Handhaving lockdown wordt dubieuze koterij

De politie controleert of mensen niet van het paasverlof gebruik maken om naar hun tweede verblijf aan de Kust of in de Ardennen te reizen. ©Photo News

Is in het park op een bankje zitten of langs een oever vissen een misdrijf? De steeds uitgebreidere lijst met regels voor de lockdown leidt tot verwarring. Het wordt een kluif voor justitie.

De handhaving van de lockdown blijft politiek de gemoederen verhitten. Open VLD-voorzitter Gwendolyn Rutten kreeg online de volle laag, onder meer van de N-VA en grondwetspecialist Hendrik Vuye (ex-N-VA), nadat ze getweet had dat het niet verboden is op een bankje te zitten.

Toen de N-VA haar confronteerde met de letterlijke tekst van de richtlijnen op de website van het crisiscentrum schreef ze: 'Jongens, stop toch met stoken. Het is heel duidelijk dat je geen namiddag in het park mag gaan hangen, ook niet picknicken of zo. Maar als je loopt, fiets, wandelt, mag je wel eventjes uitrusten op een bankje onderweg.'

 

Bankje zitten

Nochtans is op een bankje zitten wel degelijk verboden. In update acht van de lijst met Frequently Asked Questions (FAQ) opgesteld en aangevuld door het crisiscentrum van de overheid staat sinds maandag dat 'men in het kader van fysieke activiteit permanent in beweging moet zijn. Het is bijvoorbeeld verboden in parken te gaan zitten, te picknicken of te zonnebaden.'

Bij het afdwingen van de regel wordt gevraagd 'tolerantie aan de dag te leggen voor zwangere vrouwen, ouderen, mentaal gehandicapten en mensen met beperkte mobiliteit'. Boze Vlamingen getuigen intussen dat ze weggejaagd zijn van bankjes, ook al hielden ze zich netjes aan de verplichte afstand van 1,5 meter van elkaar, en daar vaak een boete van 250 euro bovenop kregen. 'Vrouwen nemen best een Predictor-stick mee als ze nog een luchtje gaan scheppen', klinkt politiek hoongelach. 

Door alle updates vindt een kat steeds moeilijker haar jongen terug in de FAQ. Plots mag skaten wel weer, net als autorijden voor recreatief gebruik door gezinnen met kinderen jonger dan vijf, mensen met beperkte mobiliteit en begeleiders van gehandicapten. Jagen of een dobber uitgooien aan de oever mag niet meer, paardrijden dan weer wel maar op je eigen paard op de eigen weide of in een manège.

Alleen staan basketten op een pleintje of uitrusten op een bank, dat mag niet. Sorry, maar dat ga ik niet handhaven.
Bart De Wever
Burgemeester Antwerpen (N-VA)

De Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) heeft er zoveel moeite mee dat hij de belofte aan zichzelf brak geen oppositie te voeren tegen de regering bij volmacht van premier Sophie Wilmès (MR). Dat zou zuur overkomen, liet hij op de radio verstaan. Toch omschreef hij de FAQ als een janboel die lokale handhaving van de lockdown moeilijk maakt. In Antwerpen zijn afgelopen weekend 300 boetes gegeven aan onzorgvuldige burgers, maar De Wever is niet van plan het op de spits te drijven. 'Alleen staan basketten op een pleintje of uitrusten op een bank, dat mag niet. Sorry, maar dat ga ik niet handhaven.'

Wettelijke onderbouw

De FAQ van het crisiscentrum is de uitloper van een ministerieel besluit op 24 maart. Dat besluit is de wettelijke onderbouw van de lockdown en regelt het sociaal verkeer tussen burgers rond drie grote principes. Samenscholingen zijn verboden, net als niet-essentiële verplaatsingen, en buiten moeten mensen 1,5 meter afstand van elkaar houden. Maar het sociaal verkeer valt nu eenmaal niet in een paar principes te regelen. En dus rezen flink wat vragen over wat nu wel en niet mocht. De overheid beantwoordt alle extra vragen door de regels via de FAQ aan te vullen, bij te vijlen, er enkele nieuwe toe te voegen en andere dan weer te schrappen.

Hoe moeilijk het leven capteren is, bewijst een richtlijn die het crisiscentrum onlangs heeft geschrapt. Officieel is het niet verboden je liefje te bezoeken, maar wat als die persoon vlak over de grens in Frankrijk of Nederland woont? Volgens het crisiscentrum moest je daarvoor een verplaatsingsbewijs vragen van de burgemeester, die zich dan weer afvroeg of het Belgische bewijs wel rechtsgeldig was aan de overkant. Uiteindelijk schrapte het crisiscentrum de regeling dan maar helemaal.

De FAQ maken in principe een soort Bijbeltje voor handhaving door politie en justitie. Alleen hebben die FAQ geen enkele wettelijke grond. Dat heeft het ministerieel besluit. Dat beseffen intussen de parketten. Die van Oost-Vlaanderen en Antwerpen lieten de politiezones al weten dat ze processen-verbaal op basis van de FAQ zo goed als zeker seponeren. Het college van procureurs-generaal stuurde op 25 maart ook een omzendbrief naar de parketten met richtlijnen over hoe het ministerieel besluit in rechtspraak om te zetten.

Drijfzand

De FAQ zijn juridisch drijfzand, terwijl op inbreuken tegen de lockdownregels behoorlijk strenge straffen staan. De superkern, de wekelijkse jamboree van premier Wilmès, haar vicepremiers en tien partijvoorzitters, legde afgelopen zaterdag een wettelijke basis vast om de lockdown af te dwingen via het systeem van de GAS-boetes. Even werd overwogen het advies van de Raad van State te vragen, maar na lang gepalaver besliste de superkern die onmiddellijk in te voeren.

Wie de lockdownregels aan zijn laars lapt, krijgt een boete van 250 euro, onmiddellijk te betalen. Minderjarigen zijn buiten de regeling gehouden. Strafrechtelijke vervolging blijft mogelijk, in gemeenten die geen GAS-regeling hebben of bij hardleerse recidivisten. Ook daarop heeft De Wever kritiek. Hij vindt het bizar dat de hoogte van de boete niet kan afhangen van hoe erg de inbreuk was en dat niet in alternatieven voorzien is zoals bij normale GAS-boetes. 'En wat met jongeren die zich misdragen?'

De Wever suggereert dat de regeling een juridisch kaartenhuisje zal blijken. Burgers kunnen tegen een GAS-boete beroep aantekenen bij de politierechter. Processen-verbaal behoren dan weer tot het strafrecht en burgers kunnen een minnelijke schikking weigeren. Dan kiezen de parketten of ze verder vervolgen voor de strafrechter.

Dat wordt een kluif voor justitie. Experts plaatsen vraagtekens bij de handhaving. 'De verwarring rond enkele maatregelen doet vragen rijzen over de belangrijke principes van de kenbaarheid en de rechtszekerheid', zegt Toon Moonen, professor grondwettelijk recht aan de Universiteit Gent. 'De burger moet op basis van de informatie die hem ter beschikking staat een redelijke inschatting kunnen maken of zijn gedrag toegelaten is. Dat speelt mee als een rechter later moet oordelen over de sancties. Als ik sommige discussies zie, bijvoorbeeld tussen politici, valt toch te betwijfelen of alles voldoende duidelijk is.' 

Grondrechten

De vrees is niet onterecht dat de FAQ het omgekeerde bereiken van wat de bedoeling is: dat veel burgers zich niet houden aan de regels als ze weten dat die moeilijk juridisch afdwingbaar zijn.

Met het verlengen van de lockdown dreigt een groot probleem met enkele fundamentele grondrechten van onze rechtsstaat. De vrijheid van onderwijs, religie en vereniging. En met het eigendomsrecht. Een aantal maatregelen moeten verfijnd worden, anders is er een juridische probleem.
Stefan Sottiaux
Professor Grondwettelijk Recht

Met het verlengen van de lockdownregels duikt een nog fundamenteler discussie op. 'Door de hoogdringendheid valt uit te leggen dat snel enkele verregaande ingrijpende maatregelen nodig waren. Maar naarmate de weken vorderen, kan het zo niet blijven duren', zegt Stefan Sottiaux, hoogleraar grondwettelijk recht aan de KU Leuven.

'Je moet toch een aantal regels, als die afdwingbaar moeten zijn, via het ministerieel besluit verduidelijken. De rest telt eigenlijk niet. Daarnaast dreigt een groot probleem met enkele grondrechten van onze rechtsstaat. Er is vrijheid van onderwijs, maar de scholen zijn verplicht dicht. Bidden in kerk of moskee mag niet, terwijl er vrijheid van vereniging en godsdienst is. En je mag niet naar je tweede verblijf aan zee of de Ardennen, wat toch wringt met het eigendomsrecht. Als het de bedoeling is aan enkele maatregelen vast te houden, moet je toch gaan verfijnen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud