelijk maken voor het grote publiek lijkt me een goed idee. Er is 280 miljard slapend spaargeld in België. Waarom zetten we dat niet in?’

Verwaarloosde problemen, denk aan migratie in de jaren vijftig tot negentig, of aan budgettaire tekorten, wreken zich vroeg of laat. Daar ligt de tragiek van dit slechte Vlaamse regeerakkoord: we gaan vijf jaar tijd verliezen.
Pieter Leroy
Professor emeritus

Ook Bienstman denkt dat de bedrijfswereld de druk op de ketel kan houden. ‘De discussie keert sowieso terug zodra een Europese miljardenstroom voor innovatie in klimaattechnologie op gang komt. De angst om dat geld te mislopen zal groot zijn. Bedrijven die in de spits willen blijven en merken dat de ambities niet groot genoeg zijn, zullen gefrustreerd raken en druk uitoefenen.’

Klimaat komt weer op de agenda, gelooft Leroy. ‘Maar dat een disconnectie is ontstaan tussen de publieke aandacht voor het klimaat en de politieke agenda is problematisch’, zegt hij. ‘Dat kan niet lang goed gaan. Verwaarloosde problemen, denk aan migratie in de jaren vijftig tot negentig, of aan budgettaire tekorten, wreken zich vroeg of laat. Daar ligt de tragiek van dit slechte Vlaamse regeerakkoord: we gaan vijf jaar tijd verliezen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n