Te veel bescherming voor vrije beroepen

Onder andere notarissen profiteren van een beschermd monopolie. ©Shutterstock

Notarissen, boekhouders, architecten en advocaten profiteren van beschermde monopolies om hoge winstmarges te realiseren. Er is weinig concurrentie, concludeert de federale overheidsdienst Economie.

In België moet je architect zijn om een bouwplan te mogen opstellen. Enkel advocaten mogen cliënten verdedigen voor een rechtbank. Voor een verkoopakte moet je bij een notaris zijn en enkel erkende boekhouders mogen de boekhouding verzorgen. De overheid hanteert strenge regels over wie die beschermde beroepen mag uitoefenen. Diploma’s, examens en andere toelatingsvoorwaarden dienen de kwaliteit voor de consument te waarborgen.

Maar die marktbescherming heeft ook een neveneffect. De economische dynamiek is laag, er is weinig concurrentie en ondernemers kunnen hoge winstmarges opstrijken. Tot die vaststelling komt het Prijzenobservatorium van de federale overheidsdienst Economie na een doorlichting van de marktwerking in de gereglementeerde dienstensectoren.

5,5 miljard euro
toegevoegde waarde van juridische en boekhoudkundige diensten in ons land
De juridische en boekhoudkundige diensten in ons land zijn ­samen met de architecten goed voor een toegevoegde waarde van 5,5 miljard euro per jaar, oftewel 2,7 procent van de hele economie.

‘Sommige van de professionele diensten zijn in België sterk gereguleerd om de kwaliteit te waarborgen’, zegt Peter Van Herrewe­ghe, hoofd van het Prijzenobservatorium van de federale overheidsdienst Economie. ‘Maar de vraag is of de marktbescherming nog in verhouding staat tot de mogelijk nadelige effecten. Sommige van die diensten zijn weinig dynamisch en efficiënt, terwijl ze wel hoge marges realiseren.’

De juridische en boekhoudkundige diensten in ons land zijn ­samen met de architecten goed voor een toegevoegde waarde van 5,5 miljard euro per jaar, oftewel 2,7 procent van de hele economie. Daarom is het cruciaal dat ze goed werken, oordeelt het Prijzenobservatorium.

Minder nieuwe bedrijven

Zowel voor architecten en boekhouders als voor juridische diensten (advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen) ligt het ondernemingsverloop systematisch lager dan in de ons omringende landen. Er treden verhoudingsgewijs minder nieuwe bedrijven toe en er worden er minder uit de markt gedreven. Zeker bij boekhoudkundige beroepen is die economische stilstand duidelijk voelbaar. Het percentage nieuwkomers (2%) lag er in de periode 2008 tot 2015 drie keer lager dan het Europese gemiddelde.

De hoge winstmarges bij sommige diensten kunnen wijzen op een gebrek aan concurrentie.
mathias ingelbrecht
onderzoeker fod economie

Uit de verschillende indicatoren van het Prijzenobservatorium komt België naar voren als een land met meer marktbescherming dan in onze buurlanden. Bijvoorbeeld enkel architecten mogen hier een bouwplan opstellen of de uitvoering van bouwwerkzaamheden controleren. ‘In Nederland hebben ze gekozen voor een vrijer model’, zegt Mathias Ingelbrecht, onderzoeker bij het Prijzenobservatorium. ‘Daar mogen bouwheren wel zelf een bouwplan indienen of de werkzaamheden controleren. In België is er meer wetgeving over voorbehouden activiteiten. We kennen over het algemeen meer reglementering dan in onze buurlanden en de rest van Europa.’

Hoge winstmarges

Nochtans kwam de Europese Commissie in eerder onderzoek al tot de vaststelling dat minder reglementering leidt tot meer marktdynamiek, meer concurrentie en efficiëntere bedrijven. ‘Meer concurrentie zet neerwaartse druk op de prijzen, waardoor de rendabiliteit van de bedrijven afneemt’, zegt Ingelbrecht. ‘De hoge winstmarges in sommige sectoren kunnen wijzen op een gebrek aan concurrentie en een slechte werking van de markt.’

Vooral bij juristen is dat het geval. Op vastgoedmakelaars na zijn juridische diensten in ons land de meest rendabele. De bruto bedrijfswinstmarge van advocaten, gerechtsdeurwaarders en notarissen bedraagt 34,7 procent. In Nederland schommelen de brutomarges al jaren tussen 20 en 25 procent.

Notarissen

In een recent onderzoek van de start-up Intellifin bleek dat een op de tien Belgische notarissen in 2016 meer dan een half miljoen euro nettowinst realiseerde. Bart Van Opstal van de Notarissenfederatie benadrukt dat dat uitzonderingen zijn, maar hij erkent dat wat meer concurrentie geen kwaad kan. ‘De prijzen van de erelonen zijn in België gereglementeerd, dus als notaris kan je niet op prijs concurreren’, zegt Van Opstal. ‘Als er meer notarissen komen, krijg je een betere dienstverlening omdat iedereen zijn beste beentje voorzet om klanten binnen te halen. Het aantal notarissen neemt permanent toe, maar de lat ligt hoog. Je moet een master rechten hebben, een bijkomende master notariaat, drie jaar stage volgen en bij de 90 besten eindigen op een toelatingsexamen. Zo weet de burger dat hij een competent iemand voor zich heeft.’

Het Prijzenobservatorium staat niet alleen met zijn scherpe analyse. De Europese Commissie hamert er al langer op dat in België sommige beroepsgroepen overdreven worden afgeschermd. België is bijvoorbeeld het enige Europese land waar boekhouders niet zomaar andere activiteiten mogen uitoefenen. Ze mogen hier niet werken als vastgoed- of verzekeringsmakelaar. Ook bij de architecten ziet de Europese Commissie te zware beperkingen. De aandelen van architectenbureaus moeten bijvoorbeeld voor 60 procent in handen zijn van architecten, een voorwaarde die voor de Commissie te ver gaat. Europa dringt er al jaren op aan dat die marktbarrières worden weggenomen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud