interview

Belgische Oxford-econoom: ‘Los de lockdown enkel voor twintigers'

Jan-Emmanuel De Neve is professor economie aan de universiteit van Oxford. ©Dieter Telemans

De overheid moet een bevolking in lockdown op tijd perspectief op verlichting bieden, zegt topeconoom Jan-Emmanuel De Neve. ‘Anders dreigt onrust, plundering, protest.’

Na ons gesprek via Skype, met zicht op zijn thuiskantoor met overladen boekenplanken, moet Jan-Emmanuel De Neve zich haasten naar zijn volgende teleconferentie: overleg met het adviesorgaan dat de Britse regering raad geeft over de impact van de lockdown.

‘We berekenen wanneer de baten - het redden van levens - de kosten niet langer rechtvaardigen. Want het verlammen van de economie en een daaropvolgende recessie heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid, bijvoorbeeld door een stijging van het aantal suïcides, een toename van verslavingsproblemen en meer huiselijk geweld.’

De Neve, professor economie aan de universiteit van Oxford en directeur van het Wellbeing Research Centre, spreekt daarvoor dagelijks met een kransje topwetenschappers en mensen als Gus O’Donnell, voormalig hoofd van de Britse ambtenarij. ‘Allemaal lords en sirs’, lacht hij.

Op dit moment helt de balans ‘nog net’ over in de richting van de volksgezondheid, zegt hij. ‘We meten elke dag de tevredenheid van 45.000 Britten, en hun vertrouwen in de overheid. Dat is kort na de lockdown licht gestegen - veel Britten zijn spontaan in lockdown gegaan nog voor de overheid het oplegde - maar we zitten stilaan op een kantelpunt. En het is heel belangrijk om dat kantelpunt juist in te schatten, anders kom je als overheid te laat.’

Bij ontslag verdwijnt je identiteit, je structuur, een belangrijk deel van je sociaal netwerk.
Jan-Emmanuel De Neve
Gedragseconoom


De bevolking verliest al wat motivatie om thuis te blijven, blijkt uit een recente Belgische peiling. Wat is de juiste timing voor een versoepeling?

Jan-Emmanuel De Neve: ‘Je moet als overheid perspectief bieden, en daar open en eerlijk over zijn. Je kan bijvoorbeeld zeggen: twee weken na het bereiken van het plafond mogen bepaalde groepen naar buiten. Dan kan je de scholen eventueel heropenen, en na drie maanden mogen rusthuizen weer open. Verschuiven de data, dan schuift de tijdslijn op. Daarom is wat Oostenrijk doet zo briljant. Als je goed naar de maatregelen kijkt, zie je dat ze eigenlijk pas begin mei echt versoepelen. Dan mogen kappers bijvoorbeeld opnieuw werken. Maar de bevolking heeft nu een beter inzicht, en perspectief op de exit.’

‘Als je te lang wacht, wordt het risico op sociale onrust groter. Dat is een onderbelicht aspect. Vandaar ook ons voorstel, becijferd en onderbouwd door mijn collega Andrew Oswald: laat de lockdown eerst los voor twintigers die niet bij hun ouders wonen. Zij worden het zwaarst getroffen door de economische impact omdat ze een fragiel inkomen hebben. En ze hebben amper last van het virus. We weten dat onder jongeren vandaag massaal ontslagen vallen. Dat kan leiden tot protest, plunderingen, het negeren van de regels bij een groep die niets meer te verliezen heeft. Geef dus net hen eerst meer vrijheid.’

Veel bedrijven hebben gedwongen telewerk ingevoerd. Dat is een positieve uitkomst van de coronacrisis.
Jan-Emmanuel De Neve
Gedragseconoom


Uw collega Paul Frijters probeerde te berekenen of de door de lockdown geredde levens de economische schade wel verantwoorden. Hij concludeerde: we hadden die lockdown nooit mogen invoeren.

De Neve: ‘Dat is wel een heel neoklassieke economische benadering, en ook iets te simplistisch. We weten uit de gedragseconomie, mijn terrein, dat mensen zo niet in elkaar zitten. We noemen dat het identified victim effect, ook bekend als het dilemma van de treinbestuurder. Stel, je bestuurt een trein en je stevent af op een oud vrouwtje op de sporen. Je kent haar en haar familie. Als je uitwijkt, zal je op een ander spoor een groepje treffen met meer, waarschijnlijk jongere mensen. Maar dat kan je niet goed zien. De meerderheid kiest er dan toch voor uit te wijken. Zo werkt de lockdown ook: we weten heel goed voor wie we het volhouden, hoeveel doden we vermijden, en we hebben veel minder zicht op de economische schade die dat teweegbrengt. Al wordt dat stilaan duidelijker. België kijkt aan tegen een krimp van het bruto binnenlands product met 7 à 8 procent. In de Verenigde Staten zijn de afgelopen twee weken 10 miljoen mensen ontslagen, in het VK 950.000.’

U hebt veel lof voor het Belgische systeem van tijdelijke werkloosheid, al kost het handenvol geld: het gaat om meer dan een miljoen mensen.

De Neve: ‘Maar in de VS en in het VK gebeuren echte drama’s. De Amerikaanse overheid gaat gezinnen een cheque van 1.200 dollar sturen, ze hadden dat geld beter aangewend om mensen in hun jobs te houden. Ontslagen worden gaat veel dieper dan enkel inkomstenverlies. Het geeft het welbevinden van mensen een enorme knauw, die maar voor de helft verklaard kan worden door het financiële verlies. Bij ontslag verdwijnt je identiteit, je structuur, een belangrijk deel van je sociaal netwerk.’

Politici spreken hier niet graag over, maar elk gered levensjaar heeft een prijs.
Jan-Emmanuel De Neve
Gedragseconoom


‘In het VK hebben ze net nu de economische werkloosheid uitgevonden. De regering gaat tot 80 procent van de lonen bijpassen. Is er een mooier compliment dan gekopieerd te worden? Dit is precies waar technische werkloosheid voor is bedacht: bedrijven helpen die niet structureel in de problemen zitten. Natuurlijk, hoe langer dit duurt, hoe groter de kans dat structurele problemen opduiken. Vandaar ook ons standpunt: de sociaal-economische druk wordt op een gegeven moment zo groot dat je de maatregelen wel moet versoepelen. Je kan ze gewoon niet meer verantwoorden.’
‘Nu klinkt het alsof het voor de overheid iets uitzonderlijks is zo’n afweging te maken, maar in feite doet ze dat elke dag. Het zijn bedragen die politici niet graag noemen, maar elk gered levensjaar heeft een prijs. Hoeveel investeren we bijvoorbeeld in verkeersveiligheid? We weten dat de Britse gezondheidsdienst NHS zo’n 25.000 pond (28.500 euro) over heeft om een patiënt een extra kwaliteitsvol levensjaar te geven.
(In België ramen experts dat op 40.000 euro, maar er bestaat geen officieel cijfer, red.) Hoe zet je dat geld in?’

Sommige wetenschappers pleiten voor een accordeonstrategie: versoepelen en dan weer verstrengen, om een escalatie van ziekenhuisopnames te kunnen vermijden. Is dat realistisch?

De Neve: ‘Ik begrijp dat epidemiologen zo denken, maar voor economen ligt dat moeilijk. Bedrijven willen zekerheid. Ze werken met contracten, voorraden, bestellingen. Als je een bedrijf vandaag vraagt om een maand langer te sluiten of nog twee keer in lockdown te gaan, dan ben ik er vrij zeker van dat ze voor het eerste kiezen. Daarom pleit ik voor een gefaseerde exit.’

Als grote groepen zich vrijer bewegen, betekent dat wel dat de risicogroepen tegen zeer lange isolatie aankijken: tot er een vaccin is, nog meer dan een jaar.

De Neve: ‘Inderdaad, maar dat is in hun eigen belang. De race naar een vaccin gaat gelijk op met die naar groepsimmuniteit. Een van onze oproepen aan de Wereldgezondheidsorganisatie is om niet langer van ‘social distancing’ te spreken, maar van ‘physical distancing.’ We moeten creatief op zoek gaan naar manieren om met ouderen en risicogroepen te connecteren.Voor de alleroudsten betekent dat bijvoorbeeld dat verzorgend personeel hen helpt om met iPads te werken. Ik belde vroeger af en toe met mijn grootvader van 94, nu doe ik dat elke week.’

Jan-Emmanuel De Neve is gedragseconoom en co-redacteur van The World Happiness Report, de wereldwelzijnsindex. ©Dieter Telemans


U schrijft mee aan het World Happiness Report, de wereldwijde welzijnsbarometer van de Verenigde Naties. We weten dat isolatie een grote psychologische impact heeft: ze maakt eenzaam, angstig en veroorzaakt zelfs posttraumatische stress. Bent u ongerust?

De Neve: ‘Natuurlijk, we weten dat de ontevredenheid en onrust zullen toenemen, en een lockdown werkt ook huiselijk geweld in de hand. Daarom is het zoeken naar die balans zo belangrijk.’

‘Maar we weten ook dat er positieve zaken gebeuren. Deze crisis speelt in op wat de Britse Queen zo mooi fellow feeling heeft genoemd, samenhorigheid, en vrijwilligerswerk. We weten dat dat in de gelukkigste landen ter wereld, de Scandinavische, veel hoger ligt dan in andere landen. Dus dat is positief.’

‘Als gedragseconoom ben ik ook blij te zien dat veel bedrijven nu gedwongen telewerk hebben ingevoerd. We weten dat de worsteling met de balans werk-privé en met name de tijd die je verliest met pendelen een grote impact op welzijn hebben, toch belangrijk voor een fileland als België. De coronacrisis zal volgens mij geen revolutie teweegbrengen, maar wel een evolutie. We gaan nu samen door een groot experiment, met ook een paar positieve uitkomsten. Als meer mensen later een dag per week van thuis uit werken, zullen ze zich beter in hun vel voelen. En gelukkige werknemers zijn productiever, zoals we eerder aantoonden. Dat is een belangrijk inzicht.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud