interview

‘Luister naar de twijfel over de vaccins’

©Dieter Telemans

Vaccins zullen niet werken als mensen ze niet willen nemen. Na de wetenschappelijke wedloop is het van cruciaal belang het vertrouwen op te krikken, zegt specialiste Heidi Larson.

Vaccins redden geen levens, vaccinaties redden levens. Het is een boutade, maar de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) noemde vorig jaar al, voor corona toesloeg, vaccintwijfel een van de belangrijkste tien gezondheidsrisico’s. Nu de wetenschappelijke race om een coronavaccin te ontwikkelen de finish in zicht heeft, en de wereld met elke dosis gunstig vaccinnieuws van de afgelopen weken een collectieve zucht van opluchting slaat, komt de volgende uitdaging in het vizier. Hoe garanderen we dat voldoende mensen bereid zijn hun mouwen op te stropen en een prik te ontvangen zodra die beschikbaar is?

Heidi Larson (63)

Amerikaanse antropologe en directeur en oprichtster van het Vaccine Confidence Project in Londen. Dat instituut is verbonden aan de London School of Hygiene and Tropical Medicine en speurt naar weerstand tegen vaccins.
Werkte voor Unicef aan de communicatie over grootschalige vaccinatieprogramma’s. Daarvoor deed ze antropologisch onderzoek voor de techbedrijven Apple en Xerox.
Bracht dit jaar het boek ‘Stuck’ uit, over het ontstaan en de verspreiding van hardnekkige geruchten over vaccins.
Is getrouwd met de Belgische topviroloog Peter Piot.

Weinigen kunnen dat beter inschatten dan Heidi Larson. De Amerikaanse antropologe leidt het Vaccine Confidence Project (VCP), een onderzoeksgroep aan de London School of Hygiene and Tropical Medicine, waar haar echtgenoot, de Belgische viroloog Peter Piot, directeur is. Larson en het VCP peilen wereldwijd naar het volatiele sentiment over vaccins, die ondanks hun klinkende medische succes altijd het onderwerp van wantrouwen zijn geweest.

Vorige maand bleek uit een studie in Nature dat van meer dan 13.000 ondervraagden in 19 landen 71 procent zich wil laten inenten tegen Covid-19. Tegelijk is bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk het aantal harde tegenstanders gestegen. Die situatie is oké, maar niet goed genoeg, zegt Larson aan de telefoon, terwijl ze even een wandeling maakt in de buurt van haar huis in Londen, vrijdagmiddag tussen andere vergaderingen door. ‘Dat is de enige manier om mijn benen nog eens te strekken, want thuis zit ik vast in het ene Zoom-gesprek na het andere.’

Hoe moet je de twijfelaars overtuigen?

Heidi Larson: ‘Het is belangrijk te begrijpen waar de problemen liggen. Puur wetenschappelijke boodschappen die geïnterpreteerd kunnen worden als propaganda, zoals ‘Laat je vaccineren!’, werken niet. Als je niet luistert naar de bezorgdheden, ga je mensen irriteren. Hoe meer je kan duidelijk maken dat het niet onredelijk is wat angst te hebben over iets nieuws, hoe beter. Een moeder vertelde me dat ze niet eens een simpele vraag durfde te stellen over vaccins omdat ze zich gedemoniseerd voelt en meteen weggezet wordt als antivaxxer.’

Moeten we de sociale media met de vinger wijzen?

Larson: ‘Foute informatie op sociale media bereikt een breder publiek dan samenzweringskringen, weten we uit onderzoek. Dat is verontrustend. Maar de oorzaken zitten dieper. Geruchten groeien op een vruchtbare bodem van wantrouwen. De grootste factor is een gebrek aan vertrouwen in de overheid. Of slechte ervaringen met de gezondheidszorg. Ook de politieke dynamiek en het gevoel dat mensen niet bij het systeem horen helpen niet.’

Van dokters verwachten we dat ze als soldaten in de rij voor het vaccin zullen staan. Als dat niet gebeurt, is dat een probleem, want ze zijn een cruciale schakel in de vertrouwensketen.
Heidi Larson
Oprichtster Vaccine Confidence Project

Heeft de golf van positief vaccinnieuws dan geen boost gegeven?

Larson: ‘Ze boost de hoop. Pfizer heeft gebroken met de traditie om te wachten met de publicatie van resultaten, waarschijnlijk omdat ze zo goed waren. Normaal zou ik het beter vinden te wachten. Maar de wereld zit in een toestand van doom en gloom, waardoor het geen slecht idee was wat hoop te verspreiden.’

Deze week zagen we de keerzijde van die strategie. Het farmabedrijf AstraZeneca moest toegeven dat het niet transparant had gecommuniceerd en dat de goede resultaten er waren gekomen nadat sommige proefpersonen toevallig eerst een halve dosis hadden gekregen. Hoe slecht is dat voor het vertrouwen?

Larson: ‘Dat is slecht aangepakt. Zo krijg je situaties waarin mensen zeggen: ‘Nu weet ik het niet meer, waarom vertellen ze ons zulke dingen niet gewoon?’ Het wordt niet de doodsteek voor het vertrouwen in het vaccin, maar het voedt de achterdocht.’

In België bleek uit een rondvraag bij huisartsen dat zelfs bij hen veel twijfel heerst. Een op de drie dokters zou zich niet willen laten vaccineren, en maar twee derde zou patiënten een inenting aanbevelen. Alarmeert u dat?

Larson: ‘Er was een gelijkaardige studie in het Verenigd Koninkrijk. Vier op de tien huisartsen zouden het niet willen. Ik ben niet compleet verrast. We nemen soms aan dat ze als soldaten in de rij zullen staan om een vaccin te ontvangen. Maar dat was al niet zo bij de griepvariant H1N1. Dat is zeker een probleem, want ze zijn een cruciale schakel in de vertrouwensketen.’

U hebt veel begrip voor twijfelaars. Hebben ze een punt?

Larson: ‘Het is principieel niet onredelijk vragen te stellen. Twee van de drie vaccinkoplopers werken met de nooit eerder gebruikte genetische mRNA-technologie. Dat kan een fantastische innovatie zijn, maar we hebben het nog nooit gedaan. Dat geeft extra onzekerheid en angst.’

Ook mensen met twijfels en angst zullen het vaccin accepteren, omdat ze de situatie zo beu zijn, weer aan het werk willen, weer mensen willen zien en weer een normaal leven willen.
Heidi Larson
Oprichtster Vaccine Confidence Project

Zijn er bochten afgesneden bij de ontwikkeling? Of is er sneller gereden?

Larson: ‘Het is veel sneller gegaan omdat het kon. Dankzij nieuwe technologie en manieren om tests te financieren via noodfondsen. En dat zonder de veiligheid te compromitteren. We kennen de langetermijneffecten misschien niet, maar mochten er brede bijwerkingen zijn, dan hadden we die al gezien. En het is echt niet in het belang van een bedrijf of een overheid met de veiligheid van mensen te spelen.’

Hier heeft de regering beslist het vaccin niet te verplichten. Een goede zaak?

Larson: ‘Ja, je kan het moeilijk verplicht maken als je niet de hele voorraad voorhanden hebt. Bovendien geldt: als ze het verplicht, is ze verantwoordelijk voor eventuele problemen.’

Verwacht u dat op sommige plaatsen een vaccinatiebewijs verplicht wordt? De baas van de luchtvaartmaatschappij Qantas suggereerde dat al voor vluchten.

Larson: ‘In bepaalde situaties wel. Bijvoorbeeld landen die een vaccinatiebewijs vragen voor je ernaartoe reist, zoals we dat zien bij gele koorts. Wie naar Mekka wil om deel te nemen aan de hadjpelgrimstocht, moet al drie vaccinaties voorleggen. Of voor wie wil solliciteren in de ouderenzorg.’

Moeten overheden brede campagnes ten gunste van vaccinaties opzetten?

Larson: ‘Je moet altijd iedereen geïnformeerd houden. Maar omdat de dosissen verspreid verdeeld worden, is het belangrijk gefocust te werken. Te beginnen met het zorgpersoneel. Als het tijd is voor de ouderen en risicopatiënten, moet je hen specifiek aanspreken. Campagne is ook een beetje een beladen term. Het raakt bij sommige mensen een zenuw als mogelijke propaganda. De communicatie kan het best via bepaalde doelgroepen gaan. Religieuze leiders in sommige gemeenschappen bijvoorbeeld, of herstelde patiënten, of mensen die al een vaccin kregen.’

Kan het zijn dat sceptici als het erop aankomt zich wel zullen laten inenten?

Larson: ‘Ja dat denk ik wel. Uiteindelijk zullen ook mensen met angst en twijfels het vaccin aanvaarden, omdat ze de situatie zo beu zijn, weer aan het werk willen, weer mensen willen zien en weer een normaal leven willen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud