interview

‘Krapte op arbeidsmarkt wordt nog erger'

VDAB-topman Fons Leroy. ©Dieter Telemans

Bedrijven vinden moeilijker dan ooit personeel. ‘Als we voortdoen zoals vandaag, zitten we tegen 2030 met een half miljoen openstaande vacatures’, zegt Fons Leroy, de topman van de Vlaamse arbeidsbemiddelingsdienst VDAB.

Op zes maanden voor zijn pensioen heeft Fons Leroy (64) nog één missie. De VDAB-topman wil ons er bewust van maken dat we onze arbeidsmarkt dringend klaar moeten stomen voor de uitdagingen waarvoor we staan. ‘Ik wil niet als een onruststoker klinken. Maar als we voortdoen zoals vandaag, dreigen we tegen 2030 met een half miljoen openstaande vacatures te zitten’, zegt hij. ‘Dat zeg ik niet, dat blijkt uit een onderzoek van de sectorfederatie Agoria. We moeten de moed hebben dingen te veranderen. Ik wil daar nog de voorzet toe geven.’

©Mediafin

Het voorbije jaar kan zo in het Vlaamse arbeidsmarktrecordboek. De VDAB kreeg in 2018 287.000 nieuwe vacatures binnen, een absoluut record. Aan het einde van dat jaar bleven ruim 48.000 vacatures openstaan omdat bedrijven geen geschikte kandidaat vonden. Eveneens een record, en een probleem. Vlaanderen telde in december iets meer dan 186.000 werkzoekenden, een laagterecord. ‘In 2007 waren er volgens de statistieken minder werklozen, maar toen werden de 50-plussers niet meegeteld omdat die niet naar werk moesten zoeken’, zegt Leroy.

186.000 werkzoekenden zijn er misschien niet zo veel, maar die moeten toch een deel van de 48.000 vacatures kunnen invullen? 

Fons Leroy: ‘Zo eenvoudig is het niet. 50.000 van de 180.000 werkzoekenden hebben nog een job, maar willen graag veranderen of zijn studenten, die al eens willen proeven van de arbeidsmarkt. Zij zijn niet geneigd eender welke job te aanvaarden en dat is normaal. Zo’n 40.000 werkzoekenden zijn net werkloos geworden en zullen snel een andere baan vinden. 90.000 anderen zijn langdurig werkzoekenden. Zij zitten al lang zonder baan en zijn niet zo gemakkelijk naar die openstaande vacatures te begeleiden. Zo zijn er onvoldoende ingeschreven werkzoekenden om de grote massa van de vacatures in te vullen.’

Waarom zijn die 90.000 langdurig werkzoekenden zo moeilijk aan het werk te krijgen?

Leroy: ‘Tot voor kort legden we de focus op het snel naar werk begeleiden van mensen die net hun werk hebben verloren. Daardoor was er minder aandacht voor de langdurig werklozen. Logisch, want er waren te weinig jobs. Nu is de situatie helemaal anders. Daarom gaan we die groep langdurig werkzoekenden screenen en bekijken welke aanpak nodig is. Het probleem is dat die mensen geen werkervaring hebben. Daarom hebben we het systeem van de individuele beroepsopleiding aangepast, zodat ze gemakkelijker ervaring op de werkvloer opdoen. Maar het is een werk van lange adem.’

Voor de helft van de openstaande vacatures is geen vooropleiding nodig. Waarom lukt het u niet die langdurig werkzoekenden naar die jobs te begeleiden?

 Leroy: ‘Er zijn geen diplomavereisten, maar de bedrijven eisen wel bepaalde competenties. In Brussels Airport zijn er veel banen voor kortgeschoolden, maar meertaligheid is wel een vereiste. Net zoals klantvriendelijkheid. Niet iedereen kan dat.’

Het meest gezochte profiel zijn poetshulpen, bijvoorbeeld via dienstencheques, waarvoor er geen taalvereisten zijn. Is het probleem niet dat veel mensen de neus ophalen voor die jobs?

 Leroy: ‘We doen veel acties om mensen naar die jobs te krijgen. Maar ook dat is niet altijd evident, want poetshulpen moeten zich kunnen verplaatsen. Velen kunnen dat niet. Er is in Vlaanderen een probleem van vervoersarmoede. Daarenboven moeten de dienstenchequebedrijven ook hun achterdeur sluiten. Er is veel verloop, bijvoorbeeld naar de industriële poetsbedrijven. Dienstenchequebedrijven moeten investeren in de kwaliteit van hun jobs.’

Dat doen die bedrijven te weinig?

Er zijn in Vlaanderen nog altijd te veel mensen die niet werken, maar ook niet werkloos zijn.
Fons Leroy
topman vdab

 Leroy: ‘De goede zijn daarmee bezig, maar het is bij veel ondernemingen - en heus niet alleen bij de dienstenchequebedrijven - nog altijd niet doorgedrongen hoe belangrijk het is in te zetten op een goede sfeer op het werk en een goede work-lifebalans en voldoende te investeren in het permanent opleiden van werknemers. Ik vind ook dat veel bedrijven nog te veel naar witte raven zoeken. Vele denken nog altijd dat ze op de klassieke manier kunnen aanwerven. Ze schrijven een vacature uit en denken dat er wel volk zal op afkomen. Terwijl ze moeite moeten doen om de juiste persoon te vinden.’ 

Er is sprake van een paradox op onze arbeidsmarkt. De werkloosheid is laag, maar in vergelijking met de buurlanden zijn er relatief weinig mensen aan het werk. Hoe is dat te verklaren?

Leroy: ‘Er is nu al krapte en door de vergrijzing, waardoor veel mensen met pensioen vertrekken, moet het ergste nog komen. Er zijn in Vlaanderen nog altijd te veel mensen die niet werken, maar ook niet werkloos zijn. Hen moeten we bereiken en dat zal een grote omslag vereisen, zowel voor de VDAB als voor de betrokkenen. Als we hen niet kunnen activeren, zitten we volgens een studie van Agoria tegen 2030 met meer dan een half miljoen openstaande vacatures. Daarom screenen we vanaf maart alle jongeren die vervroegd het onderwijs verlaten. Door de data van de VDAB en het onderwijs te koppelen, kunnen we ze actief benaderen om ze zo snel mogelijk op de arbeidsmarkt te krijgen.’

‘Daarnaast gaan we extra inspanningen leveren om mensen met een ziekte-uitkering naar werk te begeleiden. Heel lang is men ervan uitgegaan dat ziek zijn betekent dat mensen niet meer kunnen werken. Maar dat is niet altijd het geval. Mensen kunnen niet altijd terug naar hun vorige job, maar ze kunnen wel iets anders doen. Volgens het Steunpunt Werk zijn 70.000 mensen met een ziekte-uitkering relatief snel inzetbaar.’

Al de hele legislatuur wordt daarover gepalaverd. Zonder veel succes tot nog toe.

Leroy: ‘Vorig jaar hebben we 4.000 zieken begeleid. Dit jaar willen we dat verdubbelen. Nu stroomt zo’n 28 procent van die mensen door naar werk en dat kan inderdaad beter. Als artsen van het ziekenfonds vinden dat mensen nog kunnen werken, zouden die automatisch bij ons moeten belanden.’

‘In 2007 waren er volgens de statistieken minder werklozen, maar toen werden de 50-plussers niet meegeteld omdat die niet naar werk moesten zoeken.’
Fons Leroy
topman VDAB

‘Daarnaast zitten we nog steeds met een heel hoge inactiviteit bij allochtonen en vooral bij jonge vrouwelijke allochtonen. Samen met de Koning Boudewijnstichting zoeken we uit hoe we hen beter kunnen bereiken. Ook kijken we naar mensen die net voor hun pensioen staan. We merken dat ze, zodra ze met pensioen zijn, heel enthousiast zijn om bijvoorbeeld een flexi-job aan te nemen. Dat betekent dat ze willen werken en we moeten hen daarbij helpen.’ 

Is het nog te verantwoorden dat mensen op 59 jaar met brugpensioen worden gestuurd, zoals misschien bij Proximus?

Leroy: ‘Het brugpensioen bestaat niet meer. Het is nu het stelsel van werkloosheid met een bedrijfstoeslag (SWT). Wie ontslagen wordt bij een herstructurering krijgt een werkloosheidsuitkering met daarbovenop een toeslag van zijn vroegere werkgever. We kunnen ons niet meer permitteren die mensen af te schrijven voor de arbeidsmarkt. Daarom proberen we hen ook naar werk te begeleiden.’

Voorlopig met weinig resultaat. Er zijn nauwelijks SWT’ers die opnieuw aan het werk gaan.

Leroy: ‘Daarom pleit ik voor een aanpassing van de regels. Op het federale niveau is er een systeem van verschillende soorten beschikbaarheid uitgewerkt, waarbij aan bepaalde groepen werklozen bepaalde vereisten worden gesteld. Voor werkzoekenden met een bedrijfstoeslag zijn er andere vereisten dan voor ‘gewone’ werkzoekenden. Maar een 20-jarige of een 50-jarige zouden we dan weer op dezelfde manier moeten behandelen.’

‘Ik vind zo’n aanpak niet de goede. Mensen moeten niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt op basis van de groep waartoe ze behoren, maar op basis van hun competenties en mogelijkheden. Met een SWT’er die een knelpuntberoep kan uitoefenen, ga je anders om dan met iemand die om medische redenen met SWT is. Laat ons daarom werken met één systeem van passende beschikbaarheid, waarbij we voor elke persoon bekijken wat de geschikte aanpak en eventuele sancties zijn.’

Wat vond u van de arbeidsdeal, die door de val van de federale regering voorlopig niet raakt goedgekeurd? Zoals de verplichting voor wie ontslagen wordt om zich meteen in te schrijven en niet het einde van zijn opzeg af te wachten?

Leroy: (blaast) ‘Een inschrijving om de inschrijving heeft geen zin. Wat wordt dan verwacht? Dat we die mensen vacatures toesturen? Als je mensen verplicht zich in te schrijven, moeten we ook de nodige begeleiding en opleiding bieden. Een deel van de ontslagvergoeding kan daarvoor worden gebruikt.’

U gaat geen strijd voeren om de arbeidsdeal nog uitgevoerd te krijgen?

Leroy: ‘Ik ben een ambtenaar. Ik doe daar geen uitspraken over. Ik wil alleen kwijt dat de genomen maatregelen ook performant zijn. Losse maatregelen leveren niets op. Als je een hervorming doorvoert, moet je die meteen vertalen in een vorm van dienstverlening aan de werkzoekenden.’

Het arbeidsrecht is een federale bevoegdheid, terwijl de begeleiding van werkzoekenden een Vlaamse materie is. Hoe moeilijk maakt dat het?

Leroy: ‘Dat is nu net het probleem. Als regionale en federale maatregelen niet op elkaar zijn afgestemd, krijg je een suboptimaal beleid. Homogene bevoegdheidspakketten, waardoor één bestuursniveau bevoegd is, zijn de beste oplossing. Het eerste slachtoffer van de huidige versnippering zijn de werkzoekenden, maar op termijn ook de bedrijven die geen mensen meer vinden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect