nieuwsanalyse

Verloor België meer dan 200 miljoen aan 'duivelse geldmachine'?

Sanjay Shah, de hoofdfiguur in het oplichtingsverhaal, schopte het tot miljardair met zijn fraude. Hij kocht er onder meer zes villa's mee op Palm Jumeirah, een kunstmatig eiland voor de kust van Dubai. ©© Hanneke Wetzer

Criminelen in maatpak hebben 200 miljoen euro Belgisch belastinggeld gestolen. We onderzochten hoe ze dat fiksten, en ontdekten dat waarschijnlijk nog meer geld is geplunderd uit onze staatskas.

‘Als iemand er een probleem mee heeft dat er minder verpleegsters zullen zijn in Duitsland door de handel die we hier drijven, dan mag die nu de vergaderzaal verlaten… Niemand stond op.’

Een Duitse topjurist blikt met walging terug op de tijd dat hij meedraaide in het clubje van de ‘CumEx-fraudeurs’, wat verwijst naar het verhandelen van aandelen met (cum) of zonder (ex) dividend. Ze rijfden monsterwinsten binnen met het claimen van terugbetalingen van belastingen die ze nooit hadden betaald. Dat heeft de Duitse staatskas sinds de eeuwwisseling minstens 31,8 miljard euro gekost. Zelf verdiende de topjurist er 50 miljoen euro aan. Maar sinds vorig jaar helpt hij het Duitse gerecht bij zijn klopjacht op de bedenkers en profiteurs van wat hij de ‘duivelse geldmachine’ noemt.

Pas in 2012 draaide Duitsland de geldkraan dicht. Dat gebeurde nadat in juni 2011 een man die bij de private bank Sarasin werkte zich bij de Duitse belastingdienst als klokkenluider had aangeboden. De Duitsers startten een grootscheeps onderzoek naar de miljardenfraude, met als hoogtepunt een reeks huiszoekingen in 14 landen op dezelfde dag, 14 oktober 2014. Tal van banken die de fraudeurs hadden gebruikt, kregen speurders over de vloer.

Terwijl onze speurders in 2014 opzoekingen deden voor het Duitse gerecht, hadden ze geen flauw benul dat dezelfde soort fraude ook onze staatskas trof.

In ons land stuurde een Brusselse onderzoeksrechter diezelfde 14 oktober 2014 speurders af op het Brusselse kantoor van The Bank of New York Mellon. Dat blijkt uit gelekte processen-verbaal die we konden inkijken. In opdracht van het Duitse gerecht stelden onze speurders daar vragen over twee Maltese schermvennootschappen die er in 2011 rekeningen hadden gekregen.

De fraudeurs hadden die gebruikt om in enkele dagen tijd grote transacties te doen met aandelen van grote Duitse bedrijven. Die waren alleen bedoeld om tientallen miljoenen euro’s roerende voorheffing te ‘recupereren’ bij de Duitse fiscus, terwijl ze die roerende voorheffing nooit hadden betaald. De banken gaven de fraudeurs argeloos de nodige certificaten, zonder echt na te gaan of ze recht hadden op die terugbetalingen.

CumEx Files

Acht maanden lang hebben 38 journalisten van 19 media, waaronder De Tijd, in 12 landen onderzoek gevoerd naar 180.000 pagina’s die inzage geven in de grootste overval ooit op de Belgische schatkist en de staatskassen van nog zeker tien andere Europese landen. De landen zijn samen voor zeker 55,2 miljard euro opgelicht. Dat blijkt uit ons internationaal onderzoek, geleid door het Duitstalige collectief van onderzoeksjournalisten Correctiv, dat we de 'CumEx Files' doopten. De naam verwijst naar het soort aandelentransacties waarmee de staatskassen zijn bestolen.

Ook bij de Euroclear Bank aan de Koning Albert II-laan, deden de Brusselse speurders diezelfde dag in 2014 opzoekingen over andere transacties. Maar terwijl onze speurders hier opzoekingen voor het Duitse gerecht deden, hadden ze nog geen flauw benul dat ook de Belgische staatskas al sinds 2012 het doelwit was van dezelfde fraude.

Andere fraudeurs hadden al tientallen miljoenen belastinggeld geroofd uit onze staatskas. Dat bleek een koud kunstje voor de criminelen in maatpak. Nog geen handvol ambtenaren was bij onze belastingdienst bevoegd voor die terugbetalingen. Bij de Deense fiscus was er zelfs maar één ambtenaar bevoegd. Die man keurde de terugbetalingen aan de lopende band goed. Hij liet zo 1,7 miljard euro wegstromen uit de Deense staatskas.

Valse contracten

Die praktijk hield aan tot het Britse National Crime Agency een jaar later, in november 2015, binnenviel bij het Londense hedgefonds Solo Capital. De Britse speurders waren getipt door een voormalige compliance officer van dat fonds. Hij onthulde hoe zijn baas, Sanjay Shah, werkte met fictieve Amerikaanse klanten en valse contracten om de Deense en Belgische fiscus op te lichten. Meteen startte onze federale gerechtelijke politie een onderzoek. Het Brusselse parket deed met een kantschrift in december 2015 ook onze fiscus de geldkraan dichtdraaien.

Maar de schade was al groot. Sinds 2012 waren er bij onze fiscus 702 verdachte aanvragen ingediend om roerende voorheffing terug te betalen. Er was 201,5 miljoen euro Belgisch belastinggeld weggestroomd. Gelukkig had de fiscus een achterstand opgelopen met de terugbetalingen en kon nog 322,2 miljoen euro worden tegengehouden.

Om alle daders en de verdwenen miljarden op te sporen moesten de getroffen landen de handen in elkaar slaan. Onze speurders stapten in twee internationale onderzoeksteams: een met de Britten, Duitsers, Denen en Amerikanen, een ander met alleen de Duitsers en de Denen. Het Belgische onderzoek focuste op drie netwerken rond het Londense Solo Capital, de Duitse North Channel Bank en in mindere mate de aandelenbeheerder Salgado.

Schimmige paradijzen

Wat ontdekten onze speurders over de werkwijze van de fraudeurs? Er bleken verdachte aanvragen te komen uit Luxemburg, het VK, Canada en Maleisië, maar de meeste constructies waren opgezet met US pension plans. Dat zijn zelfbeheerde pensioenfondsen waarmee Amerikanen financiële investeringen kunnen doen. Die hebben in ons land recht op een terugbetaling van de roerende voorheffing. Dat staat in ons belastingverdrag met de VS. Maar dan moeten die Amerikaanse fondsen echt aandeelhouder zijn van een Belgisch bedrijf en moeten ze effectief belast zijn op de ontvangen dividenden.

De fraudeurs schoven echter duchtig met aandelen en stelden valse documenten op. Zo konden ze via de Amerikaanse fondsen enorme sommen roerende voorheffing claimen waar ze helemaal geen recht op hadden.

Sommige constructies met Amerikaanse pensioenfondsen liepen via de North Channel Bank in het Duitse Mainz. Die fungeerde als depotbank voor de aandelenconstructies. De Amerikaanse fondsen kregen al na twee à drie maanden na hun oprichting een rekening bij die Duitse bank, waarna ze gigantische kapitalen ‘belegden’ in Belgische, Deense, Duitse en Japanse aandelen. Het ging om honderden transacties in één jaar tijd, telkens rond de dag dat dividenden werden uitgekeerd.

De Deense fiscus berekende dat 27 verdachte Amerikaanse pensioenfondsen samen 24,9 miljard euro aan Deense aandelen moesten bezitten om recht te hebben op de terugbetalingen die ze in het jaar 2014 claimden. Dat is onmogelijk

Maar het is volstrekt ongeloofwaardig dat die Amerikaanse pensioenfondsen ooit echt zulke grote aandelenpakketten hadden. Die hadden ze officieel gekocht bij partijen in schimmige belastingparadijzen zoals Belize en de Britse Maagdeneilanden. De Deense fiscus berekende dat 27 verdachte Amerikaanse pensioenfondsen samen 24,9 miljard euro aan Deense aandelen moesten bezitten om recht te hebben op de terugbetalingen die ze in het jaar 2014 claimden. Dat is onmogelijk

De fraudeurs hadden ook specialisten nodig om de aanvragen volgens het boekje in te dienen bij onze fiscus. Daarvoor gebruikten ze kantoren als Syntax Gis en Acupay System. Dat laatste is gevestigd op de 46ste verdieping van een wolkenkrabber vlak bij de beurs van New York. Uit gelekte documenten van de Britse belastingdienst leren we dat Acupay bij de Belgische fiscus onder andere in 2012 aanvragen tot terugbetaling indiende voor de Amerikaanse pensioenfondsen Acorn Capital Strategies LLC Employee Pension Profit Sharing Plan & Trust en Sander Gerber Pension Plan. Acupay houdt vol dat het niets afwist van de plannen van de fraudeurs, dat het alleen een tussenschakel en hooguit onvoldoende achterdochtig was.

Spilfiguur

De echte spilfiguur achter de constructies is volgens onze speurders een 48-jarige Brit met Indiase roots, Sanjay Mansukhlal Shah. Tussen 1994 en 2009 werkte hij in zijn geboortestad Londen bij KPMG, Merril Lynch, Morgan Stanley, ING Bank en Rabobank. In 2009 richtte hij zijn eigen Londens hedgefonds Solo Capital op. Tegelijk verhuisde hij naar Dubai, waar hij in 2011 nog een kantoor oprichtte voor Solo Capital.

Al het jaar nadien, in 2012, begon hij de constructies met Amerikaanse fondsen op te zetten om in België en Denemarken terugbetalingen te krijgen. Jaar na jaar verhoogde Shah de aandelenvolumes. Dat maakte van hem een selfmade miljardair, die extravagante feestjes gaf op zijn luxejacht en zelfs concerten organiseerde met wereldsterren als Prince en Lenny Kravitz. Tot een klokkenluider hem eind 2015 aan de galg praatte. Intussen is al 660 miljoen dollar van zijn vermogen bevroren.

Terwijl onze speurders in 2014 opzoekingen deden voor het Duitse gerecht, hadden ze geen flauw benul dat dezelfde soort fraude ook onze staatskas trof.

Shah en co. lijken hun pijlen op de Belgische staatskas pas vanaf 2012 te hebben gericht. Dat was niet toevallig het jaar dat de Duitse fiscus de geldkraan dichtdraaide. Maar in de gelekte CumEx Files vinden we aanwijzingen dat ons land al vroeger op de radar is verschenen van andere fraudeurs.

Een van hen is de 67-jarige Duitse fiscalist Hanno B., de peetvader van de CumEx-constructies. Hanno B. ging al in 2007 te rade bij Belgische fiscale experts, blijkt uit gelekte documenten, al beweert B. dat hij uiteindelijk alleen de Duitse fiscus viseerde. Hij houdt trouwens nog altijd vol dat er niets illegaals was aan de constructies. ‘Het was gewoon slim gevonden.’

En wat met de Nieuw-Zeelandse investeringsbankier Paul M.? Hij leidde een Londense club waar de CumEx-adepten samenkwamen. In 2008 begon hij een eigen kantoor, Ballance Capital, dat toen al constructies opzette met Amerikaanse pensioenfondsen. In de CumEx Files vinden we het verhoor van een ex-medewerker van Ballance Capital. ‘In de jaren 2011 en 2012 hebben we CumEx-transacties doorgevoerd met Belgische en Oostenrijkse aandelen’, getuigt hij. Ook de zakenbankier Daniel T., spreekt in een verhoor over zulke transacties op de Belgische markt.

Is de Belgische schatkist echt ‘maar’ 201,5 miljoen euro kwijtgespeeld? Of zijn de eerdere fraudes nooit ontdekt?

Dat roept vragen op. Waren deze fraudeurs misschien minder hebberig dan Sanjay Shah, die ze een ‘cowboy’ noemden en die door zijn overdaad tegen de lamp liep? Hielden zij de terugbetalingen beperkt en konden ze onder de radar blijven? Is de Belgische staatskas echt ‘maar’ 201,5 miljoen euro kwijtgespeeld aan de fraude? Of zijn er vroeger nog meer terugbetalingen gebeurd die niet zuiver op de graat waren?

Die vragen zijn zeker relevant als je weet dat onze fiscus, sinds de alarmbellen zijn gaan rinkelen, de voorbije drie jaar meer dan 780 miljoen euro aan terugbetalingen moest tegenhouden. Mogelijk is er voordien nog veel meer Belgisch belastinggeld gestolen. We zullen het vermoedelijk nooit weten.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content