Modder in tijden van sociale media

Sp.a-kopstuk Tom Meeuws (midden) kwam in het oog van een politieke storm. Aanleiding waren verhalen over zijn tijd als manager bij De Lijn. ©ID / photo agency

Zijn we met de moddercampagnes in Antwerpen en Gent de voorbije weken in haast Amerikaanse toestanden beland?

De ontwikkelingen in Gent en Antwerpen hebben er bij haar ingehakt. Vlaams minister Hilde Crevits, de leading lady van CD&V, was geen betrokken partij bij de politieke manoeuvres in aanloop naar de lokale verkiezingen in beide steden, maar ze laten haar niet koud.

Het debat wordt uitgevochten op twitter, een volksarena waar de duimen razendsnel omhoog of omlaag gaan.
Hilde Crevits
Leading Lady CD&V

‘Dit gaat vrij ver. Natuurlijk moet er transparantie zijn, maar hier wordt een sfeertje gecreëerd in de krant, waarna het debat wordt uitgevochten op Twitter, een volksarena waar de duimen in razendsnel tempo omhoog- of omlaaggaan. Dat staat haaks op mijn natuur en op mijn manier van aan politiek doen. Als ik elke dag een gladiator moet zijn die anderen neersabelt, dan zou ik deze job niet meer doen’, zegt Crevits.

Niets nieuws onder de zon?

Is de geest van de Amerikaanse politiek, waar persoonlijke afrekeningen en aanvallen onder de gordel nooit van de lucht zijn, overgeslagen naar Vlaanderen? Zijn in Antwerpen en Gent grenzen verlegd? Of is brute machtspolitiek niets nieuws onder de zon?

©Paul Sharp

In 1989 schoof Guy Verhofstadt Annemie Neyts onverbiddelijk opzij als voorzitter van de liberalen, omdat hij zelf de macht wou. Het leverde een iconisch beeld op: de eerste vrouwelijke partijvoorzitter van Vlaanderen pinkte enkele traantjes weg.

In 1999 speelde diezelfde Verhofstadt het dioxineschandaal voor de tv-camera’s uit, om Jean-Luc Dehaene en diens CD&V naar de oppositiebanken te verwijzen. Het was Verhofstadts revanche voor de brutale manier waarop de christendemocraten hem in 1987 als ‘da joenk’ buiten hadden gedragen.

Ook de Visa-affaire van 2003 in Antwerpen was brute machtspolitiek. Sp.a-boegbeeld Steve Stevaert deinsde er niet voor terug om schandaaltjes rond het misbruik van kredietkaarten te gebruiken om het hele stadsbestuur tot ontslag te dwingen, zodat toenmalig sp.a-partijvoorzitter Patrick Janssens de burgemeesterssjerp kon overnemen van zijn partijgenote Leona Detiège en Stevaert zelf partijvoorzitter kon worden. Klaar om de sp.a in een kartel met Spirit naar haar laatste grote verkiezingszege te leiden.

Vuile campagnes

Dat de moddercampagnes van deze week in Antwerpen en Gent plaatsgrijpen, is geen toeval. Voor sp.a-voorzitter John Crombez zijn de gemeenteraadsverkiezingen in oktober een strijd tussen het Gentse en het Antwerpse model. De uitslag en zeker de Antwerpse coalitievorming wordt bepalend voor de regeringsvormingen na de Vlaamse en federale verkiezingen van 2019.

De inzet is dus groot. Maar dat was ook in eerdere campagnes al het geval, terwijl het moddergooien afgelopen week zelden gezien lijkt. De lekken over het financieel geknoei van sp.a-boegbeeld Tom Meeuws bereikten Vlaanderens populairste weekblad Dag Allemaal, de grootste krant Het Laatste Nieuws, en De Morgen, de huiskrant van de progressieven. Ze vormden een uiterst efficiënte beschadigingsoperatie, die Samen, het progressieve bondgenootschap tussen de sp.a en Groen in Antwerpen, heeft getorpedeerd.

Een gemonteerd verhaal

©BELGA

Het heeft veel weg van een revanche van N-VA-voorzitter Bart De Wever, die ontkent achter de operatie te zitten. De modus operandus achter wat de socialisten een lastercampagne noemen, is wel vergelijkbaar met hoe De Wever zelf op de website Newsmonkey de lastercampagne van links tegen hem in het dossier Land Invest ontleedde.

‘Je weet wanneer je slachtoffer bent van een gemonteerd verhaal. Als een filmpje van mijn bezoek aan een receptie (in het restaurant ’t Fornuis, red.) op 20 oktober wordt opgenomen en men spaart dat op tot 16 november… Men lost dat op de vooravond van een belangrijke beslissing in een bouwdossier. En 40 minuten later komt een klacht binnen van Groen bij het integriteitsbureau … Dan zeg ik: dit is een gemonteerd trucje. De journalist werkt hier samen met de oppositie om ons erbij te lappen. Mooi gespeeld, maar wel zeer laag natuurlijk.’

‘Dan merk je dat je in een Amerikaanse toestand terechtgekomen bent’, zo vervolgde De Wever. ‘Men voert niet alleen campagne over zichzelf, men voert ook campagne tegen de andere. Dus een negatieve campagne. En men schrikt er niet voor terug om die in een bepaalde context te framen, besmeuren, beschuldigen, insinueren.’

'Negatieve campagnes zijn bij ons ondenkbaar'

Glijden we af naar Amerikaanse toestanden? De socialistische veteraan Louis Tobback, burgemeester van Leuven, vindt dat overtrokken. ‘Bij ons nemen kandidaten nog effectief ontslag. Alles wat over Trump naar boven is gekomen rond de Russen of de manier waarop hij over vrouwen praat, heeft hem niet belet om president te worden. Bovendien vuren de Amerikanen betaalde televisiespots af om elkaar zwart te maken. Dat soort van negatieve campagnes is bij ons ondenkbaar.’

Zulke vuile politieke campagnes kent Vlaanderen niet. Of toch nauwelijks. In de recente vaderlandse geschiedenis was de vlucht van toenmalig CVP-voorzitter Johan Van Hecke langs de brandladder van het partijgebouw aan de Tweekerkenstraat wellicht de eerste keer dat Vlaanderen kennismaakte met een politieke lastercampagne. Daarbij bleken de broers Herman en Eric Van Rompuy dodelijk efficiënt, alvast volgens ‘slachtoffer’ Van Hecke zelf. De conservatieve Van Rompuys speelden uit dat Van Hecke een buitenechtelijke affaire had, wat voor de christendemocraten in 1996 nog moeilijk lag.

Politieke maagdelijkheid

Al evenveel ophef veroorzaakten de aantijgingen van de fantast Olivier Trusgnach waarmee Het Nieuwsblad en De Standaard in de nasleep van de affaire-Dutroux uitpakten. Trusgnach beschuldigde PS-kopstuk Elio Di Rupo van een homofiele relatie met een minderjarige. Het was een vuile beschadigingsoperatie, die elke grond miste, maar waar geen zichtbare partijpolitieke motieven achter zaten.

De torpedo’s vertrokken vanuit de derde macht, het gerecht. Dat was ook het geval in 2008, toen in de Fortis-zaak een brief van de hoogste magistraat van het land tot de val van de eerste regering-Leterme leidde.

Optima-verhaal

De recente onthullingen in Antwerpen en Gent zijn volgens Tobback evenmin politieke lastercampagnes. ‘Het Optima-verhaal in Gent is niet in gang gestoken door een partij. Siegfried Bracke (N-VA) heeft wel geprobeerd het politiek te exploiteren, met alle gevolgen vandien. Net zoals in Antwerpen degenen die de onthullingen rond ’t Fornuis probeerden te exploiteren het in hun gezicht terugkregen. L’arroseur arrosé, zoals de Fransen zo mooi zeggen.’

Plots liggen dingen supergevoelig. Ik weet nog altijd niet waarom Tom Bal thazar ontslag heeft moeten nemen.
Louis Tobback, burgemeester van Leuven en sp.a-veteraan

De sp.a-tenor gelooft niet dat politieke campagnes harder, persoonlijker of venijniger zijn geworden. Het tijdsgewricht is wel veranderd. ‘Plots liggen dingen supergevoelig, zoals blijkt uit de discussies over postjes en vergoedingen.'

Ik weet nog altijd niet waarom kandidaat-burgemeester Tom Balthazar (sp.a) in Gent ontslag heeft moeten nemen, vervolgt Tobback. Hij kreeg misschien veel geld voor zijn mandaat bij Publipart, maar hij heeft niets fouts gedaan. Hij is unaniem voorgedragen door het college, zijn mandaat bij de intercommunale Publipart is goedgekeurd door de gemeenteraad. Waarom moest hij dan ontslag nemen?'

'En waarom moest in Brussel-stad Ans Persoons (sp.a) opstappen, in de slipstream van de heisa rond Yvan Mayeur (PS)? Dat Mayeur zitpenningen heeft uitgedeeld voor vergaderingen die niet doorgingen, is schandalig. Zulke mensen moet je in de bak steken. Maar kan je mensen verwijten dat ze geld ontvangen waarop ze recht hebben? Dat is regelrecht populisme’, zegt Tobback.

