Advertentie
interview

Tinne Van der Straeten: ‘Tuurlijk word ik niet vrolijk van gascentrales'

©Gert Jochems

‘Met het relanceplan is België klaar voor een groene versnelling’, zegt minister van Energie Tinne Van der Straeten. Dat de kernuitstap de CO₂-uitstoot tijdelijk verhoogt, blijft echter de zere plek waar oppositie en tegenstanders gretig op duwen. ‘Tuurlijk word ik daar niet vrolijk van. Maar iedereen vergeet de zeven olympische zwembaden aan kernafval.’

Een schip dopen: ook dat hoort tot het takenpakket van een minister van Energie. Tinne Van der Straeten (Groen) gaf vrijdag Groenewind de zegen, een vaartuig dat de baggeraar DEME zal inzetten voor het onderhoud van windmolens in de Noordzee. ‘DEME is een van de contractors in het windplan van de Amerikaanse president Joe Biden. Hun expertise komt rechtstreeks voort uit het feit dat België het vijfde land ter wereld is voor offshorewindenergie. We onderschatten zo vaak wat we zelf kunnen.’

Zelf instaan voor de productie van 100 procent aan hernieuwbare energie zit er niet in, blijkt uit een nieuwe capaciteits- en flexibiliteitsstudie van de netbeheerder Elia. Van der Straeten krijgt gelijk dat het subsidiemechanisme dat het letterwoord CRM draagt nodig is om de bevoorrading te garanderen na de sluiting van de kerncentrales. Maar de studie stelt ook dat België te klein en te dichtbevolkt is om volledig zelfvoorzienend te zijn.

Van der Straeten: ‘Dat weet iedereen. En zoals België altijd energie geïmporteerd heeft, zullen we de komende jaren nog meer inzetten op interconnectiviteit. De strategische allianties worden aangegaan voor een tweede interconnector met Engeland en een kabel die ons met Denemarken moet verbinden. Daarnaast bouwen we aan een waterstofinfrastructuur, waarbij de groene waterstof vooral geïmporteerd zal worden uit Afrika en het Midden- Oosten. We zijn daarover aan het spreken met Oman.’

Tinne Van der Straeten (43)

De Groen-politica is sinds 1 oktober minister van Energie in de federale regering. Ze draait al van in de jaren 2000 mee in de top van de groene partij, maar stapte in 2010 uit de politiek om advocate te worden. Negen jaar runde ze een kantoor dat gespecialiseerd was in klimaat- en energierecht, tot ze in 2019 terugkeerde naar de politiek. Van der Straeten is afkomstig uit de Kempen, maar woont al jaren in Brussel.

Rekent u niet op binnenlandse productie? Er zijn nogal wat kandidaten die zitten te wachten op subsidies.

Tinne Van der Straeten: ‘Er gaat zeker binnenlandse productie komen, maar we moeten er goed over nadenken. De realiteit is dat het in warme landen veel voordeliger is om groene waterstof te produceren doordat er veel meer zon is. Maar in die landen zijn Belgische bedrijven al volop bezig met samenwerkingen.’

‘Waterstof naar onze industriële clusters leiden is echt een heel belangrijk luik uit het nationaal relanceplan, dat deze week groen licht van Europa heeft gekregen. Het helpt uiteraard om onze klimaatdoelstellingen te realiseren, maar ook om de aanwezigheid van grote industriële spelers en de bijbehorende jobs duurzaam in ons land te verankeren. Denk bijvoorbeeld aan het staalbedrijf ArcelorMittal, dat recent aankondigde dat het op waterstof gaat werken. We hebben de industrie nodig omdat we haar producten - isolatiemateriaal, smeerolie, groene chemicaliën, enzovoort - nodig hebben in de transitie. Maar ik ben optimistisch. Er is in de bedrijfswereld enorm veel aan het bewegen, meer dan het politiek debat laat vermoeden. Denk aan BASF, dat volledig op hernieuwbaar gaat draaien. Of Audi, dat vanaf 2026 alleen nog elektrische wagens gaat bouwen. Dat zijn gigantische stappen.’

Maar is de overheid er klaar voor? Terwijl er een enorme elektrificatie van het wagenpark op ons afkomt, zijn er amper laadpalen en sluit u de kerncentrales.

Van der Straeten: ‘We gaan er veel te vaak van uit dat iets niet zal lukken. Ik ben van het principe: ‘If you can dream it, you can do it.’ En de nieuwe flexibiliteitsstudie van de netbeheerder Elia bevestigt dat heel veel mogelijk is. Die studie wijst namelijk uit dat de flexibiliteit van de elektrische wagens en warmtepompen de nood aan extra piekcapaciteit verlaagt en zelf een onderdeel wordt van de bevoorradingszekerheid, door bijvoorbeeld ’s avonds je volgeladen batterij op het net aan te sluiten als iedereen gaat koken. Om dat te kunnen realiseren, is de digitale omslag zo belangrijk. Dat moet de kern worden van het transformatieplan, dat op het relanceplan zal volgen en dat nodig is om een investeringsgraad van 4 procent van het bbp te bereiken. Dat betekent 1,5 miljard euro bijkomende investeringen.’

Je kan je als minister laten leiden door de zurigheid op Twitter of je kan de enorme ondernemerszin in dit land proberen te ondersteunen. Ik kies het tweede.
Tinne Van der Straeten
Minister van energie

Waar er vooral nood aan is, is vertrouwen. En dat valt toch dik tegen? Terwijl u plannen maakt, wil de Vlaming de digitale teller zo lang mogelijk buiten de deur houden.

Van der Straeten: ‘Er is een operatie vertrouwen nodig om mensen van de mogelijkheden te overtuigen. Dat proberen we terug te brengen met energiegemeenschappen, waarmee we mensen willen ontzorgen. Decathlon is kandidaat om overtollige stroom van zonnepanelen van gezinnen op te kopen. Je zal sportschoenen kunnen kopen met de opbrengst van je eigen installatie. Bij het terugwinnen van het vertrouwen komt het erop aan voor- lopers te hebben die de rest meetrekken. Maar wij moeten er uiteraard op toezien dat niemand achterblijft, bijvoorbeeld met het sociaal tarief. Daarnaast moet er opnieuw stabiliteit komen in de energie- factuur, die de voorbije jaren voortdurend gestegen is. Voor de bedrijven werken we aan een energienorm, die de competitiviteit zal garanderen door af te stemmen op de prijsevoluties in de buurlanden. En voor de gezinnen staat in het regeerakkoord dat de meerkosten van het CRM-mechanisme (met onder andere de bouw van gascentrales, red.) gecompenseerd zullen worden door andere heffingen uit de energiefactuur te halen.’

En door die in de algemene middelen te steken. Dat is vestzak-broekzak.

Van der Straeten: ‘Ja en nee. Ten eerste zijn belastingen progressief, terwijl de energiefactuur los staat van je inkomen. En ten tweede moet het CRM-mechanisme leiden tot bevoorradingszekerheid en stabiliteit in de markt, waardoor minder prijspieken optreden. De flexibiliteitsstudie van Elia wijst uit dat CRM een nettomeerwaarde van 100 à 300 miljoen euro per jaar heeft en dus zichzelf terugverdient.’

Ik durf gerust te zijn in het verdict van Europees commissaris Margrethe Vestager. En als het toch zou mislopen, zou dat betekenen dat ik mijn werk slecht gedaan heb.
Tinne Van der Straeten
Minister van energie

Net op het moment dat het interview donderdagavond plaatsvindt, rolt nog een andere studie van de band. Het Planbureau stelt daarin dat de sluiting van de kerncentrales en de tijdelijke vervanging door gascentrales de CO₂-uitstoot zal doen toe- nemen met 12 procent. Maar die studie is gebaseerd op het beleid van de vorige regering, luidt de verdediging van de groene minister. ‘Ze gaat uit van een volledige vervanging van de nucleaire capaciteit door gas, terwijl wij door meer hernieuwbare energie, meer interconnectiviteit, vraagbeheer en opslag nog slechts mikken op 2 tot 3 flexibele centrales, in plaats van 8 of 9.’ Op Twitter gaan de voorstanders van kernenergie - de N-VA voorop - niettemin opnieuw helemaal los en blijven ze duwen op de zeerst mogelijke plek voor een groene. We leggen de minister voor wat de 17-jarige Tinne Van der Straeten gezegd zou hebben tegen de 43-jarige die de CO₂-uitstoot doet oplopen.

Van der Straeten: ‘De 17-jarige Tinne zou daar niet tevreden mee zijn en de 43-jarige Tinne ook niet. Tuurlijk word ik niet vrolijk van gascentrales. Maar eender wie op mijn stoel had gezeten, had dezelfde beslissing moeten nemen, omdat de energietoekomst simpelweg niet voorbereid is. Dát is de schande. Van de zeven kerncentrales in ons land gaan er sowieso vijf dicht. Zelfs als je er twee openhoudt of als je een nieuwe kerncentrale wil bouwen, heb je gascentrales nodig om de omslag naar hernieuwbaar te kunnen maken. De 17-jarige Tinne zou wel blij zijn dat de minister die er vandaag zit op zijn minst wel een plan heeft waarin het aantal zo veel mogelijk beperkt is. Investeerders moeten trouwens uitstootplannen voorleggen om de CO₂-emissie te beperken. De elektriciteitswet voorziet in boetes voor wie er zijn broek aan veegt, maar daar ga ik niet van uit.’

U zou zich toch veel moeite kunnen besparen door de twee jongste kerncentrales open te houden.

Van der Straeten: ‘En dan zouden we binnen tien jaar exact dezelfde discussie hebben. Kernenergie is geen duurzame keuze. Ze heeft veel welvaart bijgebracht aan ons land, maar ook wel zeven olympische zwembaden aan kernafval, wat iedereen vergeten lijkt. Na 40 jaar onderzoek weet men nog altijd niet wat daarmee moet gebeuren, behalve dat de sanering meer dan 15 miljard zal kosten. De factuur van de kernenergie komt er nog aan. Ik maak alvast dat ze niet nog groter wordt.’

Electrabel sluisde onlangs 700 miljoen naar Engie in Parijs. Hebt u er vertrouwen in dat er straks genoeg geld zal zijn voor de nucleaire opkuis?

Van der Straeten: ‘Electrabel heeft gezegd dat het alleen kerncentrales gaat ontmantelen en niet het bedrijf zelf. We gaan ook het wetgevend kader aanscherpen om het toezicht op de provisies te verbeteren. De wet dateert van 2003, maar de bankencrisis heeft geleerd dat ook bedrijven met een A-rating failliet kunnen gaan. Het toezicht moet met die realiteit rekening houden.’

Hoe zeker bent u dat Europees commissaris Vestager het licht op groen zal zetten voor het CRM-mechanisme en dus de kernuitstap?

Tinne Van der Straeten ©Gert Jochems

Van der Straeten: ‘Ik kan u meedelen dat de Commissie zeer te spreken is over onze keuze om twee veilingen te organiseren, een op korte en een op lange termijn. Daarmee vermijden we namelijk net dat de volledige capaciteit die we nodig hebben, gevuld wordt met gascentrales. Dat is net wat we niet willen. We willen de gascapaciteit zo beperkt mogelijk houden en zo veel mogelijk alternatieven inbouwen. Ik denk dat we de Europese beslissing snel mogen verwachten. En ik durf er gerust in te zijn. De contacten zijn zeer goed, beide partijen weten perfect van elkaar wat de andere wil en kan. Als het toch nog zou mislopen, zou dat betekenen dat ik mijn werk slecht heb gedaan.’

Uw eigen regulator CREG betwist de cijfers van Elia en vindt dat er minder subsidies voor gascentrales nodig zijn.

Van der Straeten: ‘De input van de CREG is waardevol, maar ze redeneert vanuit een schaarstemodel: als er schaarste is en de marktprijzen hoog zijn, zijn er geen subsidies nodig om investeringen aan te trekken, luidt dat. Maar dat is risicovol en we hebben begin dit jaar in Texas gezien tot wat het kan leiden bij extreem weer: miljoenen mensen zaten zonder stroom.’

Is de regeringsdeelname van Groen mislukt als bij de finale beslissing in november blijkt dat er twee kerncentrales moeten openblijven?

Van der Straeten: ‘Nee. We hebben het regeerakkoord zelf zo onderhandeld dat twee centrales kunnen openblijven als vangnet, wanneer onvoorziene bevoorradingsproblemen opduiken. Ik ga er niet van uit dat we het nodig gaan hebben, maar als dat wel het geval is, is dat gewoon de uitvoering van het regeerakkoord. Ik zou dus niet weten waarom dat een mislukking is. Wij zijn daar níét dogmatisch in.’

Zit er hoegenaamd nog een winnend project in deze regering? Na de tegenvallende verkiezingen van 2019 zijn jullie weggezakt in de peilingen. Twee federale en een Brusselse minister blijken niet voldoende om het tij te keren.

Van der Straeten: ‘Federaal zijn we nog maar pas begonnen. Terwijl corona woedde, bereidden we de groene relance voor. In Brussel zijn we al wat langer bezig en ziet iedereen met het blote oog hoe die stad ten goede verandert op het vlak van bijvoorbeeld fietsen en leefbaarheid. Ik ben ervan overtuigd dat we het federaal ook kunnen laten ‘bougeren’. Mijn doelstelling is niet om kerncentrales te sluiten. Mijn doel is een kader te creëren zodat bedrijven en burgers de switch naar 100 procent hernieuwbaar maken. Eigenlijk is mijn job niet opwindend: het is de juiste aanpassingen aan wetteksten doen. Ik ben teruggekeerd naar de politiek omdat ik als advocate in de energiesector dagelijks vaststelde hoe slechte wetgeving investeringen in de weg zat. Maar wat mogelijk wordt door een duidelijk plan, is opwindend.’

Het discours dat de Europese klimaatdoelstellingen onrealistisch en duur zijn, slaat vooralsnog beter aan dan het groene.

Van der Straeten: ‘Ik aanvaard de premisse niet dat het niet zal lukken omdat het in het verleden ook niet is gelukt. Doordat we in het verleden te weinig hebben gedaan, moeten we nu net dure groenestroom- compensaties (zie inzet, red.) aankopen in het buitenland. Kijk, je kan je als minister laten leiden door alle zurigheid op Twitter, waar ik dagelijks afgeschilderd word als een groene trut. Of je kan alles doen om de enorme ondernemerszin, ambitie en inventiviteit in dit land proberen te ondersteunen. Ik kies voor het laatste. Twitter heb ik van mijn smartphone gegooid.’

België koopt tekort hernieuwbare energie af in Finland

Nadat de Vlaamse regering zich genoodzaakt had gezien om voor miljoenen euro’s virtuele groene stroom aan te kopen in Denemarken, heeft de federale regering nu een deal gesloten met Finland. Minister van Energie Tinne Van der Straeten (Groen) legt 18,5 miljoen euro op tafel om op papier hernieuwbare energie uit Finland te kopen. Met de afkoopsom vermijdt de federale overheid dat ze een boete moet betalen omdat ze de Europese doelstelling voor hernieuwbare energie niet haalt.

‘Ik had dat geld liever in onze eigen economie besteed’, zegt Van der Straeten. ‘Het is een erfenis van de vorige regering, wiens gebrek aan ambitie en realisaties ons duur komt te staan.’

België moest van Europa tegen eind 2020 aan minstens 13 procent hernieuwbare energie komen, maar strandde op 11,7 procent. Om de kloof alsnog te dichten en een boete te vermijden kunnen landen onderling akkoorden sluiten. Een land dat beter doet dan zijn doelstelling kan zijn overschot verkopen aan landen met een tekort. Die transfer vindt louter op papier plaats, zonder dat daadwerkelijk energie wordt uitgewisseld.

De federale overheid koopt 1,3 terawattuur (TWh) virtuele groene stroom van de Finnen. Aanvankelijk was geraamd dat de kostprijs kon oplopen tot 31 miljoen euro. Van der Straeten is tevreden over de uitkomst van
de onderhandelingen, waarbij de factuur gereduceerd wordt tot 18,5 miljoen euro.

In België werd de te leveren inspanning verdeeld tussen de federale overheid en de gewesten. Alleen Wallonië slaagde erin de doelstelling te halen. Vlaanderen zat met het grootste tekort en moest op zoek naar 1,8 TWh virtuele groene stroom. Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) sloot daarvoor een akkoord met Denemarken en betaalde 22,5 miljoen euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud