Zelden sanctie voor werkloze die niet naar werk zoekt

Werkzoekenden worden te weinig aangespoord om ook effectief naar een job op zoek te gaan ©Olivier Middendorp/Hollandse Hoogte

Werklozen die te weinig naar werk zoeken, riskeren minder dan vroeger een sanctie. ‘Hoe gaan we zo ooit de vacatures ingevuld krijgen?’, vraagt de Vlaamse werkgeversorganisatie Voka.

Eind vorige maand stond in Vlaanderen een recordaantal van 41.000 vacatures open. Dat betekent dat bedrijven er almaar vaker niet in slagen de geknipte kandidaat te vinden. Enigszins vreemd, want Vlaanderen telde eind vorige maand 209.000 werkzoekenden.

Voor de arbeidsbemiddelingsdienst VDAB komt het erop aan om werkzoekenden via begeleiding en opleiding klaar te stomen voor die banen. Werklozen die bij die begeleiding te weinig meewerken, riskeren een straf.

©Mediafin

De VDAB is al langer bevoegd voor het begeleiden van werkzoekenden naar werk, maar werkonwilligen sanctioneren kan de dienst door de zesde staatshervorming pas sinds 2016. Voordien was dat laatste een taak van de federale Rijksdienst voor Arbeidsbemiddeling (RVA).

De VDAB heeft voor het opvolgen, begeleiden en sanctioneren van werkzoekenden een eigen systeem opgebouwd dat afwijkt van dat van de RVA (zie tabel). Met een ‘signaal’ geeft de dienst tijdens een gesprek aan dat een werkzoekende te weinig inspanningen doet om werk te vinden.

Bij een ‘verwittiging’ wordt formeel duidelijk gemaakt dat een werkzoekende een sanctie boven het hoofd hangt. Een sanctie betekent dan weer dat hij een deel van of zijn hele uitkering verliest.

Minder streng

Alles samen gaf de VDAB vorig jaar meer dan 30.000 keer een signaal, een verwittiging of een sanctie, blijkt uit cijfers van de dienst waar De Tijd de hand kon opleggen. In ongeveer de helft van de gevallen ging het om een signaal dat een werkzoekende beter zijn best moet doen.

Sancties zijn geen doel op zich, maar zeker in tijden van krapte op de arbeidsmarkt zijn ze een nodige stok achter de deur.
Sonja Teughels
Arbeidsmarktexpert Voka

Zo’n 1.700 keer kwam er een formele verwittiging, in 12.500 gevallen een sanctie. Daarmee is de VDAB veel strenger dan een jaar eerder, toen slechts 19.000 signalen, verwittigingen en sancties werden uitgesproken. Met 2015 zijn de cijfers moeilijk te vergelijken, want de RVA registreerde geen signalen, enkel verwittigingen en sancties.

Vlaams minister van Werk Philippe Muyters (N-VA) erkent dat het aantal opgelegde sancties in 2016 laag lag. ‘Na die tegenvallende controle- en sanctioneringscijfers heb ik een actieplan laten opstellen. Uit de sterke toename van de cijfers blijkt dat het zijn effect niet heeft gemist, al geeft de VDAB aan dat er zeker nog groeimarge is.’

Tegenover werkzoekenden die te weinig meewerken aan hun begeleiding naar werk, is de VDAB al behoorlijk streng. Zo werden in 2017 bijna 10.000 sancties (78 % van het totaal) opgelegd omdat werklozen niet kwamen opdagen voor een gesprek of omdat ze een opleiding of werk weigerden, wat meer is dan vroeger.

Ook is de VDAB streng voor jongeren die na hun studies in hun beroepsinschakelingstijd zitten en nog geen recht hebben op een uitkering. Door een negatieve evaluatie moeten zij daar langer op wachten.

De groeimarge zit evenwel in het nagaan of werklozen zelf voldoende inspanningen doen om een baan te vinden. Ietwat kort door de bocht gesteld: solliciteren werkzoekenden genoeg?

Omdat dat onvoldoende het geval was, werden vorig jaar 960 sancties opgelegd. Dat zijn er veel minder dan toen de RVA het zoekgedrag opvolgde. ‘Een mager beestje’, noemt Sonja Teughels, arbeidsmarktexpert van Voka, de resultaten. ‘Sancties zijn geen doel op zich, maar zeker in tijden van krapte op de arbeidsmarkt zijn ze een nodige stok achter de deur.’

Mentaliteitsswitch

Teughels pleit voor een mentaliteitsswitch bij de VDAB. ‘Het is nogal evident dat iemand die niet komt opdagen een sanctie krijgt. Nagaan of iemand voldoende naar werk zoekt, is moeilijker. De VDAB stond tot voor kort enkel in voor de begeleiding naar werk en het personeel is het niet gewoon om in sommige gevallen de stok te gebruiken.’

Vlaams minister van Werk Philippe Muyters (midden) op bedrijfsbezoek in West-Vlaanderen ©Photo News

Ze vraagt dat de VDAB duidelijker vastlegt wanneer een werkloze een sanctie moet krijgen. ‘Zoals de RVA vroeger enkel naar de sollicitatiebrieven van een werkzoekende vragen is geen wonderoplossing. Maar met een betere opvolging en met sollicitatiefeedback kunnen we beter nagaan of mensen voldoende inspanningen doen’, meent ze.

Muyters vindt de kritiek te streng. Volgens hem zijn er vooral minder sancties omdat werkzoekenden al vroeger in de procedure op hun zoekgedrag worden aangesproken en daardoor actiever op zoek gaan naar werk.

Daarnaast maakten de oude regels het niet altijd gemakkelijk om een sanctie op te leggen, stelt hij. Tot voor kort kon iemand een aangeboden baan weigeren omdat die niet aansloot bij zijn studies of vorige banen. Voortaan wordt gekeken naar wat iemand zou moeten kunnen, waardoor het moeilijker wordt om werk te weigeren. ‘Wie dat toch doet, zal sneller een sanctie riskeren’, zegt Muyters.

Toch leeft het besef dat strenger activeren niet genoeg is om de krapte op de arbeidsmarkt weg te werken. ‘Daarvoor is een veel bredere aanpak nodig’, vindt Teughels. Ze denkt aan het inperken van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd en aan het beter activeren van leefloners en langdurig zieken die nog kunnen werken.

‘En we moeten over de grenzen kijken: in Wallonië en Brussel is veel werkloosheid, maar we krijgen die mensen nog onvoldoende aan de slag in Vlaanderen. Tot slot moeten we durven in te zetten op arbeidsmigratie, waarbij we de juiste profielen in het buitenland zoeken.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content