Zonder het met zoveel woorden te zeggen, hekelt de sp.a-oudstrijder hoe krampachtig de linkerzijde reageert op de nieuwe tijden. Voorzitter Crombez wil de sp.a heruitvinden, als de partij die eerlijk aan politiek doet. Met een decumul en strenge ethische regels hoopt hij zijn partij aansluiting te doen vinden bij de mondige burgers die transparantie eisen.

Maar het is moeilijk maagd te spelen als je jezelf jaren aan de macht hebt gelaafd. Groen kan dat al makkelijker en lijkt daarin ook meer succes te hebben. De partij stoelt op stadsbewegingen zoals Ringland, om vanuit de herontdekte basisdemocratie een nieuwe machtsbasis uit te bouwen. Maar zelfs groene ridders zouden weleens van hun paard kunnen tuimelen.

Britse tabloids

Wie in de mast klimt, moet zien dat hij geen scheur in zijn broek heeft.
Columnist Rik Van Cauwelaert

‘Wie in de mast klimt, moet zien dat hij geen scheur in zijn broek heeft’, zegt columnist Rik Van Cauwelaert. ‘Als je anderen de les wil spellen, moet je oppassen dat je zelf niet wordt betrapt.'

'In de Verenigde Staten wordt het verleden van kandidaten bijzonder grondig gescreend, zowel door hun partij als door hun financiers. Dat zal ook bij ons nog meer gaan gebeuren. Dat de sp.a het verleden van Tom Meeuws kende en hem alsnog als kopman aanwees, getuigt van een ongelofelijk amateurisme, zoals politicoloog Dave Sinardet al zei. Die slordigheid typeert de wanhoop bij de sp.a, die haast in een terminale fase zit.’

Politici moeten ermee rekening houden dat de publieke tolerantiegrens opschuift. ‘Meeuws deelde bij De Lijn facturen op om sneller te werken en onnodige controles te vermijden. Dat is een gangbare praktijk in veel administraties’, erkent Van Cauwelaert. ‘Maar ook daar geldt een eeuwenoude ijzeren wet: je mag je niet laten betrappen. Zeker nu zulke dingen overgevoelig liggen.’

Bij een storm op sociale media kunnen de traditionele media haast niet anders dan uitzoeken hoe de vork in de steel zit.
Columnist Rik Van Cauwelaert

‘De sociale media versterken dat enorm. Als iemand ook maar een beetje verdacht wordt, leidt dat binnen de kortste keren tot een storm op sociale media. De traditionele media kunnen haast niet anders dan uitzoeken hoe de vork in de steel zit. In die zin evolueert de Vlaamse media sinds de ontzuiling meer in de richting van de Angelsaksische media.

De Verenigde Staten hebben een sterke journalistieke traditie, met de zogenaamde muckrakers, die wantoestanden aanklaagden en de gevestigde waarden onderuithaalden. Dat ging breder dan partijpolitiek. De gebeurtenissen van deze week deden me eerder aan de Britse tabloids denken. Ook die spelen keihard op de man en kunnen dat soort politieke stormen teweegbrengen.’

Sociale media veranderen de politiek

We moeten als politici permanent zichtbaar - bijna door -zichtig - zijn.
Vlaams minister Hilde Crevits (CD&V)

In haar tien jaar ministerschap heeft Hilde Crevits de politiek zien veranderen door de opkomst van sociale media. ‘We moeten als politici permanent zichtbaar - bijna doorzichtig - zijn. Vroeger moest je als minister je dossiers beheersen en kunnen debatteren in het parlement en af en toe in een tv-studio. Vandaag zijn er ook de sociale media en heeft iedereen een camera op zak om je continu te filmen. We moeten constant proberen te scoren in het publiek debat en vermijden dat iemand je discours of je dossiers overneemt. Daar kruipt veel tijd en energie in.’

In deze disruptieve en rauwe politieke tijden trekt haar partij CD&V bewust de kaart van het fatsoen, het correct met elkaar omgaan. ‘De weg vooruit is ons positief alternatief voor een nog beter Antwerpen. Wij staan voor een nieuw reveil van het fatsoen’, tweette Antwerps CD&V-kopstuk Kris Peeters na de val van Samen.

‘Er is een hele groep mensen die de dagelijkse polarisering beu is’, zei CD&V-voorzitter Wouter Beke in zijn nieuwjaarstoespraak. Hij maakte nog eens duidelijk dat hij de lijn van fatsoen en respect blijft aanhouden, ook al lijkt dat vooralsnog weinig zoden aan de dijk te zetten in de strijd op leven en dood met de N-VA.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud