analyse

De magische aantrekkingskracht van de geldautomaat

©BELGA

In ons land vond deze week de 22ste plofkraak plaats. Dat zijn er al meer dan vorig jaar. Plofkrakers gaan steeds driester te werk. ‘Toch is het geen lucratieve bezigheid’, zegt een bankautomatenexpert.

Wat bezielt iemand om een plofkraak te plegen? ‘Goede vraag’, zegt een Belgische expert in bankautomaten die liever anoniem blijft. ‘Nederland kreeg jaren geleden een plaag van plofkraken over zich heen. In De Telegraaf verscheen een artikel met de kop: ‘Plofkraak blijkt lucratief’. De week erop vonden twee keer zo veel plofkraken plaats. Ondertussen hebben de banken zich zo beveiligd dat van die lucratieve bezigheid totaal geen sprake meer is. In negen van de tien gevallen is geen buit meer te rapen. En als die er is, wordt die meestal waardeloos gemaakt door de inktcassettes in de automaten. Ook al probeert men het geld soms te reinigen.’

Veel kluizen in bankautomaten zijn explosief- en gasbestendig. Men maakt er kleine gaatjes in, zodat bij een explosie de druk wegvalt en ze dus niet ontploffen. Alle ‘doordemuurmachines’ - en het gros van de andere automaten, mag je er van uitgaan - hebben inktcassettes. Bij de plofkraak op het Argenta-kantoor in Sint-Niklaas deze week werden zware explosieven gebruikt. De kluis zou helemaal intact zijn gebleven.

©Mediafin

‘Toch leeft in het criminele milieu een hardnekkige mythe dat plofkraken succesvol zijn’, zegt de expert. ‘De enige manier om de plaag te stoppen is in dat milieu de overtuiging binnenbrengen dat er bijna niets mee te verdienen is.’

Mag je dan stellen dat plofkrakers niet de snuggerste criminelen zijn? ‘Ja. Waarom volhard je anders in een activiteit waarbij de kans op een buit heel klein is?’

Nederlandse roots

Het ram- en plofkrakenfenomeen komt overgewaaid vanuit Nederland, waar criminele bendes al een tiental jaar, in het begin met succes, bankautomaten kraken. De anekdote wil dat het een Italiaanse uitvinding is, van een Italiaan die in Nederland de liefde van zijn leven vond en besloot van plofkraken zijn ‘occupazione’ te maken. Of dat klopt, is niet helemaal duidelijk. Maar de plofkraken zetten het Nederlandse bankwezen wel in rep en roer.

In 2012 vonden bij onze noorderburen liefst 127 plofkraken plaats. Het jaar nadien 129. Toen de banken betere beveiliging invoerden, ging het bergaf. Vorig jaar waren er nog 42 plofkraken. De bendes hebben hun actieterrein verschoven naar Duitsland en België.

140.000
euro
Een volle bankautomaat bevat zo’n 140.000 euro. Weinig voor het risico dat de daders van plofkraken lopen.

Ons land telt meer dan 7.000 bankautomaten. Per capita zijn er dat dubbel zo veel als in Nederland. Een volle automaat met twee geldcassettes bevat al vlug 140.000 euro. Weinig voor het risico dat de daders lopen, maar tegelijk ook veel geld. In Buggenhout gingen daders vorig jaar nog met 250.000 euro aan de haal. In Kinrooi met 400.000 euro. Maar veel banken, zoals Bpost dat ook af te rekenen kreeg met plofkraken, verminderden ondertussen de hoeveelheid cash in hun automaten. ‘De kosten om een automaat te kraken zijn miniem’, zegt de expert. ‘Je hebt enkel een auto nodig, een gasfles of semtex. In enkele minuten ben je klaar.’

Pizzaschuifmethode

België is lange tijd gespaard gebleven van plofkraken. De jongste jaren is daar verandering in gekomen. Het aantal is zelfs gestegen. Voor 2019 zitten we aan 22 plofkraken. Dat zijn er vier meer dan in heel 2018.

Deze week kreeg Argenta af te rekenen met een derde zware plofkraak in een maand. De Belgische bank met het groene appeltje wil geen verdere risico’s nemen en besliste al zijn 364 toestellen in zowat 460 kantoren ‘voor onbepaalde tijd’ te sluiten. Ze wil vermijden dat slachtoffers vallen bij werknemers, omwonenden of voorbijgangers. Want de kraken worden steeds agressiever.

In 2015 reed men nog etalages kapot en sleurde men met een trekkabel de automaat uit de muur. Nadien ging men automaten openbranden. Daarna kwamen de gasflessen. Sinds kort wordt steeds meer gebruikgemaakt van zware explosieven.

De nieuwste techniek is de ‘pizzaschuifmethode’. Daarbij wordt een platte schijf met semtex via een 20 à 30 centimeter lange staak - zoals bij de pizza’s - in de machines geschoven. Om de geldschuif te openen wordt eerst met een gestolen bankkaart een klein bedrag opgevraagd of gestort. Dan gaat de ‘pizzabom de bankoven’ in. ‘Maar vaak krijgt men de semtex niet tot bij de kluis, omdat binnen in de automaat ook een systeem zit om het geld naar buiten te rollen’, aldus de expert.

Die pizzaschuiftechniek is veel gevaarlijker voor omwonenden, omdat de explosies vaak grote schade berokkenen aan gebouwen. Vermoed wordt dat die techniek ook bij de jongste plofkraak bij Argenta is gebruikt.

‘Het gaat om veiligheid’

Volgens Karel Van Eetvelt, CEO van de bankkoepel Febelfin, tonen de jongste aanslagen aan dat het om professionele bendes gaat die waarschijnlijk vanuit Nederland opereren. Hij pleit voor een intensievere samenwerking met onze noorderburen. ‘Die is er wel - en er zijn al mensen in België opgepakt - maar ze leidde tot nog toe tot weinig resultaat. De samenwerking tussen de politiekorpsen loopt niet optimaal. Een betere data-uitwisseling zou welkom zijn.’

Volgende week is overleg gepland tussen Febelfin en het ministerie van Binnenlandse Zaken over de plofkraken. Bij de federale politie zijn speciale eenheden met het dossier bezig. Die houden de lippen op elkaar. ‘In deze fase van de onderzoeken kunnen we niets kwijt.’

In het criminele milieu leeft een hardnekkige mythe dat plofkraken succesvol zijn.
Expert in bankautomaten

Voorlopig is er geen sluitende oplossing voor de steeds agressievere kraken. Van Eetvelt: ‘De hogere beveiliging leidt tot driestere kraken. Het zijn bijna bomaanslagen. We zijn op het punt gekomen dat het niet meer om geld of materiële schade gaat, maar om de veiligheid. Moeten de banken nog meer beveiligen, met het risico dat nog zwaardere explosieven worden gebruikt?’

In Nederland zijn de afgelopen jaren meerdere bendes geklist. Volgens de Nederlandse politie zijn plofkrakers vaak ook actief in de drugshandel en zelfs bij liquidaties. Zware criminelen zeg maar. De Nederlandse politie verklaarde dit jaar ook dat het overgrote deel van de plofkraken mislukt. ‘Ze richten ravages aan in winkelcentra en woonwijken, maar vertrekken bijna nooit met geld.’

Libanese loop

Experts gaan ervan uit dat het om Oost-Europese bendes gaat, clans van 20 à 30 mensen die vooral in grensstreken opereren. Zij zijn ook de uitvinders van de ‘Libanese loop’ en de ‘transaction reversal’, twee technieken waarbij geld uit de automaten werd gehaald. Via een stukje videotape en twee ijzertjes, of in het tweede geval dubbelzijdige kleefband in de geldgleuf. Ondertussen zijn alle Belgische bankautomaten daartegen beveiligd.

Hoelang de geldautomaat een magische aantrekkingskracht blijft uitoefenen op criminelen is koffiedik kijken. Maar waarschijnlijk doven plofkraken even langzaam uit als bankovervallen of overvallen op geldtransporten toen de plofkoffer zijn intrede deed. In Nederland vonden in 1992 nog twee bankovervallen per dag plaats. Tien jaar geleden waren er in België nog 116, vorig jaar twee. Toen iedereen achter beschermd glas ging zitten, ging het aantal bankovervallen drastisch achteruit. Toen men nadien personeel ging bedreigen, stapten de banken over naar de pinautomaten. De ultieme oplossing dacht men. Toen kwamen de ram- en plofkraken.

Een mogelijke oplossing, is her en der te horen, is meer digitaal winkelen en bankieren, zoals in sommige Scandinavische landen. In Zweden, Noorwegen en Denemarken wordt nog amper cash gebruikt. Maar dat ligt niet bij alle bevolkingsgroepen even makkelijk. Veel mensen houden blijkbaar nog van cash. Of van zwart geld.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect