Advertentie
Advertentie
interview

Ive Marx: ‘Dit land is de trappers kwijt'

Ive Marx: ‘Als je de hervormingen juist doorvoert, leidt meer flexibiliteit tot minder armoede.’ ©SISKA VANDECASTEELE

Het loonakkoord en de discussie over het brugpensioen tonen volgens de hoogleraar Ive Marx hoe slecht we in ons land kunnen focussen op de echte problemen. ‘Dit land is helemaal inert.’

Inertie staat in de Van Dale omschreven als traagheid. Ive Marx, hoogleraar sociaal-economische wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen, gebruikt het woord meermaals als hij het over sociale partners en de Belgische politiek heeft.

Op Twitter haalde hij de afgelopen week zwaar uit naar het loonakkoord dat de kopstukken van de vakbonden en de werkgevers in de Groep van Tien hebben afgesloten. ‘Als de sociale partners nog lang zo verder doen, houden ze binnenkort nog 1,1 procent relevantie over’, schreef hij over het akkoord, waarin een maximale loonsverhoging van 1,1 procent boven op de index is opgenomen.

Marx is een opvallende stem in het maatschappelijke debat. Hij neemt geen blad voor de mond en is kritisch voor zowel links als rechts. Als arbeidsmarkt- en armoede-expert windt hij zich op over de manier waarop we à la belge gewoon ons gangetje blijven gaan terwijl er van alles rammelt aan ons sociaal model. Noch de sociale partners, noch de politiek slaagt er volgens hem in geloofwaardige plannen te maken. ‘Dit land is de trappers kwijt.’

Waarom was u zo kritisch over het loonakkoord?

Ive Marx: ‘We zijn een van de Europese landen waar de arbeidsmarkt het meest oververhit is. De bedrijven vinden geen volk. Tegelijk zijn er nauwelijks landen waar er zo weinig laaggeschoolden, mensen met een migratieachtergrond of 50-plussers aan de slag zijn. Haast nergens leven zo veel mensen van een uitkering en komt de sociale zekerheid zo onder druk te staan door de vergrijzing.'

We zijn al 40 jaar naar dezelfde soap met dezelfde plot aan het kijken

'De Groep van Tien zou een voortrekkersrol moeten spelen in het vinden van antwoorden op die problemen. Maar de werkgeversorganisaties willen alleen maar sociale rust en de vakbonden willen enkel hogere lonen. Dus zijn ze bezig met de vraag of de lonen nu met 0,8 of 1,1 procent mogen stijgen of met het iets meer terugbetalen van de tramkaartjes door de werkgever.'

'We zijn al 40 jaar naar dezelfde soap met dezelfde plot aan het kijken. Dan kun je enkel concluderen dat de sociale partners niet in staat zijn antwoorden te vinden voor de echte problemen.’

De sociale partners kregen veel kritiek omdat ze het langer mogelijk willen maken dat mensen voor hun 60 jaar met brugpensioen gaan. Minister van Werk Kris Peeters had het over een storm in een glas water, omdat het over een kleine groep gaat. Wat vindt u?

Marx: ‘Of het nu over 222 of duizenden mensen gaat, doet er niet toe. Het gaat om het signaal en dat zit helemaal fout. Het brugpensioen is een al decennia standhoudend monsterverbond tussen de vakbonden en de werkgevers.'

Bio

Ive Marx is hoogleraar aan de Universiteit Antwerpen, waar hij sociaal-economische wetenschappen doceert.

Hij was de voorbije zes jaar voorzitter van het departement sociologie en is verbonden aan het Centrum voor Sociaal Beleid Herman Deleeck, waar hij onderzoek leidt in de domeinen inkomens- en vermogensongelijkheid, arbeidsmarkt en migratie.

'Ze blazen daar altijd warm en koud over. Ze erkennen intussen dat we langer moeten werken. Maar als puntje bij paaltje komt, maken ze nog altijd dankbaar gebruik van het brugpensioen. Om een heel begrijpelijke reden: het is een gemakkelijke manier om herstructureringen door te voeren zonder al te veel sociale onrust.’

Kunnen we de Groep van Tien dan maar beter afschaffen, zoals de N-VA zegt?

Marx: ‘Dat gaat behoorlijk ver. Ons sociaaloverlegmodel heeft zijn voordelen en die dreig je weg te gooien. Maar als de Groep van Tien niet met oplossingen komt, zal het van buitenaf moeten komen.’

Van wie?

Marx: ‘De politiek. De overheid zit nu niet aan tafel, maar is natuurlijk betrokken partij. De gemeenschap betaalt de kosten van het sociaal overleg en ondervindt er de consequenties van. De regering heeft niet enkel het recht, maar zelfs de plicht om zich te moeien met het sociaal overleg. En ze moet, wat mij betreft, zelfs het laatste woord hebben.’

Hebt u er vertrouwen in dat de politiek wel beweging krijgt in ons sociaal model?

Marx: (zucht) ‘De inertie zit helaas ook in de politiek. Kijk naar de hele historie rond de Arbeidsdeal. Lange tijd lag alles op het vlak van de arbeidsmarkthervormingen stil. Plots wordt beslist dat er een Arbeidsdeal moet komen, waarbij een hervorming van de degressiviteit van de werkloosheidsuitkeringen op tafel belandt.'

©SISKA VANDECASTEELE

'Op zich geen slecht idee, want er is vermoedelijk wel een link tussen het feit dat de uitkeringen niet beperkt zijn in de tijd en het hoge aantal langdurig werklozen. Maar er gaat geen enkel serieus studiewerk aan vooraf en er wordt niet over overlegd. Dat leidt tot een ondoordachte oplossing. Dat was echt een voorbeeld van Belgische symbolenpolitiek. En uiteindelijk komt er dan ook nog eens niets van terecht.’

Waarom geraken hervormingen in ons land zo moeilijk doorgevoerd?

Marx: ‘Deels omdat we tevreden zijn met de mediocriteit. De sociale partners en de regering zeggen altijd: we zullen dat eens bekijken. Terwijl we zoals de Nederlanders zouden moeten zeggen: we moeten dat hervormen.'

'Het helpt ook niet dat de macht in ons bestel zeer gefragmenteerd is. Niet alleen door de bestuurlijke lasagne met al haar bevoegdheidsniveaus. Maar ook door de grote macht van de middenveldorganisaties, die overal mee aan tafel zitten, maar vastzitten in een interne concurrentiestrijd.'

De inertie heeft zijn prijs bij die groepen die het niet goed hebben, zoals mensen die geen werk hebben.

'De drie grote vakbonden proberen elkaar vliegen af te vangen en bij de werkgeversorganisaties is dat eigenlijk hetzelfde. Hetzelfde in de zorg: de ziekenfondsen beconcurreren elkaar. En niemand durft te zeggen: genoeg gepraat, nu gaan we beslissingen nemen.’

‘Dat leidt ertoe dat dit land helemaal inert is. Voor de Belgische middenklasse is dat positief, want die boert behoorlijk goed. Maar het heeft zijn prijs bij die groepen die het niet goed hebben, zoals mensen die geen werk hebben. We zijn een land met 15 procent armoede. Dat zijn 1,6 miljoen mensen, een gigantische groep in een land met zo’n grote welvaartsstaat en zulke hoge belastingen. Met onze welvaartsstaat moeten we er toch in slagen die armoedecijfers naar beneden te krijgen?’

Dat was ook de ambitie van Vlaams minister van Armoedebestrijding Liesbeth Homans (N-VA), die de kinderarmoede wilde halveren.

Marx: ‘Als je zoiets zegt, moet je daar ook het beleid voor voeren. Dat is helemaal niet gebeurd. Om de armoede te verlagen moet je niet minder herverdelen, maar net meer. Dat betekent dat je de woonbonus afschaft en het geld gebruikt om te investeren in een sociaal woonbeleid. Dat betekent dat veel meer geld uit de kinderbijslag naar mensen die het niet goed hebben moet vloeien.'

'Dat gebeurt echter niet, want de politici zijn bang de middenklasse voor het hoofd te stoten. Zelfs de meer progressieve partijen, die de mond vol hebben over armoedebestrijding, durven die keuzes niet te maken. Ze zeggen liever dat ze het geld bij de rijken halen. Tja. Dat ze dan eens duidelijk maken hoe ze dat denken te doen.’

Naast meer herverdeling zou het ook helpen als er meer laaggeschoolden en migranten aan de slag zouden gaan. Maar ondanks de krapte zijn er nauwelijks banen voor laaggeschoolden.

Marx: ‘Als we willen, kunnen we ze wel creëren. We gaan er altijd van uit dat mensen een ‘goede’ baan moeten hebben. Een job moet voldoende worden betaald, is bij voorkeur voltijds en met een vast contract. Ik begrijp dat wel, maar het is fout want het leidt tot zeer hoge barrières.'

We moeten lessen trekken uit de landen waar meer mensen - vooral meer laaggeschoolden - aan het werk zijn

'We moeten lessen trekken uit de landen waar meer mensen - vooral meer laaggeschoolden - aan het werk zijn. Ik herhaal uit den treure het voorbeeld van Nederland. Er is daar veel meer atypische arbeid - deeltijdse jobs, tijdelijke jobs, uitzendarbeid, mensen met een zelfstandigenstatuut - maar de armoede ligt er een pak lager.’

De vakbonden vinden dat sociale afbraak.

Marx: ‘Als flexibele arbeid tot meer armoede leidt, zouden ze gelijk hebben. Ik wil niet naar de Duitse situatie van voor 2015 gaan, waar mensen voor een paar euro per uur vlees moesten snijden. Maar als je de hervormingen juist doorvoert, leidt meer flexibiliteit tot minder armoede.'

2.300
Hoger minimumloon?
'Totaal van de pot gerukt', noemt professor Ive Marx het voorstel het minimumloon tot 2.300 euro te verhogen

'Je hoeft daarvoor het wettelijk minimumloon niet te verlagen, want zowel in België als in Nederland ligt dat rond 1.600 euro bruto per maand en dat is prima zo. Het probleem in ons land is dat het minimumloon in de meeste sectoren hoger ligt. We zouden dat opnieuw naar 1.600 euro moeten brengen, waardoor het voor bedrijven interessanter wordt mensen aan te werven. Dat is geen wonderoplossing, maar het is een stap.’

‘De flexibele baan aan een lager loon is vaak een opstap naar beter werk en je kunt zulk werk ook combineren met uitkeringen, zoals in Nederland. Dat is beter dan mensen enkel te laten leven van een uitkering, die vaak te laag is. Iemand die wat verdient én een uitkering krijgt, kan veel beter af zijn. Dat leidt tot minder armoede en het kost minder geld aan de overheid.’

Wat denkt u dan als de sp.a, de PS en de socialistische vakbond pleiten voor een minimumloon van 2.300 euro?

Marx: ‘Dat is totaal van de pot gerukt. Voor laaggeschoolden maak je de drempel om te werken alleen maar hoger. Voor veel bedrijven wordt arbeid zo nog veel duurder, waardoor uiteindelijk minder mensen aan de slag zullen zijn.'

'En dat op een moment dat de sociale uitgaven door de vergrijzing alleen maar stijgen. Hoe denken die progressieve partijen de sociale zekerheid betaalbaar te houden? Ik snap echt niet dat ze met zo’n voorstel komen. Ik word daar behoorlijk triestig van.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud