Motor van Belgische welvaartsgroei valt stil

De toename van de productiviteit en de investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn geconcentreerd bij een kleine groep ondernemingen, vooral uit de chemische industrie en de farmasector. ©Wouter Van Vooren

De Belgische arbeidsproductiviteit is vorig jaar voor het eerst in zes jaar gedaald. Dat is verontrustend, want de hoge productiviteit is de belangrijkste bron van welvaart.

Eerst het goede nieuws. België staat net als vorig jaar vierde op de lijst van productiefste economieën. Alleen het olieland Noorwegen, het financiële centrum Luxemburg en het fiscale paradijs Ierland scoren nog beter.

Maar de reputatie als een van 's werelds productiefste economieën wankelt. De arbeidsproductiviteit - het bruto binnenlands product (bbp) per gewerkt uur - daalde in 2018 voor het eerst in zes jaar, leert een rapport van de Amerikaanse denktank The Conference Board.

©MEDIAFIN
De Belgische voorsprong op Frankrijk, Nederland en Duitsland krimpt. En dat is een verontrustende evolutie.

In de eurozone bleef de productiviteit stijgen. De Belgische voorsprong op Frankrijk, Nederland en Duitsland krimpt. En dat is een verontrustende evolutie. ‘Zonder een stijging van de productiviteit is er op lange termijn geen economische groei, geen ruimte voor een stijging van de lonen en kunnen we de pensioenen niet blijven betalen, waarschuwde Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank, bij de voorstelling van het jaarverslag van de bank. De stijging van het bruto binnenlands product (bbp) per inwoner, de meest gebruikte maatstaf van welvaart, was in de voorbije tien jaar uitsluitend te danken aan de toename van de arbeidsproductiviteit.

Wat is productiviteit ?

Er bestaan verschillende indicatoren. De arbeidsproductiviteit is het bruto binnenlands product (bbp) gedeeld door het aantal gewerkte uren of door het aantal werknemers of werkenden. Het bbp meet de toegevoegde waarde of welvaart die een economie creëert. De productiviteit per uur geeft dus weer hoeveel welvaart één uur arbeid creëert.

Een andere indicator is de totale factorproductiviteit. Die meet de efficiëntie waarmee een land arbeid, kennis en kapitaal inzet. De totale factorproductiviteit van onze economie zakte in 2018 met 0,7 procent. Een nadeel van die graadmeter is dat hij abstracter is. Daarom focussen we in dit artikel op de arbeidsproductiviteit.

Waarom is productiviteit zo belangrijk?

Een land kan de welvaart maar op twee manieren verhogen: door de productiviteit op te voeren of door de bevolking meer uren te laten werken.

‘Op lange termijn is productiviteit de belangrijkste economische indicator’, zei Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank, in februari bij de voorstelling van het jaarverslag. ‘Zonder een stijging van de productiviteit is er op lange termijn geen economische groei, geen ruimte voor een stijging van de lonen en kunnen we de pensioenen niet blijven betalen.’

De toename van de welvaart in de voorbije tien jaar in België is uitsluitend te danken aan de hogere productiviteit.

Het bbp per inwoner, de meest gebruikte maatstaf van de welvaart, steeg tussen 2008 en 2018 cumulatief met 3,5 procent, blijkt uit cijfers van het Internationaal Monetair Fonds. De productiviteit per gewerkt uur steeg in dezelfde periode met 4,1 procent. Dat betekent dat de toename van de welvaart in de voorbije tien jaar uitsluitend te danken is aan de hogere productiviteit.

De Studiecommissie voor de Vergrijzing veronderstelt bij de raming van de vergrijzingskosten dat de productiviteit per werknemer tussen 2018 en 2070 met 1,2 procent per jaar stijgt. Sommige economen vrezen dat dat niet haalbaar is.

Waarom verzwakt de productiviteit in België?

Dat is volgens onderzoek van de Nationale Bank te wijten aan een combinatie van factoren. De toename van de productiviteit en de investeringen in onderzoek en ontwikkeling zijn geconcentreerd bij een kleine groep grote bedrijven, vooral uit de chemische industrie en de farmasector. ‘Dat wijst op een probleem in de spreiding van technologie.’ De Nationale Bank roept de kleine en middelgrote ondernemingen op meer te innoveren.

©MEDIAFIN

Bovendien vernieuwt België zijn economisch weefsel minder snel dat de rest van Europa. Er worden minder bedrijven opgericht en ook minder stopgezet. Dat is onder meer een gevolg van de strakkere regelgeving voor de dienstensector, vergunningen en collectief ontslag. Het gevolg is dat ons land meer zombiebedrijven telt. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling definieert zombiebedrijven als bedrijven die minstens tien jaar oud zijn en waarvan de bedrijfswinst drie opeenvolgende jaren kleiner is dan de financiële lasten.

Voorts is de kwaliteit van de infrastructuur sterk gedaald omdat de overheidsinvesteringen te laag zijn. Een pijnpunt is de mobiliteit. Er zijn in Europa weinig steden waar de files langer zijn dan rond Brussel en Antwerpen. Elk uur dat een vrachtwagen of een pendelaar in de file staat, drukt de productiviteit.

Ook de focus van het regeringsbeleid op jobcreatie speelt misschien een rol. ‘België heeft veel banen gecreëerd, maar het lijkt erop dat de productiviteit van die jobs beperkt is’, zegt Klaas de Vries, econoom van The Conference Board en een van de auteurs van de studie. De verlaging van de loonkosten heeft tot gevolg dat het voor ondernemingen rendabel wordt om banen te creëren voor laaggeschoolden. Aangezien de productiviteit van die banen relatief laag is, drukt zo’n beleid de productiviteit.

Waarom leidt de digitalisering niet tot hogere productiviteit?

De meningen zijn verdeeld. Sommige specialisten zeggen dat de officiële statistieken de impact van de digitalisering op de productiviteit onderschatten. Maar er zijn ook economen die dat betwisten.

De digitalisering zal pas op langere termijn de productiviteit verhogen.
koen de leus
hoofdeconoom BNPP Fortis

Nog anderen merken op dat het een tijd duurt voor nieuwe technologieën tot meer productiviteit leiden. ‘Big data en het internet of things zullen op termijn tot hogere productiviteit leiden’, zegt Koen De Leus, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis en auteur van een boek over de digitale revolutie. ‘Maar dat vergt veel investeringen. De stijging van de productiviteit moeten we niet in de komende een, twee of drie jaar verwachten.’

De Amerikaanse econoom Robert Gordon is veel somberder. Hij merkt op dat de digitalisering minder belangrijk is dan innovaties uit eerdere industriële revoluties, zoals de stoommachine en elektriciteit. Gordon voorspelt dat de productiviteit en de groei in de VS de komende decennia relatief laag zullen zijn.

Voka-hoofdeconoom Bart Van Craeynest verwoordde het scepticisme over de impact van de technologie vorig jaar zo: ‘Twitter en Pokemon Go tillen de economie niet hoger, de stoommachine deed dat wel.’

Wat doet de overheid?

De Leus merkt op dat een recente wetswijziging het gemakkelijker maakt om faillissementen af te handelen. ‘Dat kan helpen onze economie productiever te maken.’ Hij betreurt dat de invoering van 5G, supersnel mobiel internet, vertraging oploopt. ‘Zonder 5G kunnen machines niet met elkaar communiceren.’ De veiling van de 5G-licenties is onlangs uitgesteld, omdat geen akkoord werd bereikt over de verdeling van de opbrengst.

De Kamer heeft eind 2018 een wet goedgekeurd die in de oprichting van de Nationale Raad voor Productiviteit voorziet. België volgt daarmee een Europese aanbeveling. De raad zal de evolutie van de productiviteit en concurrentiekracht bestuderen, en beleidsopties evalueren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect