Oud-gouverneur Nationale Bank pleit voor productiviteitspact

Jan Smets. ©BELGA

De werkgevers en de vakbonden moeten afspraken maken over hoe de productiviteit in bedrijven kan worden verhoogd, én over de verdeling van de vruchten daarvan, zegt Jan Smets, oud-gouverneur van de Nationale Bank.

Er is ons land nood aan een strategie op middellange termijn die verschillende uitdagingen - concurrentievermogen, werkgelegenheid, begroting - samen aanpakt, zegt Smets. En die strategie moet kunnen rekenen op een ruime consensus.

Hij verwijst naar een precedent: de Gemeenschappelijke Verklaring over de Productitiviteit die de Belgische sociale partners in mei 1954 goedkeurden en waarin ze erkenden dat economische groei nodig was om sociale vooruitgang te maken.

‘Productiviteit is de grote determinant van welvaart, en een goede verdeling van die welvaart is cruciaal om de groei duurzaam te maken’, zegt Smets.

Hete hangijzers

Hij doet zijn voorstel in het boek ‘Economie en het goede leven’, dat donderdag verschijnt en waarin hij als econoom een aantal hete hangijzers bespreekt in de nationale en internationale economie. Onder andere de begrotingstekorten, de roep om meer overheidsinvesteringen, de handelsoorlog en het goedkopegeldbeleid van de centrale banken komen aan bod.

Jan Smets werkte bijna zijn hele loopbaan bij de Nationale Bank, vooral op de studiedienst, en was actief als adviseur en kabinetschef van verschillende CD&V-ministers. Van 2015 tot begin dit jaar was hij gouverneur van de Nationale Bank. In die functies moest hij zijn woorden wikken en wegen, maar nu hij met pensioen is kan hij vrijuit spreken. In zijn boek neemt hij dan ook enkele duidelijke stellingen in.

Over de Belgische overheidsfinanciën bijvoorbeeld: ‘Er zijn weinig excuses om de begroting niet verder op orde te brengen’, schrijft hij. ‘Te vaak schermen politici met het argument dat men geen maatregelen wil nemen die het economisch herstel in gevaar brengen. Is de conclusie dan dat het nooit het goede moment is om het tekort aan te pakken? Dat raakt kant noch wal’.

Te veel schuld is niet enkel economisch, maar ook moreel verwerpelijk.
Jan Smets
Oud-gouverneur Nationale Bank

Over de hoge overheidsschuld: ‘Toen ik in 1972 mijn proefschrift aan de Gentse universiteit indiende, was de Belgische schuldenlast al groter dan in de meeste andere landen. Bijna een halve eeuw later worstelen we er nog steeds me. Grote sier maken met overmatige schulden is niet billijk, want te vaak moet dat worden uitgezweet door de volgende generaties’. Té veel schuld is daarom niet alleen economisch, maar ook moreel verwerpelijk.’

Over de automatische loonindexering en de loonnorm: ‘De combinatie van indexering en de loonnorm beantwoordt zeker niet aan wat economen in hun handboeken zouden bepleiten. De loonnorm maakt het immers niet onder alle omstandigheden mogelijk een ontsporing tegen te gaan, de aanpak blijft eerder remediërend dan preventief en de algemene indexering vernauwt de ruimte voor differentiatie van loonstijgingen.'

Hol pleidooi

En nog: ‘Het pleidooi voor meer koopkracht, dat politiek zo luid klinkt, is hol wanneer het blind steunt op te beperkte remedies als de ongebreidelde aanpassing van inkomens aan de levensduurte. Koopkracht moet verdiend worden dankzij productiviteit. Zo niet verwordt ze tot geleende welvaart.’

Over de arbeidsmarkt: ‘Onder meer door de vergrijzing dreigt het arbeidsaanbod niet meer te volstaan om aan de vraag te voldoen. De gevolgen daarvan kunnen divers zijn, maar in alle gevallen schadelijk. We moeten daar iets aan doen. En dat vergt een nieuwe kijk op de arbeidsmarkt. Een kijk waarbij niet alleen aandacht gaat naar de prijs van arbeid - die natuurlijk verder moet worden beheerst - maar meer en meer naar de aanbodkant van de arbeidsmarkt, zeg maar de beschikbaarheid van arbeidskrachten in de nodige aantallen én kwalificaties.’

Smets toont zich voorstander van het systeem van dienstencheques als een manier om laaggeschoolde mensen duurzaam aan het werk te krijgen. ‘Als de kostprijs van het systeem en dus de fiscale subsidiëring onder controle kan blijven, verdient het mogelijk zelfs uitbreiding.’

Economie is een blije wetenschap, omdat ze oplossingen aanreikt.
Jan Smets
Oud-gouverneur Nationale Bank

De oud-gouverneur neemt de verdediging van de economische wetenschap op zich. ‘Economie is een blije wetenschap, omdat ze oplossingen aanreikt.' Smets verwijst naar de stelling van de Griekse filosoof Aristoteles dat economie geen doel op zich is, maar een manier is om het goede leven te realiseren.

Hij voegt er aan toe: ‘Kandidaat om het goede leven in de hand te werken is de behoorlijk functionerende markteconomie. Ze geeft goede prikkels voor het ondernemerschap en de economische dynamiek. Maar om ieders talent aan bod te laten komen, is ook voldoende (sociale) inclusie nodig. Er is overigens geen contradictie tussen dynamiek en inclusie, wel integendeel.’

Jan Smets, Economie en het goede leven. Wat ik ervan geleerd heb. Polis, 208 blz., 22,50 euro

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect

Gesponsorde berichten

n