analyse

Brusselse mondkapjesplicht: meer burgerzin dan bewijslast

In Brussel zijn mondmaskers overal op straat verplicht ©saskia vanderstichele

Door het oplopend aantal besmettingen is er sinds woensdag een mondkapjesplicht in elke straat van het Brussels Gewest. Die gaat meer over bewustmaking en burgerzin dan over wetenschappelijke bewijslast.

Shoppen in de Louisalaan of moederziel alleen wandelen in een Brussels park of bos? Overal een mondkapje op. Dat heeft de Brusselse regering beslist, nu het gemiddelde aantal dagelijkse nieuwe besmettingen in het gewest gestegen is tot boven 50 per 100.000 inwoners.

Die drempel - arbitrair bepaald zonder echt wetenschappelijk fundament - is afgelopen week aangekondigd door de regering van minister-president Rudi Vervoort (PS). Vervoort hoopte dat de aangescherpte nationale coronaregels - de sociale bubbel van vijf, het vervroegde sluitingsuur in de horeca en de verstrengde mondmaskerplicht - zouden volstaan om niet zoals Antwerpen nog een tandje te moeten bijsteken.

Die aanpak is mislukt. Terwijl in Antwerpen de piek over zijn hoogtepunt lijkt, wint de corona-epidemie in Brussel aan kracht. De nuance is dat de Brusselse opflakkering nog altijd een stuk minder sterk is dan in Antwerpen. De stad Antwerpen (526.000 inwoners) telde in de jongste zeven dagen 949 nieuwe gevallen, terwijl de 19 Brusselse gemeenten (1,1 miljoen inwoners) aan 609 gevallen zitten. Het zevendaags gemiddelde van het aantal nieuwe besmettingen - alle besmettingen van de voorbije week samen, gedeeld door zeven - bedraagt 210 in de provincie Antwerpen tegenover 95 in Brussel.

Zwitserse horloges

Opvallend: de dagopnames in de Antwerpse ziekenhuizen en die in Brussel lopen van maart tot nu als twee Zwitserse horloges gelijk. Dat is opmerkelijk voor de periode van coronaheropflakkering sinds midden juli, omdat er toch flink meer besmettingen waren in Antwerpen dan in Brussel.

'Een eenduidige verklaring is er niet meteen', stelt Sciensano, het kenniscentrum dat de overheid bijstaat in de gezondheidscrisis. De leeftijd van de coronagevallen is niet merkelijk hoger in beide regio's - ouderen hebben een veel hogere kans in het ziekenhuis te belanden dan jongeren. Er is ook het hogere aantal tests in Antwerpen. Daardoor worden er mogelijk meer gevallen gedetecteerd dan in Brussel.

Officiële cijfers zijn niet publiek. Maar navraag leert dat de afgelopen twee weken in de provincie Antwerpen zo'n 50.000 tests zijn afgenomen, tegenover 30.000 in Brussel. Dat komt in de jongste geconsolideerde periode van zeven dagen neer op circa 16 tests per 1.000 inwoners in Antwerpen, tegenover 11 per 1.000 in de hoofdstad. Maar het verschil in tests is niet zo groot om het gelijklopend aantal ziekenhuisopnames - ondanks een behoorlijk verschil in besmettingen - te verklaren.

11 per 1.000
Tests
Het aantal tests komt in de jongste geconsolideerde periode van zeven dagen neer op circa 16 per 1.000 inwoners in Antwerpen, tegenover 11 per 1.000 in de hoofdstad.

Brussel hoopt het virus weer aan de ketting te krijgen met een algemene mondkapjesplicht. Maar zijn mondmaskers echt het wondermiddel tegen corona? 'Daar is wetenschappelijk geen uitsluitsel over', zegt professor toegepaste microbiologie aan de UAntwerpen Sarah Lebeer. Zij schreef twee weken geleden, toen een Antwerpse mondmaskerplicht op tafel lag, een advies op vraag van rector Herman Van Goethem en professor Pierre Van Damme. Hij zetelt in het expertcomité celeval voor de overheid. Lebeer is van oordeel dat mensen alleen mondmaskers hoeven te dragen als ze binnen meer dan 15 minuten geen anderhalve meter afstand kunnen houden op plaatsen met een verminderde ventilatie.

'Maar in gerandomiseerde trials, een wetenschappelijke bewijsvorm waarbij je mensen in situaties met en zonder mondmasker grondig met elkaar vergelijkt, blijkt het effect bijzonder moeilijk aan te tonen. Er zijn wel steeds meer indicaties dat mondkapjes buiten weinig effect hebben. Internationale studies onderzochten duizenden cases en er is amper melding van besmettingen in de buitenlucht. Er zijn enkel aanwijzingen dat ze op drukke besloten plekken een verschil maken.'

Mensen zonder symptomen

Mondmaskers worden druk geciteerd als oplossing voor het typische coronafenomeen van besmettelijke mensen zonder symptomen. Maar nieuw onderzoek stelt dat zij veel minder nieuwe besmettingen veroorzaken dan eerder gedacht.

Lebeer: 'Bovendien heeft het veelvuldig of verkeerd gebruik van mondmaskers mogelijk averechtse effecten. Eigen onderzoek toont aan dat er een vergroot risico is op de vermenigvuldiging van bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica. Sowieso kunnen vochtige maskers de verspreiding van virussen en bacteriën versnellen, waarbij etensresten in speeksel de groei van schimmels en bacteriën kunnen doen toenemen.'

Het veelvuldig of verkeerd gebruik van mondmaskers heeft mogelijk averechtse effecten. Eigen onderzoek toont aan dat er een vergroot risico is op de vermenigvuldiging van bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica.
Sarah Lebeer
Professor toegepaste microbiologie Universiteit Antwerpen

'Er zijn betere en effectievere maatregelen dan mondmaskers om de verspreiding van corona te reduceren. Het beperken van sociaal contact steekt er bovenuit. Maar we moeten ook nog breder testen en beter afdwingen dat besmette en risicogevallen in quarantaine gaan. Al snap ik de politieke dimensie. Mondkapjes zijn een signaal, van bewustwording en burgerzin, dat mensen er continu aan herinnert dat het virus rondwaart en dat ze hun gedrag daarop moeten instellen. Maar dat wil niet zeggen dat iedereen buiten overal een mondkapje moet dragen', besluit Lebeer.

Brussel sluit deal over extra testcapaciteit

Het Brussels Gewest krijgt bijstand van het nationale coronatestplatform bij het opdrijven van zijn testcapaciteit. Brussels gezondheidsminister Alain Maron (Ecolo) heeft daarover een akkoord met federaal minister Philippe De Backer (Open VLD), die optreedt als coronamateriaalman voor de overheid. Maron zet extra testcentra op nu het virus weer opflakkert. Risicogevallen zonder ziekteverschijnselen kunnen zich er laten testen.

De testcapaciteit was in de hoofdstad fors teruggevallen toen de triagecentra bij de ziekenhuizen op het einde van de eerste coronapiek voor de zomer dichtgingen. Dat die niet behouden werden als testcentra wordt nu als een grote fout gezien. Maron drijft de capaciteit dan wel op, het probleem is dat de stalen in het labo getest moeten worden.

De Brusselse klinische labo's - van ziekenhuizen en in de privésector - kunnen er niks bijnemen. Daarom heeft Maron een deal met De Backer dat alle extra tests - vooral van buiten het circuit van huisartsen en ziekenhuizen, die focussen op mensen met ziektesymptomen - zullen gebeuren door het nationale testplatform. Dat is een initiatief van de farmabedrijven J&J, GSK, UCB en Biogazelle, die het door corona overspoelde klassieke netwerk van labs in maart bijsprongen. Ook in Antwerpen zullen de tests in een gloednieuwe corona-drive-in worden behandeld. Het bedrijfsplatform blijft draaien tot september, maar zal geleidelijk vervangen worden door de universitaire labo's op zeven locaties. Daarvoor heeft De Backer 50 miljoen uitgetrokken, net als 5 à 10 miljoen euro voor de klassieke labo's. Het doel is de totale testcapaciteit - nu worden dagelijks 25.000 tests afgenomen - tegen de eerste winterprik op te trekken tot 70.000 à 90.000 per dag.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud