Politie luisterde illegaal vertrouwelijke gesprekken van advocaten af

Bij een onaangekondigde controle in februari kwamen bij de Oost-Vlaamse politiezone verschillende illegale praktijken met de bewakingscamera's aan het licht. ©BELGA

Een politiekorps in Oost-Vlaanderen luisterde stiekem mee wanneer advocaten en hun cliënten een vertrouwelijk overleg hadden in het daarvoor bestemde politielokaal. Het gerecht is een onderzoek begonnen naar de onwettelijke praktijk.

Op 11 februari deed het Controleorgaan op de politionele informatie (COC), dat toeziet op alle privacykwesties bij de politie, een onaangekondigde controle bij een politiezone in Oost-Vlaanderen. Het COC had een klacht ontvangen van iemand die vermoedde dat het politiekorps zijn vertrouwelijk overleg met zijn advocaat had afgeluisterd. De advocaat en zijn cliënt hadden de indruk dat de politiemensen op de hoogte waren van de inhoud van hun vertrouwelijk gesprek. Dat konden ze afleiden uit hun reacties en opmerkingen achteraf. Ze vermoedden dat ze in het politielokaal waren bespied met bewakingscamera’s die ook het geluid hadden geregistreerd. Het politiekorps weigerde hen inzage te geven in de opnames, waarna ze een klacht indienden.

De essentie

  • Iemand diende een klacht in bij de privacywaakhond van de politie omdat hij vermoedde dat de politie het vertrouwelijk overleg met zijn advocaat had afgeluisterd.
  • In februari deed de privacywaakhond een onaangekondigde controle bij het bewuste politiekorps in Oost-Vlaanderen.
  • Daarbij kwam aan het licht dat via een camera in het politielokaal ook werd meegeluisterd naar wat in het lokaal werd gezegd.

Bij de onaangekondigde controle in februari kwamen verschillende illegale praktijken aan het licht. In het gebouw van de politiezone bleken de bewakingscamera’s permanent te filmen, ook in de verhoorlokalen. De beelden werden automatisch opgeslagen. Alleen in de verhoorlokalen werden de beelden pas opgeslagen als de politiemensen daarvoor een knop indrukten, maar dan werd naast het beeld ook meteen het geluid bewaard, wat volgens het controleorgaan helemaal onwettig is. Want alleen al voor het filmen van verhoren moeten politiemensen eerst een duidelijk bevel krijgen van de openbaar aanklager of de onderzoeksrechter. Dat mogen ze niet zomaar op eigen houtje beslissen.

Bij het Oost-Vlaamse politiekorps waren er geen duidelijke interne regels om de camera’s te gebruiken. In de onthaalruimte van het politiegebouw hing zelfs een scherm waarop iedereen - ook vanop de publieksparking door het raam - kon zien wat zich afspeelde in de cellen en in de verhoorlokalen. Ook dat is ‘manifest onwettig’.

Tot zijn grote verbazing ontdekte het COC ook nog dat het vermoeden van de advocaat en zijn cliënt terecht was. In verhoorlokaal nummer 4, waar doorgaans het vertrouwelijk overleg tussen advocaten en cliënten plaatsvond, werd permanent beeld en geluid opgenomen zonder dat daarvoor eerst een opnameknop werd ingedrukt. Zo waren de vertrouwelijke gesprekken constant hoorbaar - of ‘afluisterbaar’ zoals het COC schrijft in zijn verslag - in het lokaal van de politiespeurder. ‘Het kunnen beluisteren van een vertrouwelijk overleg tussen advocaat en cliënt, laat staan de opname en opslag ervan, is volstrekt onaanvaardbaar. Maar zelfs het beluisteren op zich is al een strafrechtelijke inbreuk’, besluit het COC in zijn verslag.

Mensenrechten

De Salduz-wet is sinds 2012 van kracht in ons land. Ze geeft verdachten onder andere het recht op een vertrouwelijk overleg met een advocaat voordat ze worden verhoord. Dat er een camera hangt in het lokaal waar die vertrouwelijke gesprekken plaatsvinden, kan op zich al een overtreding zijn van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarschuwt het COC in zijn verslag. Omdat het filmen van zo’n gesprek de vertrouwelijkheid op de helling zet, en zeker als effectief wordt gefilmd én ook nog geluid wordt opgenomen. Alleen als een advocaat vraagt om het gesprek te filmen, voor zijn veiligheid, is dat gerechtvaardigd, luidt het, maar sowieso niet om het gesprek af te luisteren.

Deze non-conformiteiten lijken, met veel goede wil in hoofde van het COC, eerder voort te vloeien uit onwetendheid dan wel een doelbewuste politiek van de politiezone te zijn.
Controleorgaan op de politionele informatie (COC)

Het politiekorps kon niet zeggen hoe lang de beelden werden opgeslagen. In zijn eindverslag is het COC mals voor de politiezone door naar eigen zeggen 'met veel goede wil' te besluiten dat de illegale praktijken voortkwamen uit ‘onwetendheid’ en dus ‘niet wetens en willens’ zouden zijn gebeurd. Hoewel het dan op z’n minst nog ‘een verregaande en grove nalatigheid’ is die ‘onaanvaardbaar’ is voor een politiedienst die moet weten dat het vertrouwelijk gesprek afluisteren ‘niet door de beugel kan', luidt het.

Illegale praktijk

Het controleorgaan heeft de politiezone bevolen om de illegale praktijk meteen stop te zetten en heeft het dossier doorgespeeld aan het gerecht. ‘We kunnen bevestigen dat bij het parket van Oost-Vlaanderen een onderzoek loopt naar aanleiding van een klacht bij het COC. Wegens het lopende onderzoek kunnen we daarover niet meer info verstrekken’, stelt parketwoordvoerder Frank Van De Sijpe. Het parket noch het controleorgaan wil prijsgeven om welke ‘middelgrote Oost-Vlaamse politiezone’ het gaat, maar nadat het nieuws vrijdagochtend bekend raakte, wezen verschillende bronnen in de richting van de politiezone Erpe-Mere/Lede.

Ik ga ervan uit dat het geen courante praktijk is, maar ik durf natuurlijk niet uit te sluiten dat het elders nog gebeurt.
Frank Schuermans
Lid-raadsheer bij het Controleorgaan op de politionele informatie (COC)

‘Alle politiekorpsen moeten de Salduz-regels intussen toch zeer goed kennen, waaronder de absolute vertrouwelijkheid van het overleg tussen advocaat en cliënt’, zegt Frank Schuermans, lid-raadsheer bij het Controleorgaan.

‘Dat dit elders in het land ook zou gebeuren in de lokalen waar het vertrouwelijk overleg plaatsvindt, daarover hebben we geen concrete aanwijzingen. Ik ga ervan uit dat het geen courante praktijk is, maar ik durf natuurlijk niet uit te sluiten dat het elders nog gebeurt. Wij hebben niet de capaciteit om dat te gaan controleren in alle politiezones. Wij doen wel jaarlijks een aantal proactieve onderzoeken en visitaties in politiezones en entiteiten van de federale politie en daarbij is cameragebruik een vast thema.’

‘We hebben wel vermoedens en doen soms vaststellingen dat er nog andere politiezones zijn waar camera's ook audio registreren op plaatsen waar dat niet mag of minstens niet publiek kenbaar is gemaakt, zoals aan het onthaal en in de publieke wachtruimte van het politiegebouw. Daarover heeft het Comité P ons al twee dossiers doorgespeeld. Die situaties zijn intussen rechtgezet. Meestal was het te wijten aan onachtzaamheid of een gebrek aan organisatie.’

Wat zijn de gevolgen voor alle onderzoeken waarin de vertrouwelijke gesprekken tussen advocaten en cliënten zijn afgeluisterd? ‘Tja. Dat is een goede vraag die alleen het parket kan beantwoorden aan wie het verslag werd gestuurd. Het begint al bij de bewijslast. Men zou al moeten kunnen aantonen dat dit is gebeurd en zelfs als het in een bepaalde zaak zou kunnen bewezen worden, is er nog de ‘Antigoontoets’ of de rechter een onrechtmatig verkregen bewijs al dan niet kan aanvaarden. Het valt moeilijk te voorspellen wat een rechter daarover zou oordelen. Is het eerlijk proces daardoor in het gedrang gekomen? Maar het lijkt me wel duidelijk dat dit een serieuze procedurele hindernis zou zijn. Het komt aan het parket toe daarover een standpunt in te nemen en/of actie te ondernemen.’

Balie eist onderzoek

De Orde van Vlaamse Balies reageert verontwaardigd op het nieuws dat de politie illegaal vertrouwelijke gesprekken tussen advocaten en hun cliënten afluisterde. 'De balie eist een onderzoek tot op het bot van deze schandelijke praktijk die alle beginselen van recht op een eerlijk proces en de bescherming van privéleven ondermijnt', stelt voorzitter Peter Callens op twitter. 'Dit dossier moet prioritaire behandeling krijgen.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud